వాయుసేన కోసం 230 కొత్త ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల సేకరణపై రక్షణశాఖ పరిశీలన వేగం
దేశీయ తయారీ, టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్ షరతులతో ట్రాన్స్పోర్ట్, ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల భారీ ప్రణాళికకు కేంద్రం కసరత్తు
న్యూఢిల్లీ, 2026-08-14 —
భారత వాయుసేన ఆధునికీకరణలో భాగంగా సుమారు రూ.1 లక్ష కోట్ల విలువైన 230 ట్రాన్స్పోర్ట్, ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల సేకరణ ప్రతిపాదనపై కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ వారం అంతర్గత సమీక్షను వేగవంతం చేసింది. దేశీయ తయారీ, టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్, ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యానికి ప్రాధాన్యమిస్తూ రక్షణశాఖ తదుపరి దశ నిర్ణయాలకు సిద్ధమవుతోంది.
రక్షణశాఖ వర్గాల ప్రకారం, ఈ ప్రతిపాదనలో సుమారు 60 మధ్యస్థాయి మల్టీ రోల్ మిలిటరీ ట్రాన్స్పోర్ట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్లు, 130 నుంచి 150 వరకు అడ్వాన్స్డ్ ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్లు ఉండే అవకాశం ఉంది. భారత వాయుసేనలో ప్రస్తుతం సేవలందిస్తున్న పాత ఏఎన్-32, ఐఎల్-76 తరహా ప్లాట్ఫారమ్లకు దశలవారీగా ప్రత్యామ్నాయాలు ఏర్పరచడం, కొత్త తరహా యుద్ధవిమానాలను నడిపే పైలట్లకు ఆధునిక శిక్షణ వసతులు కల్పించడం ఈ ప్రణాళిక యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం. రక్షణ కొనుగోలు ప్రక్రియలో అధికారిక ఆమోదాలు, ధరల చర్చలు, ఆఫ్సెట్ నిబంధనలు, తయారీ భాగస్వాముల ఎంపిక వంటి దశలు మిగిలి ఉన్నాయని అధికారులు తెలిపారు.
రక్షణశాఖలో ఈ ప్రతిపాదనను పరిశీలిస్తున్న అధికారులు చెప్పిన మేరకు, కొత్త సేకరణలో “భారతదేశంలో తయారీ” అంశాన్ని కీలక షరతుగా పెట్టే అవకాశముంది. విదేశీ తయారీదారులు పాల్గొన్నా, భారత ప్రభుత్వరంగ సంస్థలు, ప్రైవేట్ డిఫెన్స్ కంపెనీలు, సరఫరా శృంఖల సంస్థలతో భాగస్వామ్యం తప్పనిసరి చేసే విధంగా ప్యాకేజీ రూపకల్పన జరుగుతోందని వారు తెలిపారు. ఒక సీనియర్ రక్షణ అధికారి శుక్రవారం న్యూఢిల్లీలో మాట్లాడుతూ, “వాయుసేన సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన లక్ష్యం కాదు. భారత ఏరోస్పేస్ ఇండస్ట్రీలో దీర్ఘకాల తయారీ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం కూడా సమాన ప్రాధాన్యం పొందుతోంది,” అని అన్నారు. అదే అధికారి ప్రకారం, తుది సంఖ్యలు, మోడళ్ల ఎంపికలు ప్రభుత్వ ఆమోద ప్రక్రియ పూర్తయ్యాక మాత్రమే ఖరారవుతాయి.
