స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు: సర్పంచ్‌ నుంచి మేయర్‌ వరకు.. ఎవరిని నేరుగా ఎన్నుకుంటాం? కీలక విషయాలు ఇవే!
ఎన్నికలు వచ్చినప్పుడు ఓటర్లు సర్పంచ్‌, వార్డు సభ్యుడు, ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ, కార్పొరేటర్‌, మేయర్‌ వంటి పదవులకు ఓటు వేస్తుంటారు. అయితే వీరిలో ఎవరు గ్రామానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు? ఎవరు మండలం, జిల్లా లేదా నగర స్థాయిలో బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తారు? ప్రజలు ఎవరిని నేరుగా ఎన్నుకుంటారు? ఎవరిని ప్రజాప్రతినిధులు పరోక్షంగా ఎన్నుకుంటారు? అనే విషయాలపై చాలామందికి సందేహాలు ఉంటాయి.
గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు పాలనను చేరువ చేయడమే స్థానిక సంస్థల ప్రధాన ఉద్దేశం. గ్రామ పంచాయతీ నుంచి జిల్లా పరిషత్‌ వరకు గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు పనిచేస్తే.. మున్సిపాలిటీలు, మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్లు పట్టణ పరిపాలనను నిర్వహిస్తాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2026లో పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల చట్టాల్లో మార్పులు రావడంతో మేయర్‌, మున్సిపల్‌ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నికల విధానంలోనూ మార్పు చోటుచేసుకుంది.
గ్రామ పంచాయతీ: వార్డు సభ్యుడు, సర్పంచ్‌ బాధ్యతలేమిటి?
గ్రామీణ స్థానిక పాలనలో గ్రామ పంచాయతీ ప్రాథమిక యూనిట్‌. గ్రామ పంచాయతీ పరిధిని వార్డులుగా విభజిస్తారు. ప్రతి వార్డు నుంచి ఒక వార్డు సభ్యుడిని ఆ వార్డులోని ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.
వార్డు సభ్యుడు-
వార్డు సభ్యుడు తన వార్డులోని ప్రజల సమస్యలను గ్రామ పంచాయతీ దృష్టికి తీసుకెళ్తారు. రహదారులు, తాగునీరు, వీధి దీపాలు, మురుగునీటి కాలువలు, పారిశుద్ధ్యం వంటి సమస్యలను పంచాయతీ సమావేశాల్లో ప్రస్తావిస్తారు. తమ వార్డుకు అవసరమైన అభివృద్ధి పనులకు ప్రాధాన్యం కల్పించేందుకు ప్రయత్నిస్తారు.
సర్పంచ్‌-
సర్పంచ్‌ గ్రామ పంచాయతీకి నాయకత్వం వహిస్తారు. గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని ఓటర్లు సర్పంచ్‌ను నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.
గ్రామసభల నిర్వహణ, స్థానిక అభివృద్ధి ప్రణాళికలు, ప్రభుత్వ పథకాల అమలు, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం వంటి అంశాల పర్యవేక్షణలో సర్పంచ్‌ కీలక పాత్ర పోషిస్తారు. గ్రామసభల్లో ప్రజలు తమ సమస్యలను నేరుగా ప్రస్తావించి, అభివృద్ధి పనులపై అభిప్రాయాలు తెలియజేయవచ్చు.
ఉపసర్పంచ్‌ను ఎవరు ఎన్నుకుంటారు? ఉపసర్పంచ్‌ను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోరు. ఎన్నికైన వార్డు సభ్యులు తమలో ఒకరిని ఉపసర్పంచ్‌గా ఎన్నుకుంటారు.
మండల పరిషత్‌: ఎంపీటీసీ, ఎంపీపీ మధ్య తేడా-
గ్రామ పంచాయతీ ఒక గ్రామం లేదా నిర్దేశిత గ్రామీణ ప్రాంతానికి సంబంధించిన స్థానిక సంస్థ కాగా.. మండల పరిషత్‌ మండల స్థాయిలో పనిచేస్తుంది.
