ఆర్టికల్ 18 అంటే ఏమిటి? బిరుదుల రద్దు, పద్మ అవార్డులపై రాజ్యాంగ నిబంధనలు

భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 18: బిరుదుల రద్దు.. సమానత్వానికి రాజ్యాంగ రక్షణ

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 18 ప్రజల మధ్య కృత్రిమ హోదా భేదాలను నివారించేందుకు బిరుదుల ప్రదానంపై పరిమితులు విధిస్తుంది. ప్రజాస్వామ్యంలో వ్యక్తుల గౌరవం, హక్కులు వారి జన్మ లేదా ప్రత్యేక బిరుదులపై కాకుండా సమానత్వంపై ఆధారపడాలనే సూత్రాన్ని ఈ అధికరణం ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఆర్టికల్ 18 ఏం చెబుతోంది?

1. బిరుదుల ప్రదానంపై నిషేధం: సైనిక లేదా విద్యాపరమైన గుర్తింపులు మినహా ప్రభుత్వం ఇతర బిరుదులను ప్రదానం చేయకూడదు.

2. విదేశీ బిరుదులు: భారత పౌరులు విదేశీ దేశాల నుంచి బిరుదులను స్వీకరించకూడదు.

3. విదేశీయులకు నిబంధన: భారత పౌరుడు కాని వ్యక్తి ప్రభుత్వ ఆధీనంలో లాభదాయకమైన లేదా విశ్వాసపాత్రమైన పదవిలో ఉన్నప్పుడు, రాష్ట్రపతి అనుమతి లేకుండా విదేశీ బిరుదును స్వీకరించకూడదు.

4. బహుమతులు, పదవులు: ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి రాష్ట్రపతి అనుమతి లేకుండా విదేశీ దేశం నుంచి బహుమతి, వేతనం లేదా ఇతర పదవిని స్వీకరించకూడదు.

భారతరత్న, పద్మ అవార్డులు బిరుదులేనా?

కాదు. సుప్రీంకోర్టు 1995లో బాలాజీ రాఘవన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో భారతరత్న, పద్మ అవార్డులు ఆర్టికల్ 18 కింద నిషేధిత బిరుదులు కావని స్పష్టం చేసింది. అయితే వాటిని పేరుకు ముందు లేదా వెనుక బిరుదుల్లా ఉపయోగించకూడదు.

ఆర్టికల్ 18 ఎందుకు ముఖ్యమైనది?

ఈ అధికరణం ప్రజల మధ్య కృత్రిమ హోదా భేదాలను నిరోధిస్తూ, సమానత్వ సూత్రాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. సైనిక, విద్యాపరమైన గుర్తింపులకు మినహాయింపు ఇవ్వడం ద్వారా వాటి ప్రత్యేకతను కూడా గుర్తిస్తుంది.

పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యాంశాలు

Article 18: Abolition of Titles.

మినహాయింపులు: సైనిక, విద్యాపరమైన గుర్తింపులు.

భారత పౌరులు: విదేశీ బిరుదులు స్వీకరించకూడదు.

రాష్ట్రపతి అనుమతి: కొన్ని విదేశీ బిరుదులు, బహుమతులు, పదవుల విషయంలో అవసరం.

సంబంధిత తీర్పు: Balaji Raghavan Case, 1995.

ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే.. ప్రజాస్వామ్యంలో సమానత్వాన్ని కాపాడుతూ బిరుదుల ఆధారంగా ప్రత్యేక హోదాలను నిరోధించే అధికరణమే ఆర్టికల్ 18.