అస్పృశ్యత నిర్మూలన: Article 17 హక్కులు, శిక్షలు

భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 17: అంటరానితనం నిర్మూలన.. వివక్షకు తావులేని సమాజమే లక్ష్యం

కులం పేరుతో ఒక వ్యక్తిని తక్కువగా చూడటం, సామాజిక కార్యకలాపాలకు దూరంగా ఉంచడం, బహిరంగ ప్రదేశాలను ఉపయోగించకుండా అడ్డుకోవడం వంటి వివక్షాపూరిత ఆచారాలకు భారత రాజ్యాంగం స్పష్టమైన ముగింపు పలికింది. సమానత్వం, మానవ గౌరవం ప్రతి ఒక్కరికీ అందాలనే లక్ష్యంతో ఆర్టికల్ 17 ద్వారా అంటరానితనాన్ని పూర్తిగా నిషేధించింది. అంటరానితనాన్ని పాటించడం మాత్రమే కాకుండా, దాని ఆధారంగా ఎవరికైనా హక్కులు లేదా అవకాశాలను నిరాకరించడం కూడా చట్టప్రకారం శిక్షార్హమైన నేరంగా ఈ అధికరణం గుర్తిస్తుంది.

ఆర్టికల్ 17 ఏం చెబుతోంది?

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 17 ప్రకారం, అంటరానితనం నిర్మూలించబడింది. దానిని ఏ రూపంలోనైనా ఆచరించడం నిషేధం. అంటరానితనం ఆధారంగా ఎవరికైనా వైకల్యం లేదా పరిమితి విధించడం చట్టప్రకారం శిక్షార్హమైన నేరం.

ఈ అధికరణం కులం ఆధారంగా వ్యక్తులను సామాజికంగా వెలివేయడం, ప్రజా సదుపాయాలకు దూరం చేయడం, సమాన హక్కులను నిరాకరించడం వంటి వివక్షకు రాజ్యాంగపరంగా వ్యతిరేకంగా నిలుస్తుంది.

ఇక్కడ ‘అంటరానితనం’ అనే పదాన్ని కేవలం భౌతికంగా తాకకపోవడంగా మాత్రమే అర్థం చేసుకోకూడదు. భారతీయ సామాజిక సందర్భంలో కులం ఆధారంగా కొన్ని వర్గాలపై విధించిన సామాజిక ఆంక్షలు, అవమానకరమైన ఆచారాలు, హక్కుల నిరాకరణ వంటి వివక్షాపూరిత పద్ధతులను కూడా ఈ అధికరణం లక్ష్యంగా చేసుకుంది.

అంటరానితనాన్ని నిషేధించడానికి కారణమేంటి?

భారతదేశ చరిత్రలో కుల ఆధారిత వివక్ష కారణంగా అనేక వర్గాలు విద్య, ఉపాధి, ప్రజా సదుపాయాలు, సామాజిక భాగస్వామ్యం వంటి రంగాల్లో అడ్డంకులను ఎదుర్కొన్నాయి. ఈ పరిస్థితులను తొలగించి ప్రతి వ్యక్తికి సమాన గౌరవం, సమాన హక్కులు కల్పించేందుకు రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అంటరానితనాన్ని స్పష్టంగా నిషేధించారు.

ఆర్టికల్ 17 ద్వారా అంటరానితనాన్ని కేవలం సామాజికంగా తప్పుగా ప్రకటించడమే కాకుండా, దాని ఆధారంగా విధించే వివక్షకు చట్టపరమైన పరిణామాలు ఉంటాయని కూడా స్పష్టం చేశారు.

అంటరానితనాన్ని నిర్మూలించేందుకు రూపొందించిన చట్టాలు

ఆర్టికల్ 17 అమలుకు సంబంధించి పార్లమెంట్ పలు చట్టాలను రూపొందించింది.