ఎంపీటీసీ సభ్యుడు-
ఎంపీటీసీ అంటే మండల పరిషత్‌ ప్రాదేశిక నియోజకవర్గ సభ్యుడు. మండల పరిధిలోని ఎంపీటీసీ నియోజకవర్గం నుంచి ఒక సభ్యుడిని సంబంధిత ప్రాంత ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.
గ్రామాల అభివృద్ధి అవసరాలను మండల పరిషత్‌ సమావేశాల్లో ప్రస్తావించడం, రహదారులు, విద్య, ఆరోగ్యం, వ్యవసాయం వంటి అంశాలపై చర్చించడం, సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి సమస్యలను తీసుకెళ్లడం ఎంపీటీసీ బాధ్యతల్లో భాగం.
ఎంపీపీ-
ఎంపీపీ అంటే మండల ప్రజా పరిషత్‌ అధ్యక్షుడు లేదా అధ్యక్షురాలు. ఎంపీటీసీ సభ్యుడు ఒక ప్రాదేశిక నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తే.. ఎంపీపీ మండల పరిషత్‌కు నాయకత్వం వహిస్తారు.
మండల ప్రజలు ఎంపీపీని నేరుగా ఎన్నుకోరు. ఎన్నికైన ఎంపీటీసీ సభ్యులు తమలో ఒకరిని ఎంపీపీగా ఎన్నుకుంటారు. మండల పరిషత్‌ సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించడం, అభివృద్ధి ప్రణాళికల రూపకల్పనలో నాయకత్వం వహించడం, వివిధ కార్యక్రమాల సమన్వయంలో భాగస్వామ్యం కావడం ఎంపీపీ విధుల్లో ముఖ్యమైనవి.
జిల్లా పరిషత్‌: జెడ్పీటీసీ, చైర్‌పర్సన్‌ ఎవరు?
గ్రామ స్థాయిలో గ్రామ పంచాయతీ, మండల స్థాయిలో మండల పరిషత్‌ ఉన్నట్లే.. జిల్లా స్థాయిలో జిల్లా పరిషత్‌ ఉంటుంది.
జెడ్పీటీసీ సభ్యుడు-
జెడ్పీటీసీ అంటే జిల్లా పరిషత్‌ ప్రాదేశిక నియోజకవర్గ సభ్యుడు. ప్రతి జెడ్పీటీసీ నియోజకవర్గం నుంచి ఒక సభ్యుడిని ఆ ప్రాంత ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.
గ్రామీణ రహదారులు, విద్య, ఆరోగ్యం, తాగునీరు, ఇతర అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు సంబంధించిన సమస్యలను జిల్లా పరిషత్‌ సమావేశాల్లో ప్రస్తావించడం, సంబంధిత శాఖలతో సమన్వయం చేసుకోవడం జెడ్పీటీసీ బాధ్యతల్లో భాగం.
జిల్లా పరిషత్‌ చైర్‌పర్సన్‌-
జిల్లా పరిషత్‌కు నాయకత్వం వహించే వ్యక్తిని చైర్‌పర్సన్‌ అంటారు. జిల్లా ప్రజలందరూ చైర్‌పర్సన్‌కు నేరుగా ఓటు వేయరు. ఎన్నికైన జెడ్పీటీసీ సభ్యులు తమలో ఒకరిని చైర్‌పర్సన్‌గా ఎన్నుకుంటారు. వైస్‌ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నిక కూడా పరోక్షంగానే జరుగుతుంది.
జెడ్పీ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నిక విధానం ఎప్పుడు మారింది?
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లా పరిషత్‌ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నిక విధానం గతంలో మార్పులకు లోనైంది. 1986లో తీసుకొచ్చిన చట్టంతో ప్రత్యక్ష ఎన్నికల విధానం అమల్లోకి వచ్చింది. ఆ తర్వాత 1994 ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పంచాయతీరాజ్‌ చట్టానికి 1995లో చేసిన సవరణలతో చైర్‌పర్సన్‌, వైస్‌ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నికలు ఎన్నికైన సభ్యుల ద్వారా జరిగే పరోక్ష విధానంలోకి మారాయి.
ప్రస్తుతం గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల్లో ఓటర్లు తమ ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ సభ్యులను నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. ఆ తర్వాత ఎన్నికైన సభ్యులు తమలో ఎంపీపీ, జిల్లా పరిషత్‌ చైర్‌పర్సన్‌ను ఎన్నుకుంటారు.