ట్రాన్స్పోర్ట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల భాగం సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో సైనిక రవాణా, అత్యవసర సరఫరాలు, హై ఆల్టిట్యూడ్ ఎయిర్ఫీల్డ్లకు భారీ లోడ్ల తరలింపు వంటి అవసరాలతో ముడిపడి ఉంది. లడక్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, ద్వీప ప్రాంతాల్లో తక్షణ మోహరింపు సామర్థ్యం పెరగడం వాయుసేనకు, సైన్యానికి వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమని అధికారులు అంచనా వేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం సి-17 గ్లోబ్మాస్టర్, సి-130జె సూపర్ హెర్క్యులస్, సి-295 వంటి ప్లాట్ఫారమ్లు భారత వాయుసేనలో వేర్వేరు రవాణా పాత్రలు నిర్వహిస్తున్నాయి. అయితే పాత సోవియట్ మూలాల ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల వయస్సు, నిర్వహణ వ్యయం, స్పేర్ పార్ట్స్ అందుబాటు వంటి అంశాలు కొత్త ప్రణాళిక అవసరాన్ని పెంచినట్లు అధికారులు చెప్పారు.
వాయుసేనలో పైలట్ శిక్షణ కోసం కొత్త ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల అవసరం మరో కీలక అంశంగా నిలుస్తోంది. ప్రాథమిక శిక్షణ నుంచి అడ్వాన్స్డ్ ఫాస్ట్ జెట్ శిక్షణ వరకు పైలట్లు దశలవారీగా సిద్ధం కావాలి. ఫ్రంట్లైన్లో రఫేల్, సుఖోయ్-30ఎంకేఐ, తేజస్, మిరాజ్, జాగ్వార్ తరహా యుద్ధవిమానాలు ఉన్నా, వాటిని సమర్థంగా నడిపే పైలట్ల శిక్షణ వ్యవస్థ బలంగా ఉండటం తప్పనిసరి. హిందుస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ తయారు చేస్తున్న హెచ్టిటి-40 బేసిక్ ట్రైనర్ వ్యవస్థకు తోడు, అడ్వాన్స్డ్ జెట్ ట్రైనర్ విభాగంలో కొత్త ఎంపికలపై పరిశీలన కొనసాగుతోంది. ఇటలీకి చెందిన ఎం-346, దక్షిణ కొరియాకు చెందిన టి-50, ఇతర అంతర్జాతీయ ప్లాట్ఫారమ్లు సాంకేతిక మూల్యాంకన దశలో పరిశీలనకు వచ్చే అవకాశముందని రక్షణ పరిశ్రమ వర్గాలు తెలిపాయి.
వాయుసేన మాజీ ఉన్నతాధికారి ఒకరు శుక్రవారం న్యూఢిల్లీలో మాట్లాడుతూ, “ఫైటర్ జెట్ల సంఖ్య ఒక అంశం మాత్రమే. వాటిని నడిపే పైలట్ల శిక్షణ, మిషన్ ప్లానింగ్, లాజిస్టిక్స్, మెయింటెనెన్స్ వ్యవస్థలు కలిసినప్పుడే నిజమైన యుద్ధ సామర్థ్యం రూపుదిద్దుకుంటుంది,” అని అన్నారు. ఆయన ప్రకారం, 5వ తరం, భవిష్యత్తు 6వ తరం ఎయిర్ కంబాట్ వ్యవస్థలకు వెళ్లే దేశం ట్రైనింగ్ ఎకోసిస్టమ్ను ముందుగానే విస్తరించాలి. “అడ్వాన్స్డ్ మీడియం కంబాట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ వంటి ప్రాజెక్ట్లను కేవలం ప్లాట్ఫారమ్గా చూడలేం. వాటి కోసం పైలట్లు, సిమ్యులేటర్లు, గ్రౌండ్ క్రూ, టెస్టింగ్ నెట్వర్క్ సమాంతరంగా ఎదగాలి,” అని ఆయన చెప్పారు.
