• భారత వస్తు వాణిజ్య లోటు- 2026 సెప్టెంబర్‌లో భారత వస్తు వాణిజ్య లోటు 30.21 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు పెరిగింది. ఆగస్టులో ఇది 26.86 బిలియన్ డాలర్లుగా నమోదైంది. సెప్టెంబర్‌లో ఎగుమతులు 44.40 బిలియన్ డాలర్లు కాగా, దిగుమతులు 74.61 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. ఇంధన దిగుమతుల వ్యయం పెరగడం, దిగుమతుల వృద్ధి వేగంగా ఉండటం వంటి అంశాలు వాణిజ్య లోటుపై ప్రభావం చూపుతాయి.
• జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం పునర్వ్యవస్థీకరణ- జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం (National Social Assistance Programme – NSAP) కొనసాగింపునకు కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదం తెలిపింది. 2026–27 నుంచి 2030–31 వరకు ఐదేళ్లకు రూ.53,428 కోట్ల కేటాయింపును ప్రకటించింది. ఈ కార్యక్రమానికి ప్రధానమంత్రి సామాజిక సహాయ యోజనగా పేరు మార్చినట్లు అందించిన సమాచారం పేర్కొంటోంది. వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులు వంటి అర్హులైన వర్గాలకు సామాజిక భద్రత, పెన్షన్ల ద్వారా సహాయం అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
• లడఖ్ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు- అక్టోబర్ 15న లడఖ్‌లో సుమారు రూ.3,350 కోట్ల విలువైన ఐదు అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించారు లేదా జాతికి అంకితం చేశారు. వీటిలో లేహ్ విమానాశ్రయ మౌలిక సదుపాయాలు, నిమ్మూ–పదుమ్–దార్చా రహదారి, చిన్న జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు, శిలాచిత్రాల సంరక్షణ పార్కు, నీటి సంరక్షణ కార్యక్రమం ఉన్నాయి.
• దక్షిణ హిందూ మహాసముద్ర మత్స్య సంపద ఒప్పందం- దక్షిణ హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలోని మత్స్య వనరుల నిర్వహణకు సంబంధించిన Southern Indian Ocean Fisheries Agreement – SIOFAలో చేరేందుకు భారత్ ఆమోదం తెలిపింది. సముద్ర జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, స్థిరమైన చేపల వేట, సముద్ర వనరుల బాధ్యతాయుత వినియోగం ఈ ఒప్పందంలోని ముఖ్యమైన అంశాలు.
• పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణల నిధి- పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణల నిధి (Research, Development and Innovation – RDI Fund) కింద తొలి దశలో 19 ద్వితీయ స్థాయి నిధుల నిర్వాహకులను ప్రకటించారు. వీరికి మొత్తం రూ.7,131 కోట్ల నిధుల కేటాయింపులు ప్రకటించినట్లు సమాచారం. పరిశోధన ఆధారిత సంస్థలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసే వ్యాపారాలకు పెట్టుబడులు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ఈ కార్యక్రమ లక్ష్యం.
• ఐడియాఫోర్జ్‌కు పరిశోధన–అభివృద్ధి నిధుల మద్దతు- డ్రోన్ల తయారీ సంస్థ ఐడియాఫోర్జ్‌కు భారీ బరువులను మోసుకెళ్లగల స్వయంచాలక వైమానిక రవాణా వాహనాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు సాంకేతిక అభివృద్ధి మండలి (Technology Development Board – TDB) రూ.151 కోట్ల రుణ మద్దతు ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. రక్షణ, సరకు రవాణా రంగాల్లో స్వదేశీ డ్రోన్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో ఈ ప్రాజెక్టు కీలకం.
• పశ్చిమ కనుమల్లో కొత్త వృక్ష జాతి- తమిళనాడులోని నెల్లై వన్యప్రాణుల అభయారణ్యపు వాలుల్లో వృక్షశాస్త్రవేత్తలు Ceropegia tamilnaduensis అనే కొత్త వృక్ష జాతిని గుర్తించారు. ఈ మొక్కకు ప్రత్యేకమైన ముదురు ఊదా–గోధుమ రంగు పుష్పాలు ఉంటాయి. దీనికి ప్రస్తుతం ‘డేటా డెఫిషియెంట్’ (Data Deficient – DD) అనే పరిరక్షణ స్థితి ఉంది. అంటే, అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని విశ్వసనీయంగా అంచనా వేయడానికి అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం సరిపోదు.
