భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 31, 31A: ఆస్తి హక్కు రద్దు, భూసంస్కరణ చట్టాలకు రక్షణ
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 31 గతంలో ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది. అయితే, 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1978 ద్వారా ఈ అధికరణాన్ని తొలగించారు. మరోవైపు, ఆర్టికల్ 31A భూసంస్కరణలు, జమీందారీ నిర్మూలన, ఆస్తుల నిర్వహణ వంటి అంశాలకు సంబంధించిన కొన్ని చట్టాలకు రాజ్యాంగపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది.
ఆర్టికల్ 31: ఆస్తి హక్కు రద్దు
రాజ్యాంగం మొదట అమల్లోకి వచ్చినప్పుడు ఆస్తి హక్కు ఆర్టికల్ 19(1)(f), ఆర్టికల్ 31 కింద ప్రాథమిక హక్కుగా ఉండేది. ప్రభుత్వ భూసంస్కరణలు, ఆస్తుల స్వాధీనం వంటి చర్యలకు సంబంధించిన వివాదాలు, న్యాయపరమైన అడ్డంకుల నేపథ్యంలో ఈ హక్కులో మార్పులు తీసుకొచ్చారు.
44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1978 ద్వారా ఆర్టికల్ 19(1)(f), ఆర్టికల్ 31లను తొలగించారు. ఈ మార్పులు 1979 జూన్ 20 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి.
ప్రస్తుతం ఆస్తి హక్కు ప్రాథమిక హక్కు కాదు. ఇది ఆర్టికల్ 300A కింద రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కుగా కొనసాగుతోంది. చట్టం అనుమతి లేకుండా ఏ వ్యక్తినీ అతని ఆస్తి నుంచి దూరం చేయరాదు.
ఆర్టికల్ 31A: కొన్ని చట్టాలకు రాజ్యాంగ రక్షణ
ఆర్టికల్ 31Aను మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1951 ద్వారా చేర్చారు. భూసంస్కరణలు, జమీందారీ వ్యవస్థ నిర్మూలన వంటి సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలను అమలు చేయడానికి రూపొందించిన కొన్ని చట్టాలకు ఈ అధికరణం ప్రత్యేక రక్షణ కల్పిస్తుంది.
ఆర్టికల్ 13లోని నిబంధనలకు సంబంధం లేకుండా, ఆర్టికల్ 31A పరిధిలోకి వచ్చే చట్టాలను కేవలం ఆర్టికల్ 14 లేదా ఆర్టికల్ 19 హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయనే కారణంతో చెల్లనివిగా ప్రకటించలేరు.
ఆర్టికల్ 31A పరిధిలోకి వచ్చే అంశాలు
ఆర్టికల్ 31A(1) ప్రకారం ప్రధానంగా ఐదు రకాల చట్టాలకు రక్షణ కల్పించబడింది.
1. ఎస్టేట్ల స్వాధీనం: ప్రభుత్వం భూములు, ఎస్టేట్లు లేదా వాటికి సంబంధించిన హక్కులను స్వాధీనం చేసుకోవడం, రద్దు చేయడం లేదా మార్చడం.
2. ఆస్తుల నిర్వహణ స్వాధీనం: ప్రజా ప్రయోజనం లేదా సరైన నిర్వహణ కోసం పరిమిత కాలానికి ఆస్తుల నిర్వహణను ప్రభుత్వం చేపట్టడం.
3. కార్పొరేషన్ల విలీనం: ప్రజా ప్రయోజనం లేదా మెరుగైన నిర్వహణ కోసం రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్పొరేషన్లను విలీనం చేయడం.
4. కార్పొరేట్ నిర్వహణ హక్కుల మార్పు: మేనేజింగ్ ఏజెంట్లు, డైరెక్టర్లు, మేనేజర్లు, వాటాదారుల కొన్ని హక్కులను రద్దు చేయడం లేదా మార్చడం.
