1. ప్రధానమంత్రి మనీలా పర్యటన
భారత ప్రధానమంత్రి ఆగ్నేయాసియా దేశాలతో దౌత్య సంబంధాలను బలోపేతం చేసే కార్యక్రమాల్లో భాగంగా ఫిలిప్పీన్స్ రాజధాని మనీలాలో పర్యటిస్తున్నారు. ఈ పర్యటన భారత్ యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ (Act East Policy), ఆసియాన్ (ASEAN) దేశాలతో సంబంధాలు, సముద్ర భద్రత, ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహం పరంగా ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది.
2. ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరానికి మూడో తుపాను ముప్పు
ఒక నెల వ్యవధిలోనే మూడో తుపాను ఏర్పడే అవకాశం ఉండటంతో ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరప్రాంతాల్లో ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. తుపాను ఏర్పడే స్థితి, దాని ప్రయాణ మార్గం, తీవ్రత, హెచ్చరికల కోసం భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) అధికారిక బులెటిన్లను పరిశీలించాలి. విపత్తుల ముందస్తు సంసిద్ధత, తీరప్రాంత రక్షణ, తుపాను నిర్వహణ ఈ అంశంలో కీలకమైనవి.
3. భారత బియ్యం ఎగుమతులు – నీటి వినియోగం
భారత బియ్యం ఎగుమతుల ద్వారా విదేశీ మారకద్రవ్యం లభిస్తున్నప్పటికీ, వరి సాగుకు అధిక మొత్తంలో నీరు అవసరమవుతుంది. దీనివల్ల భూగర్భ జలాల తగ్గుదల, నీటి వినియోగం ఎక్కువగా ఉండే పంటల సాగు, కనీస మద్దతు ధర విధానం, స్థిరమైన వ్యవసాయ ఎగుమతులపై చర్చ జరుగుతోంది. ఆహార భద్రతతో పాటు నీటి భద్రతను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
4. మహిళల శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం
మహిళలు వేతనంతో కూడిన ఉపాధిలో పాల్గొనడానికి ప్రధాన అడ్డంకుల్లో వేతనం లేని కుటుంబ సంరక్షణ పనులు ఒకటి. పిల్లల సంరక్షణ కేంద్రాలు, ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని సంరక్షణ మౌలిక సదుపాయాలు, అనువైన పని విధానాలు, వేతనం లేని శ్రమకు తగిన గుర్తింపు కల్పించడం ద్వారా మహిళల ఉపాధి అవకాశాలను పెంచవచ్చు.
5. పండ్లు, కూరగాయల కోసం జన్యు సవరణ కేంద్రం
ఉద్యానవన పంటల్లో జన్యు సవరణ సాంకేతికత వినియోగాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు కొత్త కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఈ సాంకేతికత ద్వారా తెగుళ్లను తట్టుకునే పంటలు, మెరుగైన పోషక విలువలు, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యం, ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండే పండ్లు, కూరగాయలను అభివృద్ధి చేయవచ్చు.
CRISPR-Cas సాంకేతికత జన్యు సవరణలో ముఖ్యమైన సాధనం. దీనికి సంబంధించిన జీవ భద్రత, నియంత్రణ విధానాలను కూడా అధ్యయనం చేయాలి.
6. భారతీయ భాషల్లో ఏఐ నమూనాలు
భారతీయ భాషల్లో నాణ్యమైన డేటా పరిమితంగా ఉండటం వల్ల విశ్వసనీయమైన చాట్బాట్లు, భాషా నమూనాల అభివృద్ధికి సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. బహుభాషా డేటా సేకరణ, భాషా వైవిధ్య పరిరక్షణ, డిజిటల్ సమ్మిళితత్వం, బాధ్యతాయుతమైన కృత్రిమ మేధస్సు అభివృద్ధి ఈ అంశంలో కీలకమైనవి.