• చెన్నైలోని కొరట్టూరు సరస్సు పునరుద్ధరణ- చెన్నైలోని కొరట్టూరు సరస్సు పునరుద్ధరణలో భాగంగా నీటి విస్తీర్ణంలోని కొంత ప్రాంతంలో ఆక్రమణ స్వభావం కలిగిన Prosopis juliflora మొక్కలను తొలగించే పనులు చేపట్టారు. పట్టణ సరస్సుల పరిరక్షణ, ఆక్రమణ జాతుల నియంత్రణ, వరదల నివారణలో చిత్తడి నేలల పాత్రను ఈ కార్యక్రమం గుర్తుచేస్తుంది.
• హైదరాబాద్‌లోని కాప్రా సరస్సు- హైదరాబాద్‌లోని కాప్రా సరస్సును పరిరక్షించేందుకు భూమి నిర్వహణ, సరస్సు పునరుద్ధరణకు సంబంధించిన చర్యలు చేపడుతున్నారు. ఈ సరస్సు పూర్తి నీటిమట్టం విస్తీర్ణం (Full Tank Level – FTL) 112.80 ఎకరాలుగా పేర్కొనబడింది. సరస్సుల ఆక్రమణలను అరికట్టడం, వర్షపు నీటి నిర్వహణ, తెలంగాణలోని పట్టణ జలవనరుల సంరక్షణకు ఈ అంశం ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.
• నాగాస్త్ర-1R సంచార దాడి ఆయుధాలు- సోలార్ డిఫెన్స్ అండ్ ఏరోస్పేస్ సంస్థ 2026 అక్టోబర్ 13–14 తేదీల్లో భారత సైన్యానికి 450 నాగాస్త్ర-1R సంచార దాడి ఆయుధాలను (Loitering Munitions) అందించింది. ఇవి లక్ష్య ప్రాంతంపై కొంతసేపు సంచరిస్తూ నిఘా నిర్వహించగలవు. అవసరమైనప్పుడు నిర్దిష్ట లక్ష్యంపై దాడి చేయగల సామర్థ్యం వీటికి ఉంటుంది.
• భారత నౌకాదళం – సముద్ర భద్రత- బహుళజాతి సముద్ర శిక్షణ దళమైన Combined Task Force 154కు భారత నౌకాదళం తొలిసారిగా నాయకత్వం వహించిన కాలాన్ని పూర్తి చేసుకుంది. ఈ దళం సంయుక్త సముద్ర దళాల (Combined Maritime Forces – CMF) వ్యవస్థలో భాగం. నాయకత్వ బాధ్యతల బదిలీ కార్యక్రమం బహ్రెయిన్‌లోని మనామాలో జరిగింది. ప్రాంతీయ సముద్ర భద్రత, దేశాల మధ్య సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడంలో భారత్ పాత్రను ఈ పరిణామం ప్రతిబింబిస్తుంది.
• సముద్ర రాష్ట్రాల అభివృద్ధి మండలి సమావేశం- సముద్ర రాష్ట్రాల అభివృద్ధి మండలి (Maritime State Development Council – MSDC) 21వ సమావేశం ముంబైలో జరిగింది. భారత ఓడరేవుల చట్టం, 2025 నేపథ్యంలో సంబంధిత నియమాలను మూడు నెలల్లోగా ప్రకటించాలని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సూచించినట్లు సమాచారం. ఓడరేవుల నిర్వహణలో సమన్వయం, సరకు రవాణా సామర్థ్యం, కార్యకలాపాల సమర్థతను పెంచడం ఈ సంస్కరణల లక్ష్యం.
• ఒకే దేశం – ఒకే ఓడరేవు ప్రక్రియ- One Nation One Port Process కార్యక్రమం ద్వారా భారతదేశంలోని ఓడరేవుల్లో విధానాలు, కార్యకలాపాల ప్రక్రియలను ప్రామాణీకరించడమే లక్ష్యం. ఈ కార్యక్రమాన్ని 2027 మార్చి నాటికి విస్తృతంగా అమలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు సమాచారం. ఓడరేవుల్లో సరకు నిర్వహణను సులభతరం చేయడం, వ్యయాలను తగ్గించడం, వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని మెరుగుపరచడం దీనివల్ల సాధ్యమవుతుంది.