5. ఖనిజ హక్కులకు సంబంధించిన మార్పులు: ఖనిజాలు లేదా ఖనిజ చమురు అన్వేషణ, వెలికితీతకు సంబంధించిన ఒప్పందాలు, లీజులు, లైసెన్సుల హక్కులను మార్చడం లేదా రద్దు చేయడం.
Also Read- డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్ 19 నవంబర్ 2026: పోటీ పరీక్షలకు 20 ముఖ్యాంశాలు
రాష్ట్ర చట్టాలకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం
రాష్ట్ర శాసనసభ రూపొందించిన చట్టానికి ఆర్టికల్ 31A రక్షణ వర్తించాలంటే, ఆ చట్టాన్ని రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం రిజర్వ్ చేసి, ఆయన ఆమోదం పొందాలి.
వ్యక్తిగత సాగు భూములకు రక్షణ
ఆర్టికల్ 31Aలోని రెండో నిబంధన ప్రకారం, ప్రభుత్వం ఒక ఎస్టేట్ను స్వాధీనం చేసుకునే సందర్భంలో వ్యక్తిగత సాగులో ఉన్న భూమికి ప్రత్యేక రక్షణ ఉంటుంది. సంబంధిత చట్టం ప్రకారం వ్యక్తికి వర్తించే భూ గరిష్ఠ పరిమితి (Ceiling Limit)లో ఉన్న వ్యక్తిగత సాగు భూమిని, దానిపై ఉన్న భవనాలు లేదా నిర్మాణాలను స్వాధీనం చేసుకోవాలంటే కనీసం మార్కెట్ విలువకు తక్కువ కాకుండా పరిహారం చెల్లించే నిబంధన ఉండాలి.
ఎస్టేట్ అనే పదానికి అర్థం
ఆర్టికల్ 31A(2) ప్రకారం, ఎస్టేట్ అనే పదం ఆయా ప్రాంతాల్లో అమల్లో ఉన్న భూ హక్కుల చట్టాల ప్రకారం అర్థం చేసుకోవాలి. ఇందులో ప్రధానంగా కింది భూములు, హక్కులు కూడా చేరుతాయి.
• జాగీర్, ఇనాం, మాఫీ వంటి భూముల మంజూరులు.
• రయత్వారీ పద్ధతిలో ఉన్న భూములు.
• వ్యవసాయ భూములు, బంజరు భూములు, అటవీ భూములు, పచ్చిక బయళ్లు.
• వ్యవసాయ కార్మికులు, గ్రామీణ చేతివృత్తుల వారు ఉపయోగించే కొన్ని స్థలాలు, నిర్మాణాలు.
పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యాంశాలు
అంశం - వివరాలు
ఆర్టికల్ 31 - ఆస్తి హక్కుకు సంబంధించిన పాత నిబంధన; 44వ సవరణ ద్వారా తొలగింపు
ఆర్టికల్ 31A - కొన్ని భూసంస్కరణ, ఆస్తుల నిర్వహణ చట్టాలకు రక్షణ
మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ, 1951 - ఆర్టికల్ 31A చేర్పు
నాల్గవ రాజ్యాంగ సవరణ, 1955 - ఆర్టికల్ 31Aలో మార్పులు
పదిహేడవ రాజ్యాంగ సవరణ, 1964 - ఎస్టేట్ నిర్వచనంలో విస్తరణ
44వ రాజ్యాంగ సవరణ, 1978 - ఆర్టికల్ 31 తొలగింపు; ఆర్టికల్ 300A ప్రవేశపెట్టడం
ఆర్టికల్ 300A - ఆస్తి హక్కు రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కు
సారాంశం: ఆర్టికల్ 31 ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించిన చారిత్రక మార్పుకు సంబంధించినది. ఆర్టికల్ 31A భూసంస్కరణలు, సామాజిక-ఆర్థిక మార్పులకు సంబంధించిన కొన్ని చట్టాలకు రాజ్యాంగ రక్షణ కల్పిస్తుంది.