భారతదేశం స్వదేశీ 5వ తరం ఫైటర్ ప్రాజెక్ట్గా అడ్వాన్స్డ్ మీడియం కంబాట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ను ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్కు కేబినెట్ కమిటీ ఆన్ సెక్యూరిటీ నుంచి ముందస్తు అభివృద్ధి అనుమతులు ఇప్పటికే లభించిన నేపథ్యంలో, భవిష్యత్తులో పైలట్ శిక్షణ అవసరాలు మరింత పెరుగుతాయని రక్షణ ప్రణాళికా వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. 6వ తరం ఎయిర్ కంబాట్ వ్యవస్థలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న పరిశోధనలను భారత సంస్థలు పరిశీలిస్తున్నాయి. అయితే అలాంటి భవిష్యత్తు ప్రాజెక్ట్లకు సంబంధించిన భాగస్వామ్యాలు, కాలపట్టికలు అధికారికంగా ఖరారు కాలేదని అధికారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఒక అధికారి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఈ భారీ సేకరణలో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ ప్రమాణాలు ప్రధానంగా నిలవనున్నాయి. స్థానిక కంటెంట్, ఎలక్ట్రానిక్స్, మెటీరియల్స్, అవియానిక్స్, మెయింటెనెన్స్, రిపేర్ అండ్ ఓవర్హాల్ సదుపాయాల్లో భారత కంపెనీలకు పెద్ద పాత్ర కల్పించాలనే ఉద్దేశం ఉంది. “ప్రతి పెద్ద డిఫెన్స్ కొనుగోలు ఇప్పుడు కేవలం దిగుమతి ఒప్పందం కాదు. దానిని దేశీయ సామర్థ్య నిర్మాణ ఒప్పందంగా మార్చాలనే విధాన దృష్టి ఉంది,” అని ఆ అధికారి అన్నారు. ఆయన ప్రకారం, ఒప్పందం అమలులోకి వస్తే హిందుస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్, టాటా అడ్వాన్స్డ్ సిస్టమ్స్, మహీంద్రా డిఫెన్స్, భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్, చిన్న మరియు మధ్యస్థాయి సరఫరాదారులు భాగస్వామ్య అవకాశాలు పొందవచ్చు.
గుజరాత్లోని వడోదరలో సి-295 మిలిటరీ ట్రాన్స్పోర్ట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ తయారీ లైన్ను భారత్ ఇప్పటికే ప్రారంభించిన విషయం రక్షణ పరిశ్రమలో ప్రాధాన్యం పొందింది. ఎయిర్బస్, టాటా భాగస్వామ్యంతో ఏర్పడిన ఈ ప్రాజెక్ట్ భారత ప్రైవేట్ రంగ ఏరోస్పేస్ తయారీ సామర్థ్యానికి ముఖ్యమైన మైలురాయిగా భావించబడుతోంది. రక్షణ పరిశ్రమ విశ్లేషకుల ప్రకారం, కొత్త ట్రాన్స్పోర్ట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ ఒప్పందం కూడా ఇలాంటి మోడల్లో అమలైతే, నిర్మాణం, అసెంబ్లీ, భాగాల తయారీ, జీవితకాల మెయింటెనెన్స్ రంగాల్లో భారత కంపెనీల పాత్ర పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీని ప్రభావం వాయుసేన అవసరాలను దాటి ఎగుమతి అవకాశాల వరకూ విస్తరించవచ్చని వారు చెబుతున్నారు.
ఈ ప్రతిపాదనపై విదేశీ కంపెనీల ఆసక్తి సహజమేనని రక్షణ రంగ నిపుణులు అంటున్నారు. అమెరికా, యూరప్, రష్యా, బ్రెజిల్, దక్షిణ కొరియా, జపాన్ వంటి దేశాల ప్లాట్ఫారమ్లు వేర్వేరు సామర్థ్యాల కారణంగా మార్కెట్లో ఉన్నాయి. అయితే భారత కొనుగోలు విధానంలో ధర మాత్రమే కాకుండా, ఆపరేషనల్ అవసరం, స్థానిక తయారీ స్థాయి, టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్, భవిష్యత్తు అప్గ్రేడ్ సామర్థ్యం, భౌగోళిక రాజకీయ విశ్వసనీయత వంటి అంశాలు కూడా పరిగణనలోకి వస్తాయి. సైనిక రవాణా విమానాల ఎంపికలో రేంజ్, లోడ్ సామర్థ్యం, చిన్న రన్వేలపై ఆపరేషన్, నిర్వహణ సౌలభ్యం కీలకంగా ఉంటే, ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ల ఎంపికలో సిమ్యులేషన్, కాక్పిట్ ఫిడెలిటీ, ఆయుధ శిక్షణ, ఫ్లైట్ సేఫ్టీ ప్రమాణాలు ప్రధానంగా పరిశీలించబడతాయి.