7. ఉరిశిక్షలపై ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానానికి భారత్ వ్యతిరేక ఓటు
ఉరిశిక్షల అమలును నిలిపివేయాలని కోరుతూ ఐక్యరాజ్యసమితిలో ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానానికి భారత్ వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది. మరణశిక్ష, జాతీయ సార్వభౌమాధికారం, అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ప్రమాణాలు, నేర న్యాయ వ్యవస్థలో సంస్కరణలు ఈ అంశంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
8. భారత్–బంగ్లాదేశ్ గంగా జలాల పంపిణీ ఒప్పందం
భారత్–బంగ్లాదేశ్ మధ్య 1996లో కుదిరిన గంగా జలాల పంపిణీ ఒప్పందం 2026 డిసెంబర్లో 30 సంవత్సరాల కాలపరిమితిని పూర్తి చేసుకోనుంది. ఈ ఒప్పంద భవిష్యత్తు ఎండాకాలంలో నదీ ప్రవాహాలు, సాగునీటి అవసరాలు, నదీ పర్యావరణ వ్యవస్థ, ఇరు దేశాల ద్వైపాక్షిక సంబంధాలపై ప్రభావం చూపనుంది.
9. ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం
గత దశాబ్దంలో ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం మూడు రెట్లు పెరిగినట్లు సమాచారం. ప్రజారోగ్య వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు కీలకమైనవి.
ఈ అంశంలో ముఖ్యంగా పరిశీలించాల్సినవి:
- స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP)లో ఆరోగ్య రంగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం వాటా.
- ప్రజలు తమ జేబు నుంచి భరించే ఆరోగ్య ఖర్చులు (Out-of-Pocket Expenditure).
- ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ.
- జాతీయ ఆరోగ్య విధానం – 2017.
10. కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ ధరలు
కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG) ధరలు వరుసగా ఆరోసారి పెరిగినట్లు సమాచారం. ఈ పరిణామం పట్టణ రవాణా ఖర్చులు, సహజ వాయువు సరఫరా, ఇంధన ధరల విధానం, శుభ్రమైన ఇంధనాల వైపు మార్పుపై ప్రభావం చూపుతుంది.
11. ఉత్తరప్రదేశ్లో 25 లక్షల ట్యాబ్లెట్ల పంపిణీ
విద్యార్థులకు డిజిటల్ విద్యా సదుపాయాలను విస్తరించేందుకు ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 25 లక్షల ట్యాబ్లెట్ల పంపిణీని ప్రారంభించింది. విద్యలో డిజిటల్ అంతరం (Digital Divide) తగ్గించడం, ఇంటర్నెట్ అనుసంధానం, డిజిటల్ అక్షరాస్యత, సాంకేతిక ఆధారిత విద్యను ప్రోత్సహించడం ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యాలు.
12. కోడైన్ ఆధారిత దగ్గు మందుల అక్రమ వ్యాపారం
కోడైన్ ఆధారిత దగ్గు సిరప్ల అక్రమ వ్యాపారాన్ని అరికట్టేందుకు ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కేంద్రానికి ఆరు ప్రతిపాదనలు పంపింది. కోడైన్ ఒక నియంత్రిత ఔషధ పదార్థం. దీని దుర్వినియోగం ప్రజారోగ్యానికి ప్రమాదకరం. ఔషధ నియంత్రణ, మందుల అక్రమ రవాణా నిరోధం, అమలు సంస్థల మధ్య సమన్వయం ఈ అంశంలో ముఖ్యమైనవి.
13. యమునా జల శుద్ధి మౌలిక సదుపాయాలు
ఢిల్లీలోని ఓఖ్లాలో యమునోత్రి కాంప్లెక్స్ వద్ద నీటి శుద్ధి కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. నదీ కాలుష్యాన్ని తగ్గించడంలో మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. పట్టణ నీటి నిర్వహణ, పారిశ్రామిక వ్యర్థాల నియంత్రణ, నదుల పునరుజ్జీవనం వంటి అంశాలు దీనికి సంబంధించినవి.
14. కీలక ఖనిజాల పునరుద్ధరణ సాంకేతికత
దేశీయ కీలక ఖనిజాల పునరుద్ధరణ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసేందుకు టెక్నాలజీ డెవలప్మెంట్ బోర్డు, నియోసీకర్ మెటల్స్ (NeoSeeker Metals) సంస్థతో RDI ఫండ్ కింద ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. బ్యాటరీ తయారీ, ఖనిజాల రీసైక్లింగ్, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, కీలక ఖనిజాల సరఫరా భద్రతకు ఈ సాంకేతికత ఉపయోగపడుతుంది.