పట్టణ స్థానిక సంస్థలు: కార్పొరేటర్‌, మేయర్‌ బాధ్యతలేమిటి?
పట్టణ ప్రాంతాల్లో జనాభా, పరిపాలనా అవసరాలను బట్టి నగర పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు, మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్లు ఉంటాయి. మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్లను వార్డులుగా విభజిస్తారు.
కార్పొరేటర్‌-
మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌లో ప్రతి వార్డు నుంచి ఒక కార్పొరేటర్‌ను ఆ వార్డు ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. మున్సిపాలిటీల్లో వార్డు కౌన్సిలర్లు లేదా వార్డు సభ్యులు ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.
వార్డులోని రోడ్లు, డ్రైనేజీ, తాగునీరు, వీధి దీపాలు, చెత్త నిర్వహణ, పార్కులు వంటి సమస్యలను సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడం, కార్పొరేషన్‌ సమావేశాల్లో పాల్గొనడం, అభివృద్ధి అవసరాలపై చర్చించడం కార్పొరేటర్‌ బాధ్యతల్లో భాగం.
మేయర్‌-
మేయర్‌ మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌కు నాయకత్వం వహించే ప్రజాప్రతినిధి. నగర స్థాయి అభివృద్ధి ప్రణాళికలు, కార్పొరేషన్‌ సమావేశాలు, పౌర సేవలకు సంబంధించిన అంశాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2026లో మేయర్‌ ఎన్నిక విధానంలో మార్పు వచ్చింది. సవరించిన మున్సిపల్‌ చట్టాలు, సెప్టెంబర్‌ 2026లో ప్రకటించిన ఎన్నికల నిబంధనల ప్రకారం మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ మేయర్‌ను నగర ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. మున్సిపాలిటీలు, నగర పంచాయతీల చైర్‌పర్సన్‌లను కూడా సంబంధిత ప్రాంత ఓటర్లు నేరుగా ఎన్నుకునే విధానం అమల్లోకి వచ్చింది.
అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఓటర్లు తమ వార్డు కార్పొరేటర్‌ లేదా కౌన్సిలర్‌కు ఒక ఓటు, మేయర్‌ లేదా చైర్‌పర్సన్‌కు మరో ఓటు వేస్తారు. అయితే డిప్యూటీ మేయర్‌, వైస్‌ చైర్‌పర్సన్‌ ఎన్నికలు పరోక్ష విధానంలోనే జరుగుతాయి.
మేయర్‌, కమిషనర్‌ ఒకరేనా?
కాదు. మేయర్‌, మున్సిపల్‌ కమిషనర్‌ బాధ్యతలు వేర్వేరు.
• మేయర్‌: ప్రజలు ఎన్నుకునే నాయకుడు. కార్పొరేషన్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ సమావేశాలు, నగర అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశాల్లో నాయకత్వం వహిస్తారు.
• కమిషనర్‌: ప్రభుత్వ నియామక పరిపాలనా అధికారి. కార్పొరేషన్‌ పరిపాలన, సిబ్బంది నిర్వహణ, అభివృద్ధి పనుల అమలు, పౌర సేవలకు సంబంధించిన అధికారిక విధులను నిర్వహిస్తారు.
ఏ పదవికి ఎవరు ఓటు వేస్తారు?
పదవి - ప్రాతినిధ్యం వహించే స్థాయి - ఎన్నిక విధానం
వార్డు సభ్యుడు - గ్రామ పంచాయతీ వార్డు - ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
సర్పంచ్‌ - గ్రామ పంచాయతీ - ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
ఉపసర్పంచ్‌ - గ్రామ పంచాయతీ - ఎన్నికైన వార్డు సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు
ఎంపీటీసీ - మండలంలోని ప్రాదేశిక నియోజకవర్గం - ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
ఎంపీపీ - మండల పరిషత్‌ - ఎన్నికైన ఎంపీటీసీ సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు
జెడ్పీటీసీ - జిల్లా పరిషత్‌ ప్రాదేశిక నియోజకవర్గం - ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
జిల్లా పరిషత్‌ చైర్‌పర్సన్‌ - జిల్లా పరిషత్‌ - ఎన్నికైన జెడ్పీటీసీ సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు
కార్పొరేటర్‌ - మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ వార్డు - ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
మేయర్‌ - మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ - ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2026 సవరించిన విధానం ప్రకారం ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
డిప్యూటీ మేయర్‌ - మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ - ఎన్నికైన సభ్యుల ద్వారా పరోక్ష ఎన్నిక
వార్డులు, ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ నియోజకవర్గాలను ఎలా విభజిస్తారు?