రక్షణ రంగ విశ్లేషకుడు ఒకరు శుక్రవారం న్యూఢిల్లీలో మాట్లాడుతూ, “భారత్కు ఇప్పుడు రెండు సమాంతర అవసరాలు ఉన్నాయి. ఒకవైపు హిమాలయ ప్రాంతాల్లో వేగవంతమైన లాజిస్టిక్స్ సామర్థ్యం కావాలి. మరోవైపు భవిష్యత్తు తరం ఫైటర్లకు సరిపోయే శిక్షణ పైప్లైన్ కావాలి,” అని అన్నారు. ఆయన ప్రకారం, రూ.1 లక్ష కోట్ల స్థాయి ప్రతిపాదన ఒకే ఒప్పందంగా కాకుండా, దశలవారీ ప్రాజెక్ట్ల సమాహారంగా అమలయ్యే అవకాశం ఉంది. “ప్రభుత్వం తుది రూపకల్పనలో ఖర్చు నియంత్రణ, డెలివరీ టైమ్లైన్, స్వదేశీకరణ శాతం, ఆయుష్షు మొత్తం నిర్వహణ వ్యయాన్ని కలిపి చూడాల్సి ఉంటుంది,” అని ఆయన చెప్పారు.
వాయుసేనలో స్క్వాడ్రన్ బలం, పాత ప్లాట్ఫారమ్ల దశలవారీ ఉపసంహరణ, కొత్త తేజస్ మార్క్-1ఎ, తేజస్ మార్క్-2, రఫేల్ వంటి సామర్థ్యాల సమీకరణ కూడా ఈ చర్చకు నేపథ్యంగా ఉంది. అయితే తాజా ప్రతిపాదన ప్రధానంగా ఫైటర్ జెట్ల కొనుగోలు కంటే ట్రైనింగ్, ట్రాన్స్పోర్ట్ మౌలిక సామర్థ్యాలపై దృష్టి పెట్టినదిగా అధికార వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. పాకిస్థాన్, చైనా సరిహద్దుల వద్ద వ్యూహాత్మక పరిస్థితులను దృష్టిలో పెట్టుకుని, సైన్యం, వాయుసేన, నౌకాదళం సంయుక్త ఆపరేషన్లకు సరిపోయే రవాణా, శిక్షణ వ్యవస్థలను సమకాలీకరించాల్సిన అవసరం ఉందని వారు అంటున్నారు.
రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ నుంచి తుది అధికారిక ప్రకటన ఇంకా వెలువడలేదు. ప్రతిపాదన రక్షణ కొనుగోలు మండలి, ఆర్థిక అనుమతులు, సాంకేతిక మూల్యాంకనం, ధరల చర్చల దశలను దాటిన తర్వాతనే ఒప్పందాల నిర్మాణం స్పష్టమవుతుంది. అధికారుల ప్రకారం, వచ్చే నెలల్లో వాయుసేన అవసరాల ప్రకటన, తయారీ భాగస్వామ్య మోడల్, విదేశీ మరియు దేశీయ కంపెనీల ఆసక్తి వ్యక్తీకరణలపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది. తుది నిర్ణయం తీసుకున్న తర్వాత డెలివరీలు దశలవారీగా జరిగేలా కాలపట్టిక ఖరారు చేయనున్నారు.
EYE-LANDERS
- ప్రతిపాదిత మొత్తం విలువ సుమారు రూ.1 లక్ష కోట్లు
- సుమారు 60 మల్టీ రోల్ ట్రాన్స్పోర్ట్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్లు పరిశీలనలో
- 130 నుంచి 150 అడ్వాన్స్డ్ ట్రైనర్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్లపై కసరత్తు
- దేశీయ తయారీ, టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్కు కేంద్రం ప్రాధాన్యం
- తుది ఆమోదం తర్వాత దశలవారీ డెలివరీలు ఖరారు