• బహుళ రాష్ట్ర సహకార సంఘాల ఆడిట్ నిబంధనలు- సహకార మంత్రిత్వ శాఖ బహుళ రాష్ట్ర సహకార సంఘాల కోసం ఏకరీతి ఆడిట్ నివేదికల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ప్రామాణిక నివేదికల ద్వారా ఆర్థిక పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, పర్యవేక్షణను మెరుగుపరచవచ్చు. ఒకటి కంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల్లో కార్యకలాపాలు నిర్వహించే సహకార సంస్థల నిర్వహణలో ఈ విధానం ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.
• నీటి వనరులు, విద్యుత్‌పై నీతి ఆయోగ్ డేటా సెంటర్ మార్గదర్శకాలు- డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన కొత్త మార్గదర్శక చట్రంలో రాష్ట్రాలు విద్యుత్ లభ్యత, నీటి వనరులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని సూచించినట్లు సమాచారం. క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) విస్తరణతో డేటా సెంటర్లకు విద్యుత్, నీటి అవసరాలు పెరుగుతున్నాయి. పెట్టుబడులను ప్రోత్సహిస్తూనే వనరుల స్థిరమైన వినియోగాన్ని నిర్ధారించడం ఈ మార్గదర్శకాల ముఖ్య ఉద్దేశం.
• హల్దియాలో ఫినాల్, అసిటోన్ తయారీ కేంద్రం- పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హల్దియాలో సమీకృత ఫినాల్, అసిటోన్ తయారీ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ రసాయనాలు రెసిన్లు, ప్లాస్టిక్‌లు, ఇతర పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల తయారీలో కీలకమైన ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగపడతాయి. దేశీయ ఉత్పత్తి పెరగడం ద్వారా కొన్ని రసాయనాల దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించవచ్చు.
• రంగు కలుషిత పారిశ్రామిక మురుగునీటి శుద్ధి- మొహాలీలోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నానో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ పరిశోధకులు జింక్ ఆక్సైడ్ నానో కణాలు, జీవవిచ్ఛిన్నమయ్యే పాలీలాక్టిక్ యాసిడ్ నానో ఫైబర్లతో ఒక వడపోత వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు. కాంతి, అల్ట్రాసోనిక్ కంపనాల సహాయంతో నీటిలోని రంగు కాలుష్యకారకాలను విచ్ఛిన్నం చేయడం దీని లక్ష్యం. పారిశ్రామిక మురుగునీటిని పర్యావరణహితంగా శుద్ధి చేయడంలో ఈ సాంకేతికత ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.
• ప్రపంచ స్కేట్ క్రీడలు–2026- పరాగ్వేలో నిర్వహించిన World Skate Games 2026లో భారత స్పీడ్ స్కేటర్ ఆనంద్‌కుమార్ వెల్కుమార్ పురుషుల 1,000 మీటర్ల స్ప్రింట్ విభాగంలో రజత పతకం సాధించారు. 500 మీటర్ల స్ప్రింట్ విభాగంలో కాంస్య పతకాన్ని కూడా గెలుచుకున్నారు. అంతర్జాతీయ రోలర్ క్రీడల్లో భారత క్రీడాకారుల ప్రదర్శనకు ఈ విజయాలు ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి.
• భారత్–చైనా వాణిజ్య అసమతుల్యత- చైనా కస్టమ్స్ గణాంకాలుగా అందించిన వివరాల ప్రకారం, 2026 జనవరి–సెప్టెంబర్ మధ్య చైనాకు భారత ఎగుమతులు సుమారు 40 శాతం పెరిగాయి. అయినప్పటికీ, చైనాతో భారత వాణిజ్య లోటు 100 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లను దాటింది. ఎగుమతుల పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ దిగుమతులు అధికంగా ఉండటం వాణిజ్య అసమతుల్యతకు దారితీస్తుంది.
• భారతదేశపు తొలి శిలాచిత్రాల సంరక్షణ పార్కు- లడఖ్‌లోని లేహ్‌లో సింధు ఘాట్ వద్ద శిలాచిత్రాల సంరక్షణ పార్కును ప్రారంభించినట్లు సమాచారం. శిలాచిత్రాలు (Petroglyphs) అంటే రాతి ఉపరితలాలపై చెక్కిన చిత్రాలు, గుర్తులు లేదా చిహ్నాలు. ప్రాచీన మానవ సమాజాల జీవన విధానం, కళా సంప్రదాయాలు, చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇవి ముఖ్యమైన పురావస్తు ఆధారాలు.