స్థానిక సంస్థల పరిధులను నిర్ణయించేటప్పుడు జనాభా, ఓటర్ల సంఖ్య, భౌగోళిక సరిహద్దులు, నివాస ప్రాంతాలు వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. గ్రామ పంచాయతీ వార్డులు, ఎంపీటీసీ నియోజకవర్గాలు, జెడ్పీటీసీ నియోజకవర్గాలు, పట్టణ వార్డుల విభజన సంబంధిత చట్టాలు, నిబంధనల ప్రకారం జరుగుతుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పంచాయతీరాజ్‌ చట్టంలోని సెక్షన్‌ 150లో ఎంపీటీసీ నియోజకవర్గాల జనాభాకు సంబంధించి నిబంధనలు ఉన్నాయి. అయితే నియోజకవర్గాల సంఖ్య, సరిహద్దులు, జనాభా ప్రమాణాలు అధికారిక ఉత్తర్వులు, వర్తించే చట్ట నిబంధనల ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి.
స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగం ఇచ్చిన గుర్తింపు
భారత రాజ్యాంగంలోని 73వ, 74వ సవరణలు స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థకు కీలకమైనవి.
• 73వ రాజ్యాంగ సవరణ: గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు — గ్రామ పంచాయతీలు, మండల పరిషత్తులు, జిల్లా పరిషత్తులు.
• 74వ రాజ్యాంగ సవరణ: పట్టణ స్థానిక సంస్థలు — నగర పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు, మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్లు.
• ఆర్టికల్‌ 243K: పంచాయతీల ఎన్నికల నిర్వహణకు రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం.
• ఆర్టికల్‌ 243ZA: మున్సిపాలిటీలు, ఇతర పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నిర్వహణకు రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం.
ఈ నిబంధనల ద్వారా స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నిర్వహణకు రాజ్యాంగపరమైన వ్యవస్థ ఏర్పడింది.
స్థానిక సంస్థలు ఎందుకు ముఖ్యం?
ప్రజలకు పాలనను చేరువ చేయడం, స్థానిక అవసరాలను గుర్తించడం, అభివృద్ధి పనుల్లో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం స్థానిక సంస్థల ముఖ్య ఉద్దేశాలు. గ్రామం, మండలం, జిల్లా, నగర స్థాయిలో ప్రజలు తమ సమస్యలను ఎన్నికైన ప్రతినిధుల ద్వారా అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లవచ్చు.
అయితే స్థానిక సంస్థలు సమర్థంగా పనిచేయాలంటే ఎన్నికలతో పాటు అవసరమైన అధికారాలు, నిధులు, విధులు కూడా అందుబాటులో ఉండాలి. ప్రజలు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకోవడంతోపాటు వారి పనితీరును ప్రశ్నించడం, గ్రామసభలు లేదా సంబంధిత సమావేశాల్లో పాల్గొనడం కూడా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో కీలక భాగం.
మొత్తానికి: సర్పంచ్‌, వార్డు సభ్యుడు, ఎంపీటీసీ, జెడ్పీటీసీ, కార్పొరేటర్‌ వంటి ప్రతినిధులను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. ఎంపీపీ, జిల్లా పరిషత్‌ చైర్‌పర్సన్‌ వంటి పదవులకు ఎన్నికైన సభ్యులు పరోక్షంగా ఎన్నికలు నిర్వహిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2026లో సవరించిన పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల విధానం ప్రకారం మేయర్‌, మున్సిపల్‌ చైర్‌పర్సన్‌ పదవులకు కూడా ప్రజలు నేరుగా ఓటు వేస్తారు.