స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీ, మహిళలకు రాజ్యాంగ రిజర్వేషన్లు; బీసీలకు రాష్ట్ర చట్టాలే కీలకం
పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో రిజర్వేషన్ల అమలు జనాభా నిష్పత్తి, రాష్ట్ర చట్టాలు, కోర్టు ఆదేశాల ఆధారంగా మారుతుంది
స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీ, మహిళలు, బీసీల రిజర్వేషన్లపై చర్చ మళ్లీ ముందుకు రావడంతో, పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో సీట్ల కేటాయింపు రాజ్యాంగ నిబంధనలు, రాష్ట్ర చట్టాలు, తాజా కోర్టు ఆదేశాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని ఎన్నికల అధికారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
పంచాయతీలకు సంబంధించిన ఆర్టికల్ 243D ప్రకారం, సంబంధిత పంచాయతీ ప్రాంతంలోని జనాభా నిష్పత్తిని బట్టి షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు సీట్లు రిజర్వ్ చేయాలి. ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా భర్తీ చేసే మొత్తం సీట్లలో కనీసం 1/3 సీట్లు మహిళలకు కేటాయించాలి. ఈ మహిళల రిజర్వేషన్‌లో ఎస్సీ, ఎస్టీ మహిళలకు రిజర్వ్ చేసిన సీట్లు కూడా భాగమే. పంచాయతీ చైర్‌పర్సన్ పదవుల రిజర్వేషన్ కూడా ఇదే రాజ్యాంగ వ్యవస్థ, రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న చట్టాల ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
మున్సిపాలిటీల విషయంలో ఆర్టికల్ 243T ఇదే తరహా రాజ్యాంగ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను నిర్దేశిస్తుంది. మున్సిపల్ ప్రాంతంలో ఎస్సీ, ఎస్టీ జనాభా ఎంత ఉందో దానికి అనుగుణంగా సీట్లు రిజర్వ్ చేయాలి. ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా భర్తీ చేసే సీట్లలో కనీసం 1/3 సీట్లు మహిళలకు ఇవ్వాలి. మున్సిపల్ చైర్‌పర్సన్ లేదా మేయర్ వంటి పదవుల రిజర్వేషన్‌కు కూడా రాజ్యాంగ నిబంధనలు, రాష్ట్ర చట్టాలు వర్తిస్తాయి.
బీసీ రిజర్వేషన్లు మాత్రం నేరుగా తప్పనిసరి రాజ్యాంగ హక్కుగా కాకుండా, రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం చేసే అధికారం పరిధిలోకి వస్తాయి. ఆర్టికల్ 243D(6) పంచాయతీల్లో వెనుకబడిన వర్గాలకు సీట్ల రిజర్వేషన్ కల్పించేందుకు రాష్ట్రానికి అవకాశం ఇస్తుంది. అదే విధంగా ఆర్టికల్ 243T(6) మున్సిపాలిటీల్లో బీసీలకు రిజర్వేషన్ కల్పించేందుకు అనుమతిస్తుంది. అందువల్ల ప్రతి రాష్ట్రంలో బీసీ రిజర్వేషన్ శాతం, అమలు విధానం, చెల్లుబాటు అక్కడి చట్టాలు, కమిషన్ డేటా, కోర్టు తీర్పులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
HIGHLIGHTS
- ఎస్సీ, ఎస్టీ రిజర్వేషన్లు జనాభా నిష్పత్తిపై ఆధారితం
- మహిళలకు కనీసం 1/3 సీట్లు తప్పనిసరి
- బీసీ రిజర్వేషన్లు రాష్ట్ర చట్టాలపై ఆధారితం
- ఆర్టికల్ 243D పంచాయతీలకు వర్తిస్తుంది
- ఆర్టికల్ 243T మున్సిపాలిటీలకు వర్తిస్తుంది
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో బీసీ రిజర్వేషన్ల పరిమితి, అమలు విధానంపై గతంలో న్యాయపరమైన వివాదాలు తలెత్తడంతో ఈ అంశం రాజకీయంగా, చట్టపరంగా ప్రాధాన్యం పొందింది. స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఏ వర్గానికి ఎంత శాతం రిజర్వేషన్ వర్తిస్తుందనే విషయం ఎన్నికల నోటిఫికేషన్‌కు ముందు ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు, రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ప్రకటనలు, కోర్టు ఆదేశాల ఆధారంగా ఖరారు కావాలి. ఒక నిర్దిష్ట శాతం అమల్లో ఉందని చెప్పే ఏ వాదన అయినా తాజా అధికారిక ఉత్తర్వులతోనే పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
ఎన్నికల అధికారులు సాధారణంగా వార్డులు, డివిజన్లు, మండలాలు, గ్రామ పంచాయతీల రిజర్వేషన్ చక్రాన్ని జనాభా గణాంకాలు, చట్టబద్ధ మార్గదర్శకాలు, గత రిజర్వేషన్ రికార్డుల ఆధారంగా సిద్ధం చేస్తారు. ఈ ప్రక్రియ అభ్యర్థుల ఎంపిక, పార్టీల వ్యూహం, స్థానిక నాయకత్వ అవకాశాలపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతుంది. ముఖ్యంగా మహిళలు, ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ అభ్యర్థులకు రాజకీయ ప్రవేశం కల్పించడంలో ఈ రిజర్వేషన్లు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి.
ప్రస్తుత పరిస్థితిలో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలకు సంబంధించిన తాజా నోటిఫికేషన్, రిజర్వేషన్ పట్టికలు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు వెలువడిన తర్వాతే తుది స్పష్టత రానుంది. ఎన్నికల నిర్వహణ సంస్థలు సంబంధిత చట్టాలు, రాజ్యాంగ నిబంధనలు, బైండింగ్ కోర్టు ఆదేశాలకు అనుగుణంగా రిజర్వేషన్లు అమలు చేయాల్సి ఉంటుంది. తదుపరి దశలో ప్రభుత్వం లేదా ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించే అధికారిక షెడ్యూల్, రిజర్వేషన్ జాబితాలే అభ్యర్థులు, రాజకీయ పార్టీలకు కీలకం కానున్నాయి.
Also Read- ఆంధ్రప్రదేశ్ పంచాయతీ, మున్సిపల్ ఎన్నికలు ఎవరు నిర్వహిస్తారు?