15. జాతీయ క్రీడా మండలి నాయకత్వం
దేవేష్ చతుర్వేది జాతీయ క్రీడా మండలి (National Sports Board) ఛైర్పర్సన్గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. రిటైర్డ్ కమోడోర్ పుష్పేంద్ర కుమార్ గార్గ్ నవంబర్ 16న సభ్యుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. క్రీడా పరిపాలన, సంస్థాగత నిర్వహణ, క్రీడా రంగంలో విధానాల అమలు ఈ నియామకాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
16. UPSC నియామక పరీక్షల భద్రతపై కార్యశాల
యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (UPSC) రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల కార్యదర్శుల కోసం పరీక్షల భద్రత, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, నియామక సంస్కరణలపై కార్యశాలను నిర్వహించింది. ప్రశ్నపత్రాల భద్రత, నియామక ప్రక్రియలో పారదర్శకత, పరీక్షల నిర్వహణలో సాంకేతికత వినియోగం, వివిధ కమిషన్ల మధ్య సమన్వయం ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన అంశాలు.
17. అణుశక్తి శాఖ – ప్రత్యేక ప్రచారం 6.0
అణుశక్తి శాఖ (Department of Atomic Energy) అక్టోబర్ 2 నుంచి 31 వరకు నిర్వహించిన Special Campaign 6.0ను పూర్తిచేసినట్లు ప్రకటించింది. కార్యాలయాల పరిశుభ్రత, స్థిరమైన నిర్వహణ పద్ధతులు, ప్రజల భాగస్వామ్యం, కార్యాలయాల్లో సమర్థవంతమైన వనరుల వినియోగం ఈ ప్రచారం ప్రధాన లక్ష్యాలు.
18. కోవిడ్-19 పాలన నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు
భారత్ కోవిడ్-19 మహమ్మారిని ఎదుర్కొన్న విధానంపై పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (PIB) ఒక నేపథ్య వివరణను విడుదల చేసింది. ప్రారంభ దశలో తీసుకున్న నిర్ణయాలు, సాధికార బృందాల ద్వారా సమన్వయం, దశలవారీగా ఆంక్షల సడలింపు, ప్రయోగశాలల విస్తరణ, ఆక్సిజన్ కేటాయింపు వంటి అంశాలను ఇందులో ప్రస్తావించింది. ప్రజారోగ్య పరిపాలన, విపత్తు నిర్వహణ, కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన అధ్యయన అంశం.
19. 1884–85 బెర్లిన్ సదస్సు
1884–85లో జరిగిన బెర్లిన్ సదస్సు (Berlin Conference) ఆఫ్రికాలో యూరోపియన్ వలస విస్తరణకు సంబంధించిన నియమాలను అధికారికంగా రూపొందించింది. ఈ పరిణామం ఆఫ్రికా ఖండంలో వలసవాద పోటీని వేగవంతం చేసింది. వలసవాదం, సామ్రాజ్యవాదం, కృత్రిమ సరిహద్దుల ఏర్పాటు, ఆఫ్రికా రాజకీయ భౌగోళిక చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ సదస్సు ముఖ్యమైనది.
20. మేకెదాటు ప్రాజెక్టు – కావేరీ జల వివాదం
కర్ణాటకలో ప్రతిపాదించిన **మేకెదాటు ప్రాజెక్టు**లో భాగంగా కావేరీ నదిపై సమతుల్య జలాశయం నిర్మించి తాగునీటి అవసరాలను తీర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. అయితే దిగువ ప్రాంతాలకు నీటి ప్రవాహంపై ప్రభావం, తమిళనాడుతో కొనసాగుతున్న కావేరీ జలాల పంపిణీ వివాదం కారణంగా ఈ ప్రాజెక్టుపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల పంపిణీ, సమాఖ్య వ్యవస్థ, పర్యావరణ అనుమతులు ఈ అంశంలో కీలకం.
