లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జయంతి 2026: జై జవాన్.. జై కిసాన్ నినాదం వెనుక కథ
అక్టోబర్ 2న మహాత్మా గాంధీ జయంతితో పాటు భారత మాజీ ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జయంతిని కూడా దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహిస్తారు. 1904 అక్టోబర్ 2న ఉత్తరప్రదేశ్లోని మొఘల్సరాయ్లో జన్మించిన శాస్త్రి.. స్వాతంత్ర్యోద్యమం నుంచి దేశ ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు ప్రజా జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
2026లో ఆయన 122వ జయంతి సందర్భంగా ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానం, 1965 భారత్–పాకిస్థాన్ యుద్ధ సమయంలో నాయకత్వం, వ్యవసాయం–ఆహార భద్రతపై దృష్టి, “జై జవాన్.. జై కిసాన్” నినాదాన్ని దేశం మరోసారి గుర్తుచేసుకుంటోంది.
ఎవరు లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి?
1904 అక్టోబర్ 2న మొఘల్సరాయ్లో జన్మించిన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయారు. తల్లి సంరక్షణలో పెరిగిన ఆయన సాధారణ కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి ప్రజా జీవితంలోకి వచ్చారు.
యువకుడిగా ఉన్నప్పుడే భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ప్రభావానికి లోనైన శాస్త్రి.. మహాత్మా గాంధీ ఆలోచనలతో ప్రభావితమయ్యారు. కాశీ విద్యాపీఠంలో విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసిన అనంతరం ఆయనకు “శాస్త్రి” అనే బిరుదు లభించింది.
స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాత్ర
మహాత్మా గాంధీ పిలుపుతో శాస్త్రి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం సమయంలో చదువును పక్కనపెట్టి జాతీయ ఉద్యమంలో చేరారు.
బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన వివిధ ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్న ఆయన పలుమార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. అందుబాటులో ఉన్న జీవిత చరిత్ర వివరాల ప్రకారం.. స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో సుమారు ఏడు సంవత్సరాలు బ్రిటిష్ జైళ్లలో గడిపారు.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత రాజకీయ ప్రస్థానం
దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత శాస్త్రి ప్రజా పరిపాలన, రాజకీయాల్లో తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగించారు. తొలుత ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో పనిచేసి.. అనంతరం కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కీలక బాధ్యతలు చేపట్టారు.
రైల్వే, రవాణా, కమ్యూనికేషన్స్, వాణిజ్యం–పరిశ్రమలు, హోం వంటి శాఖలను ఆయన నిర్వహించారు.
రైల్వే మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో జరిగిన ఒక పెద్ద రైలు ప్రమాదానికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ ఆయన రాజీనామా చేయడం.. ఆయన ప్రజా జీవితంలో తరచుగా ప్రస్తావించబడే ఘటనల్లో ఒకటి.
దేశ రెండో రెగ్యులర్ ప్రధానిగా..
జవహర్లాల్ నెహ్రూ మరణం అనంతరం 1964 జూన్ 9న లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన ప్రధానమంత్రి పదవీకాలం సుమారు 19 నెలలు కొనసాగింది. 1966 జనవరి 11న ఆయన మరణించారు.
శాస్త్రిని సాధారణంగా భారత రెండో ప్రధానమంత్రిగా పేర్కొంటారు. అయితే నెహ్రూ మరణం తర్వాత గుల్జారీలాల్ నందా తాత్కాలిక ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు. అందువల్ల శాస్త్రి రెండో రెగ్యులర్ ప్రధానమంత్రిగా పరిగణించబడతారు.
“జై జవాన్.. జై కిసాన్” ఎందుకు అన్నారు?
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి పేరు వినగానే గుర్తుకొచ్చే నినాదం “జై జవాన్.. జై కిసాన్”. దేశ భద్రతలో సైనికుల పాత్రతో పాటు ఆహార భద్రతలో రైతుల ప్రాముఖ్యతను ఈ నినాదం ప్రతిబింబించింది.
శాస్త్రి ప్రధానిగా ఉన్న సమయంలో భారత్ ఒకవైపు 1965లో పాకిస్థాన్తో యుద్ధాన్ని, మరోవైపు ఆహార కొరతను ఎదుర్కొంది. ఈ పరిస్థితుల్లో దేశ రక్షణకు సైనికులు, దేశ ఆహార అవసరాలకు రైతులు సమానంగా కీలకమనే సందేశాన్ని ఈ నినాదం ముందుకు తీసుకెళ్లింది.
వ్యవసాయానికి ప్రాధాన్యత
శాస్త్రి పాలనలో వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, ఆహార భద్రతకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. వ్యవసాయ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడంతో పాటు పాల ఉత్పత్తి పెంపునకు సంబంధించిన సంస్థాగత చర్యలకు కూడా ఆయన కాలంలో పునాది పడింది.
తదుపరి కాలంలో భారతదేశంలో హరిత విప్లవం, పాల ఉత్పత్తి విస్తరణ వంటి మార్పులకు ఈ దశలో ఏర్పడిన విధానపరమైన పునాదులు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.
1965 యుద్ధం.. కీలక సమయంలో నాయకత్వం
శాస్త్రి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో భారత్–పాకిస్థాన్ మధ్య 1965లో యుద్ధం జరిగింది. దేశం ఆహార కొరతను కూడా ఎదుర్కొంటున్న సమయంలోనే ఈ సవాలు ఎదురైంది.
ఈ నేపథ్యంలో దేశ భద్రత, వ్యవసాయం, ఆహార ఉత్పత్తికి సమాన ప్రాధాన్యత ఇవ్వాల్సిన అవసరాన్ని శాస్త్రి తన విధానాల్లో ప్రతిబింబించారు.
తాష్కెంట్ ఒప్పందం
1965 యుద్ధం అనంతరం భారత్, పాకిస్థాన్ మధ్య శాంతి ప్రయత్నాల్లో భాగంగా తాష్కెంట్ ప్రకటన కీలక ఘట్టంగా నిలిచింది.
1966 జనవరిలో సోవియట్ యూనియన్లోని తాష్కెంట్లో భారత ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, పాకిస్థాన్ అధ్యక్షుడు అయూబ్ ఖాన్ మధ్య ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే ఈ ఒప్పందం జరిగిన మరుసటి రోజే, జనవరి 11న శాస్త్రి తాష్కెంట్లోనే మరణించారు.
శాస్త్రి జయంతి ప్రాధాన్యత
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి ప్రజా జీవితం స్వాతంత్ర్యోద్యమం నుంచి పార్లమెంటరీ రాజకీయాలు, కేంద్ర మంత్రివర్గ బాధ్యతలు, ప్రధానమంత్రి పదవి వరకు సాగింది.
దేశం యుద్ధం, ఆహార కొరత వంటి సంక్షోభాలను ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో ఆయన నాయకత్వం కొనసాగింది. అందుకే ప్రతి ఏడాది అక్టోబర్ 2న శాస్త్రి జయంతి సందర్భంగా ఆయన సేవలను మాత్రమే కాకుండా దేశ భద్రత, ఆహార భద్రత, రైతులు, సైనికుల ప్రాధాన్యతను కూడా గుర్తుచేసుకుంటారు.
“జై జవాన్.. జై కిసాన్” నినాదం శాస్త్రి రాజకీయ వారసత్వంలో అత్యంత గుర్తుండిపోయే సందేశంగా నిలిచింది.
