ఆర్టికల్ 4: రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన మార్పులకు రాజ్యాంగం ఇచ్చిన వెసులుబాటు
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 4.. కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు, రాష్ట్రాల సరిహద్దులు, విస్తీర్ణం, పేర్లలో మార్పులకు సంబంధించిన చట్టాలను అమలు చేయడానికి అవసరమైన రాజ్యాంగపరమైన మార్పుల గురించి వివరిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 2, ఆర్టికల్ 3 కింద పార్లమెంట్ చేసే చట్టాల ప్రభావం రాజ్యాంగంలోని First Schedule, Fourth Scheduleపై ఎలా ఉంటుందో ఈ అధికరణం స్పష్టం చేస్తుంది.
ఆర్టికల్ 4 ఏం చెబుతోంది?
ఆర్టికల్ 2 లేదా ఆర్టికల్ 3 కింద పార్లమెంట్ ఏదైనా చట్టం చేసినప్పుడు.. ఆ చట్టాన్ని అమలు చేయడానికి అవసరమైన మేరకు First Schedule, Fourth Scheduleలో మార్పులు చేసే నిబంధనలను కూడా అదే చట్టంలో చేర్చవచ్చు.
First Scheduleలో భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు ఉంటాయి. ఒక కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడితే లేదా రాష్ట్రాల సరిహద్దులు, పేర్లలో మార్పులు జరిగితే First Scheduleలో కూడా సంబంధిత మార్పులు అవసరం అవుతాయి.
అదేవిధంగా Fourth Scheduleలో రాజ్యసభలో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కేటాయించిన స్థానాలకు సంబంధించిన వివరాలు ఉంటాయి. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కారణంగా రాజ్యసభ స్థానాల్లో మార్పులు అవసరమైతే.. వాటికి సంబంధించిన నిబంధనలను కూడా సంబంధిత చట్టంలో చేర్చవచ్చు.
పార్లమెంట్కు మరిన్ని అధికారాలు
ఆర్టికల్ 4 కేవలం Schedulesలో మార్పులకే పరిమితం కాదు. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణను అమలు చేయడానికి అవసరమైన supplemental, incidental and consequential provisions అంటే అనుబంధ, ఉపాంత, పర్యవసాన నిబంధనలను కూడా పార్లమెంట్ అదే చట్టంలో చేర్చవచ్చు.
ఉదాహరణకు ఒక రాష్ట్రం ఏర్పాటుతో:
• పార్లమెంట్లో ప్రాతినిధ్యంలో మార్పులు
• రాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించిన మార్పులు
• కొత్త రాష్ట్రం లేదా ప్రభావిత రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన ఇతర అనుబంధ అంశాలు
అవసరమైతే సంబంధిత చట్టంలోనే వీటికి సంబంధించిన నిబంధనలు చేయవచ్చు.
ఆర్టికల్ 368 ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
ఆర్టికల్ 4లోని అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం క్లాజ్ 2.
ఆర్టికల్ 2 లేదా ఆర్టికల్ 3 కింద చేసిన చట్టం ద్వారా First Schedule, Fourth Scheduleలో మార్పులు చేసినప్పటికీ.. అలాంటి చట్టాన్ని రాజ్యాంగ సవరణగా పరిగణించరాదని ఆర్టికల్ 4(2) స్పష్టం చేస్తుంది.
అంటే ఈ చట్టాల కోసం సాధారణంగా ఆర్టికల్ 368 కింద రాజ్యాంగ సవరణ ప్రక్రియను అనుసరించాల్సిన అవసరం లేదు.
ఇది ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సూత్రం. ఎందుకంటే రాష్ట్రాల ఏర్పాటు లేదా పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన ప్రతి మార్పు కోసం ప్రత్యేక రాజ్యాంగ సవరణ ప్రక్రియ అవసరమైతే, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియ మరింత క్లిష్టంగా మారే అవకాశం ఉంటుంది.
ఆర్టికల్ 2, 3, 4లను కలిపి ఎలా గుర్తుంచుకోవాలి?
ఈ మూడు ఆర్టికల్స్ను ఒక క్రమంలో గుర్తుంచుకుంటే చాలా సులభం.
ఆర్టికల్ 2 → కొత్త రాష్ట్రాలను భారత యూనియన్లో చేర్చడం లేదా ఏర్పాటు చేయడం.
ఆర్టికల్ 3 → ఇప్పటికే ఉన్న రాష్ట్రాల నుంచి కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు, విస్తీర్ణం, సరిహద్దులు లేదా పేర్లలో మార్పులు.
ఆర్టికల్ 4 → ఆ మార్పులను అమలు చేయడానికి First Schedule, Fourth Scheduleలో అవసరమైన మార్పులు, అలాగే అనుబంధ అంశాలకు సంబంధించిన నిబంధనలు.
పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశాలు
Article 4(1) → Article 2 లేదా 3 కింద చేసిన చట్టంలో First Schedule, Fourth Scheduleలో అవసరమైన మార్పులు చేయవచ్చు.
Article 4(1) → Parliament representation, State Legislature representation వంటి అనుబంధ అంశాలకు కూడా నిబంధనలు చేయవచ్చు.
Article 4(2) → Article 2 లేదా 3 కింద చేసిన చట్టం Article 368 ప్రయోజనాల కోసం రాజ్యాంగ సవరణగా పరిగణించబడదు.
ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే..
ఆర్టికల్ 2 కొత్త రాష్ట్రాల చేర్పు గురించి, ఆర్టికల్ 3 రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ గురించి చెబితే.. ఆ మార్పులను అమలు చేయడానికి అవసరమైన రాజ్యాంగపరమైన ఏర్పాట్లకు మార్గం చూపేది ఆర్టికల్ 4.
