భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 1: ‘ఇండియా అంటే భారత్’.. దేశ స్వరూపాన్ని చెప్పే తొలి అధికరణం
భారత రాజ్యాంగం గురించి మాట్లాడినప్పుడు ముందుగా గుర్తుకు రావాల్సిన అధికరణం ఆర్టికల్ 1. రాజ్యాంగంలోని ఈ తొలి అధికరణం భారతదేశం పేరుతో పాటు దేశ భౌగోళిక స్వరూపాన్ని కూడా స్పష్టంగా వివరిస్తుంది. “India, that is Bharat, shall be a Union of States” అని ఆర్టికల్ 1(1) పేర్కొంటుంది. అంటే “ఇండియా, అంటే భారత్, రాష్ట్రాల సమాఖ్యగా ఉంటుంది” అని అర్థం.
ఆర్టికల్ 1 ప్రకారం భారతదేశం ఒక Union of States. ఇక్కడ “Union” అనే పదానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు కలిసి దేశాన్ని ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ, రాజ్యాంగం రాష్ట్రాలకు దేశం నుంచి విడిపోయే హక్కును కల్పించలేదు. దేశ సమగ్రత, ఐక్యతకు ఈ భావన కీలకమైన రాజ్యాంగ పునాదిగా నిలుస్తుంది.
భారతదేశ భూభాగంలో ఏమేమి ఉంటాయి?
ఆర్టికల్ 1(2) ప్రకారం భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు, వాటి భూభాగాలు రాజ్యాంగంలోని First Scheduleలో పేర్కొన్న విధంగా ఉంటాయి.
ఆర్టికల్ 1(3) భారతదేశ భూభాగాన్ని మూడు ప్రధాన భాగాలుగా వివరిస్తుంది.
మొదటిది – రాష్ట్రాల భూభాగాలు: భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలకు చెందిన భూభాగాలు దేశ భూభాగంలో భాగం.
రెండోది – కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: రాజ్యాంగంలోని First Scheduleలో పేర్కొన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు కూడా భారతదేశ భూభాగంలో భాగమే.
మూడోది – భవిష్యత్తులో పొందే భూభాగాలు: భారతదేశం భవిష్యత్తులో చట్టబద్ధంగా పొందే ఇతర భూభాగాలు కూడా భారతదేశ భూభాగంలో భాగం కావచ్చని ఆర్టికల్ 1 పేర్కొంటుంది.
1956లో ఆర్టికల్ 1లో కీలక మార్పులు
భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత రాష్ట్రాల పరిపాలనా నిర్మాణం ఒకే విధంగా ఉండేది కాదు. రాజ్యాంగం ప్రారంభమైన సమయంలో రాష్ట్రాలను Part A, Part B, Part C, Part D అనే వర్గాలుగా విభజించారు.
అయితే రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ నేపథ్యంలో రాజ్యాంగ 7వ సవరణ చట్టం, 1956 ద్వారా ఈ వర్గీకరణను తొలగించారు. రాష్ట్రాలను Statesగా, ప్రత్యేక పరిపాలనా ప్రాంతాలను Union Territoriesగా పునర్వ్యవస్థీకరించారు.
1956లో జరిగిన ఈ మార్పుల సమయంలో 14 రాష్ట్రాలు, 5 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఏర్పడ్డాయి. అనంతరం కాలానుగుణంగా దేశంలోని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సంఖ్య, సరిహద్దులు, పేర్లలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.
ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
ఆర్టికల్ 1 కేవలం భారతదేశానికి “ఇండియా”, “భారత్” అనే పేర్లను ఇవ్వడం మాత్రమే కాదు. భారతదేశం ఒక Union of States అని, దాని భూభాగంలో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, చట్టబద్ధంగా పొందే ఇతర భూభాగాలు ఉంటాయని స్పష్టం చేస్తుంది.
అందుకే భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 1ను దేశం యొక్క పేరు, స్వరూపం, భౌగోళిక పరిధికి సంబంధించిన ప్రాథమిక రాజ్యాంగ నిబంధనగా చూడవచ్చు.
పోటీ పరీక్షలకు గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశాలు
Article 1 → Name and Territory of the Union
Article 1(1) → India, that is Bharat; Union of States
Article 1(2) → States and their territories as specified in First Schedule
Article 1(3) → States + Union Territories + other territories acquired
Seventh Constitutional Amendment, 1956 → రాష్ట్రాల పాత Part A, B, C, D వర్గీకరణ తొలగింపు
ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే.. భారత రాజ్యాంగం ప్రారంభంలోనే “భారత్ ఎవరు?” అనే ప్రశ్నకు ఆర్టికల్ 1 సమాధానం ఇస్తుంది — “ఇండియా, అంటే భారత్.. రాష్ట్రాల సమాఖ్య.”
