• 2026 నోబెల్ వైద్య శాస్త్ర బహుమతి: కార్ల్ డీసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, జార్జ్ నాగెల్లకు 2026 నోబెల్ శరీరధర్మ శాస్త్రం లేదా వైద్యశాస్త్ర బహుమతి లభించింది. కాంతి ద్వారా నియంత్రించగల అయాన్ ఛానళ్లు, ఆప్టోజెనెటిక్స్కు సంబంధించిన పరిశోధనలకు ఈ పురస్కారం అందించారు. ఆప్టోజెనెటిక్స్లో కాంతికి స్పందించే ప్రోటీన్లను ఉపయోగించి ముఖ్యంగా న్యూరాన్ల వంటి కణాల కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తారు.
• ఆప్టోజెనెటిక్స్ – ప్రిలిమ్స్ అంశం: ఆప్టిక్స్ + జన్యుశాస్త్రం కలయికతో అభివృద్ధి చెందిన సాంకేతికతే ఆప్టోజెనెటిక్స్. ఆల్గేలో గుర్తించిన కాంతి-స్పందనశీల ఛానెల్రోడాప్సిన్ అనే అయాన్ ఛానల్ ఆప్టోజెనెటిక్స్ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించింది.
• ప్రాజెక్ట్ చీతా – చిరుతల సంఖ్య 60కి: మధ్యప్రదేశ్లోని కునో జాతీయ ఉద్యానవనంలో ఐదు చిరుత పిల్లలు జన్మించడంతో భారత్లో చిరుతల సంఖ్య 60కి చేరింది. వీటిలో 41 చిరుతలు భారత్లోనే జన్మించాయి.
• ప్రాజెక్ట్ చీతా ప్రారంభం: భారత్లో చిరుతల పునరుద్ధరణ కోసం 2022 సెప్టెంబర్ 17న ప్రాజెక్ట్ చీతా ప్రారంభమైంది. ప్రారంభ దశలో నమీబియా నుంచి 8 చిరుతలను భారత్కు తరలించారు. అనంతరం దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్వానా నుంచి కూడా చిరుతలను తీసుకువచ్చారు.
• 1962 తర్వాత ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ అత్యుత్తమ రెజ్లింగ్ ప్రదర్శన: ఐచి–నగోయా ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ రెజ్లింగ్లో 6 పతకాలు సాధించింది. ఇందులో 2 స్వర్ణాలు, 2 రజతాలు, 2 కాంస్యాలు ఉన్నాయి. 1962 ఆసియా క్రీడల తర్వాత భారత రెజ్లింగ్కు ఇదే అత్యుత్తమ ప్రదర్శన.
• మహిళల టీమ్ గోల్ఫ్లో భారత్కు రజతం: దీక్షా దాగర్, ప్రణవి ఉర్స్, అదితి అశోక్ మహిళల టీమ్ గోల్ఫ్ విభాగంలో రజత పతకం సాధించారు. ఈ విభాగంలో ఆసియా క్రీడల చరిత్రలో భారత్కు ఇదే తొలి పతకం.
• 2030 ఆసియా క్రీడలు: ఐచి–నగోయా ఆసియా క్రీడల ముగింపు వేడుకల్లో ఖతార్లోని దోహా 2030 ఆసియా క్రీడల ఆతిథ్యానికి సంబంధించిన ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ జెండాను స్వీకరించింది. 21వ ఆసియా క్రీడలు 2030లో దోహాలో జరగనున్నాయి. దోహా గతంలో 2006లో ఆసియా క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
• భారత్–అమెరికా సంబంధాలపై జైశంకర్ వ్యాఖ్యలు: విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో వస్తున్న మార్పుల నేపథ్యంలో అమెరికా మరింత “ఒంటరి శక్తి”గా మారుతోందని వ్యాఖ్యానించారు. అదే సమయంలో చైనా ప్రాధాన్యం పెరగడం, మధ్యస్థాయి శక్తులు తమ వ్యూహాత్మక సంబంధాలను విభిన్నీకరించుకోవడం వంటి పరిణామాలను ఆయన ప్రస్తావించారు.
• ప్రాజెక్ట్ వీర్ఏఐ – ఏఐ విజన్ సిస్టమ్-ఆన్-చిప్: స్వదేశీ ఏఐ విజన్ సిస్టమ్-ఆన్-చిప్ అభివృద్ధి కోసం టెక్నాలజీ డెవలప్మెంట్ బోర్డు బిగ్ఎండియన్ సెమీకండక్టర్స్తో ₹130 కోట్ల ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. మొత్తం ప్రాజెక్టు వ్యయం ₹260 కోట్లు.
• పరిశోధన, అభివృద్ధి మరియు ఆవిష్కరణ నిధి: ప్రాజెక్ట్ వీర్ఏఐకు పరిశోధన, అభివృద్ధి మరియు ఆవిష్కరణ నిధి (RDI Fund) ద్వారా మద్దతు లభిస్తోంది. సెమీకండక్టర్లు, వ్యూహాత్మక సాంకేతికతలలో భారత స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంపొందించడంలో ఈ నిధి కీలకం.