సివిల్ రైట్స్ పరిరక్షణ చట్టం, 1955: మొదట అంటరానితనం నేరాల చట్టం పేరుతో రూపొందించిన ఈ చట్టాన్ని 1976లో సవరించి, Protection of Civil Rights Act, 1955గా పేరు మార్చారు. అంటరానితనం ఆధారంగా హక్కులను నిరాకరించే కొన్ని చర్యలకు శిక్షలు విధించేందుకు ఇది చట్టపరమైన వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది.

షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలపై అత్యాచారాల నిరోధక చట్టం, 1989: షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల సభ్యులపై జరిగే నిర్దిష్ట కుల ఆధారిత దాడులు, అవమానాలు, దౌర్జన్యాలను నిరోధించేందుకు ఈ చట్టాన్ని రూపొందించారు. ఇందులో పేర్కొన్న నేరాలకు ప్రత్యేక శిక్షలు, చట్టపరమైన రక్షణలు ఉన్నాయి.

ఈ చట్టాలు అంటరానితనం, కుల ఆధారిత వివక్షను ఎదుర్కొనే విస్తృతమైన న్యాయవ్యవస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి.

ఆర్టికల్ 17 ప్రత్యేకత ఏమిటి?

ప్రాథమిక హక్కుల్లోని అనేక నిబంధనలు ప్రధానంగా ప్రభుత్వ చర్యలపై పరిమితులు విధిస్తాయి. అయితే ఆర్టికల్ 17 ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, అంటరానితనాన్ని ఏ రూపంలోనైనా ఆచరించడాన్ని నిషేధించి, దాని ఆధారంగా విధించే పరిమితులను చట్టపరంగా శిక్షార్హంగా గుర్తిస్తుంది. అందువల్ల ఈ అధికరణం వ్యక్తుల మధ్య జరిగే కొన్ని రకాల వివక్షను ఎదుర్కోవడంలోనూ కీలకమైనది.

ఆర్టికల్ 14 చట్టం ముందు సమానత్వాన్ని, ఆర్టికల్ 15 నిర్దిష్ట ఆధారాలపై వివక్షకు వ్యతిరేకంగా రక్షణను కల్పిస్తే, ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని ప్రత్యేకంగా నిర్మూలిస్తుంది.

ఆర్టికల్ 17 ఎందుకు ముఖ్యమైనది?

అంటరానితనం నిర్మూలన అనేది కేవలం రాజ్యాంగ నిబంధన అమలు మాత్రమే కాదు. ప్రతి వ్యక్తి గౌరవంగా జీవించే హక్కును గుర్తించడం, సామాజిక సమానత్వాన్ని బలోపేతం చేయడం, కుల ఆధారిత వివక్షను తొలగించడం వంటి విస్తృతమైన లక్ష్యాలతో ఇది ముడిపడి ఉంది.

సమాజంలో ప్రతి ఒక్కరికీ విద్య, ఉపాధి, ప్రజా సదుపాయాలు, సామాజిక భాగస్వామ్యంలో సమాన అవకాశాలు అందాలంటే చట్టపరమైన నిషేధాలతో పాటు సామాజిక అవగాహన కూడా అవసరం.

పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• Article 17: Abolition of Untouchability.

• ప్రధాన నిబంధన: అంటరానితనం ఏ రూపంలోనైనా నిషేధం.

• శిక్షార్హత: అంటరానితనం ఆధారంగా విధించే పరిమితులు చట్టప్రకారం శిక్షార్హం.

• Protection of Civil Rights Act: 1955.

• SC/ST (Prevention of Atrocities) Act: 1989.

• Part III: Fundamental Rights.

• సంబంధిత అధికరణాలు: Article 14 – సమానత్వం; Article 15 – వివక్ష నిషేధం.

ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే.. కులం ఆధారంగా అంటరానితనాన్ని పాటించడం, దాని పేరుతో వ్యక్తుల హక్కులను నిరాకరించడం నిషేధిస్తూ, సమానత్వం మరియు మానవ గౌరవానికి రాజ్యాంగ రక్షణ కల్పించే అధికరణమే భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 17.