భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 24: బాల కార్మిక వ్యవస్థపై నిషేధం
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 24 బాలల హక్కులను పరిరక్షిస్తూ, 14 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ఇతర ప్రమాదకరమైన పనుల్లో నియమించడాన్ని నిషేధిస్తుంది. బాలల ఆరోగ్యం, భద్రత, విద్య, సమగ్ర అభివృద్ధిని కాపాడటం ఈ అధికరణం ప్రధాన ఉద్దేశం.
ఆర్టికల్ 24లోని ప్రధాన నిబంధన
ఈ అధికరణం ప్రకారం, 14 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ప్రమాదకరమైన ఉపాధిలో నియమించరాదు. బాలలను ప్రమాదకర పరిస్థితుల్లో పనిచేయించడం ద్వారా వారి ఆరోగ్యం, భవిష్యత్తు దెబ్బతినకుండా ఈ నిబంధన రక్షణ కల్పిస్తుంది.
బాల కార్మిక వ్యవస్థను నిరోధించే చట్టాలు
బాల కార్మిక మరియు కిశోర కార్మిక నిషేధ, నియంత్రణ చట్టం, 1986ను 2016లో సవరించారు. ఈ చట్టం ప్రకారం, 14 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను సాధారణంగా ఏ వృత్తి లేదా ప్రక్రియలోనూ పనిలో పెట్టరాదు. అయితే, నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడి కుటుంబ సంస్థల్లో పాఠశాల సమయం తర్వాత లేదా సెలవుల్లో సహాయం చేయడం, బాల కళాకారులుగా పనిచేయడం వంటి పరిమిత మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఇవి బాలల విద్యకు ఆటంకం కలిగించరాదు. 14–18 సంవత్సరాల కిశోరులను ప్రమాదకర వృత్తులు, ప్రక్రియల్లో నియమించడంపై కూడా చట్టం నిషేధం విధిస్తుంది.
ఆర్టికల్ 24 ప్రాముఖ్యత
బాల కార్మిక వ్యవస్థను అరికట్టడం, పిల్లలకు సురక్షితమైన బాల్యాన్ని అందించడం, విద్యకు అవకాశాలను పరిరక్షించడం ఈ అధికరణం లక్ష్యాలు. ఆర్టికల్ 21Aలోని విద్యా హక్కుతో కలిసి ఇది బాలల అభివృద్ధికి రాజ్యాంగపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది.
పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యాంశాలు
ఆర్టికల్ 24: 14 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు, ఇతర ప్రమాదకర పనుల్లో నియమించడం నిషేధం.
ఆర్టికల్ 21A: 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య.
బాల కార్మిక చట్టం: 1986లో రూపొందించబడింది; 2016లో కీలక సవరణలు జరిగాయి.
ఆర్టికల్ 24 ప్రాథమిక హక్కుల్లో భాగం.
సారాంశం: ఆర్టికల్ 24 బాలలను ప్రమాదకరమైన శ్రమ దోపిడీ నుంచి రక్షిస్తూ, వారి ఆరోగ్యం, భద్రత, విద్యకు ప్రాధాన్యతనిస్తుంది.