• అల్ట్రాటెక్ గ్రీన్ ఎనర్జీ మైలురాయి: అల్ట్రాటెక్ సిమెంట్ స్వీయ వినియోగం కోసం 2 గిగావాట్లకు పైగా హరిత ఇంధన సామర్థ్యాన్ని కలిగిన తొలి భారతీయ సిమెంట్ కంపెనీగా నిలిచింది. సంస్థ మొత్తం హరిత ఇంధన సామర్థ్యం 2,024 మెగావాట్లు.
• అల్ట్రాటెక్ హరిత ఇంధన మిశ్రమం: అల్ట్రాటెక్ మొత్తం 2,024 మెగావాట్ల హరిత ఇంధన సామర్థ్యంలో 1,580 మెగావాట్లు పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల నుంచి, మరో 444 మెగావాట్లు వ్యర్థ ఉష్ణ పునరుద్ధరణ వ్యవస్థల (WHRS) నుంచి వస్తున్నాయి.
• భారతీయ రైల్వేల్లో ‘ప్లాన్ బీ’: ఏనుగులు–రైళ్ల ఢీకొనడాన్ని తగ్గించేందుకు భారతీయ రైల్వే ఏఐ ఆధారిత చొరబాటు గుర్తింపు వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తోంది. ఇది విభజిత ధ్వని సెన్సింగ్ సాంకేతికత ద్వారా ఏనుగుల కదలికలను గుర్తించి రైల్వే అధికారులకు తక్షణ హెచ్చరికలు పంపుతుంది.
• ఏనుగుల సంరక్షణలో 255 ఏనుగుల రక్షణ: ఈశాన్య సరిహద్దు రైల్వే పరిధిలో 2026 జనవరి నుంచి సెప్టెంబర్ వరకు 255 ఏనుగులను రైలు ప్రమాదాల నుంచి రక్షించారు. ఏఐ ఆధారిత గుర్తింపు, రైళ్ల వేగ నియంత్రణ, వన్యప్రాణుల నిరోధక చర్యలు ఇందులో కీలక పాత్ర పోషించాయి.
• ఆంధ్రప్రదేశ్లో 3డీ ముద్రిత ఇళ్లు: ఆంధ్రప్రదేశ్లో భారత్లోనే తొలి ప్రయోగాత్మక 3డీ కాంక్రీట్ ప్రింటింగ్ గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైంది. గుంటూరు జిల్లా తెనాలి మండలంలోని బుర్రిపాలెం, ఒబులనాయుడుపాలెం గ్రామాల్లో PMAY-G 2.0 కింద 177 ఇళ్లను నిర్మించనున్నారు.
• 3డీ కాంక్రీట్ ప్రింటింగ్ సాంకేతికత: కంప్యూటర్ నియంత్రిత ప్రింటర్ల ద్వారా సిమెంట్ ఆధారిత పదార్థాన్ని పొరలుగా అమర్చి నిర్మాణాలను రూపొందించే సాంకేతికతను 3డీ కాంక్రీట్ ప్రింటింగ్ అంటారు. ఈ ప్రాజెక్టులో ఒక ఇంటి నిర్మాణాన్ని సుమారు 10 రోజుల్లో పూర్తి చేయవచ్చని అంచనా.
• యురేనియం తవ్వకాల్లో యూసీఐఎల్కు 60 ఏళ్లు: యురేనియం కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (UCIL) జార్ఖండ్లోని జాదుగుడాలో వజ్రోత్సవ వేడుకలను ప్రారంభించింది. యూసీఐఎల్ను 1967లో అణుశక్తి శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటు చేశారు.
• జాదుగుడా యురేనియం గని: జాదుగుడా గని 1967లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. ఇది భారత్లో తొలి యురేనియం గనిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ ప్రధానంగా భూగర్భ పద్ధతిలో యురేనియం తవ్వకాలు జరుగుతున్నాయి.
• జ్యూస్ అంతరిక్ష మిషన్: యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీకి చెందిన జూపిటర్ ఐసీ మూన్స్ ఎక్స్ప్లోరర్ (JUICE) తన మూడో భూమి గురుత్వాకర్షణ సహాయక విన్యాసాన్ని పూర్తి చేసింది. భూమి వంటి గ్రహాల సమీప ప్రయాణాల ద్వారా వేగాన్ని పెంచుకుని, ఇంధన వినియోగాన్ని తగ్గిస్తూ బృహస్పతి వైపు ప్రయాణించడం ఈ మిషన్లో కీలక వ్యూహం.
• భదోహీ జిల్లాకు కొత్త పేరు: ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భదోహీ జిల్లాను “సంత్ రవిదాస్ నగర్ భదోహీ”గా పేరు మార్చింది. వారణాసి జిల్లా నుంచి విడదీసి 1994లో ఏర్పాటైన భదోహీ, ఉత్తరప్రదేశ్లో 65వ జిల్లాగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ప్రాంతం ప్రసిద్ధ కార్పెట్ పరిశ్రమకు పేరుగాంచింది.
