మున్సిపాలిటీ, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ మధ్య తేడా పరిపాలనా పరిధిలోనే కీలకం
పట్టణ పరిమాణం, జనసాంద్రత, సేవల అవసరాల ఆధారంగా స్థానిక సంస్థల వర్గీకరణను రాష్ట్ర చట్టాలు నిర్ణయిస్తాయి
పట్టణ పరిపాలనలో మున్సిపాలిటీలు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ల పాత్రపై అవగాహన అవసరం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఈ 2 సంస్థల మధ్య తేడా ప్రధానంగా పట్టణ పరిమాణం, పరిపాలనా నిర్మాణం, బాధ్యతల విస్తృతి, రాష్ట్ర చట్టాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
చిన్న, మధ్యస్థాయి పట్టణ ప్రాంతాలను సాధారణంగా మున్సిపాలిటీలు నిర్వహిస్తాయి. పారిశుద్ధ్యం, స్థానిక రహదారులు, డ్రైనేజీ, వీధి దీపాలు, నీటి సరఫరా, స్థానిక కార్యకలాపాల నియంత్రణ వంటి సేవలు వీటి పరిధిలో ఉంటాయి. ఎన్నికైన కౌన్సిల్ రాష్ట్ర చట్టాలు ఇచ్చిన అధికారాల మేరకు నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది. పెద్ద నగరాలు, విస్తృత మౌలిక వసతులు, అధిక జనాభా ఒత్తిడి ఉన్న ప్రాంతాలకు సాధారణంగా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు ఏర్పాటు చేస్తారు. వీటికి పెద్ద రహదారి నెట్‌వర్క్‌లు, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ, ప్రజారోగ్య సేవలు, అర్బన్ ప్లానింగ్ వంటి విస్తృత బాధ్యతలు ఉంటాయి.
రాజ్యాంగ నిపుణులు చెప్పిన ప్రకారం, ఈ వర్గీకరణ కేవలం పేరులో మార్పు కాదు; నిధుల కేటాయింపు, అధికారుల నిర్మాణం, పౌర సేవల సామర్థ్యం, ఎన్నికైన ప్రతినిధుల పాత్రపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. “అర్బన్ లోకల్ బాడీ ఏ రకమైనదో తెలుసుకోవడం ద్వారా పౌరులు తమ సేవలపై సరైన సంస్థను ప్రశ్నించగలరు,” అని పట్టణ పరిపాలన నిపుణుడు డాక్టర్ కె. శ్రీనివాస్ బుధవారం న్యూఢిల్లీలో అన్నారు.
HIGHLIGHTS
- 74వ రాజ్యాంగ సవరణ 1992లో ఆమోదం పొందింది
- నిబంధనలు 1 జూన్ 1993 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి
- ఆర్టికల్ 243Q పట్టణ స్థానిక సంస్థలను ప్రస్తావిస్తుంది
- 12వ షెడ్యూల్‌లో 18 పట్టణ అంశాలు ఉన్నాయి
Also Read- గ్రామ పంచాయతీల అధికారాలు, విధులు ఏమిటి?
74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1992 ద్వారా రాజ్యాంగంలో భాగం IX-A చేర్చబడింది. ఇది పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను కల్పించింది. ఆర్టికల్ 243Q నగర పంచాయతీలు, మున్సిపల్ కౌన్సిళ్లు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ల ఏర్పాటును ప్రస్తావిస్తుంది. ఆర్టికల్ 243W ప్రకారం, రాష్ట్ర శాసనసభలు మున్సిపాలిటీలకు అధికారాలు, బాధ్యతలు అప్పగించవచ్చు. “ఏ సంస్థకు ఏ పని అప్పగించాలన్నది చివరికి సంబంధిత రాష్ట్ర చట్టంపైనే ఆధారపడుతుంది,” అని రాజ్యాంగ అధ్యేత ప్రొఫెసర్ ఎం. అనురాధ చెప్పారు.
పౌర సేవల పరంగా ఈ తేడా ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతుంది. ఒక ప్రాంతం మున్సిపాలిటీ నుంచి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా మారితే, పరిపాలనా విభాగాలు పెరగడం, బడ్జెట్ అవసరాలు విస్తరించడం, ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ క్లిష్టం కావడం సాధారణం. “పెద్ద పట్టణాలకు పెద్ద పరిపాలనా వ్యవస్థ అవసరం; అదే కార్పొరేషన్ నిర్మాణానికి కారణం,” అని మాజీ మున్సిపల్ కమిషనర్ ఆర్. వెంకటరమణ అన్నారు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు జనాభా, ఆదాయం, పట్టణీకరణ స్థాయి, భౌగోళిక విస్తీర్ణం, మౌలిక వసతుల అవసరాలను పరిశీలించి వర్గీకరణ నిర్ణయిస్తాయి. అందువల్ల ప్రతి రాష్ట్రంలో ప్రమాణాలు ఒకేలా ఉండకపోవచ్చు. పట్టణ స్థానిక సంస్థల హోదా, అధికారాలు, పరిధిపై సందేహాలు ఉన్నప్పుడు సంబంధిత రాష్ట్ర మున్సిపల్ చట్టం, ప్రభుత్వ నోటిఫికేషన్‌లను పరిశీలించాల్సి ఉంటుందని అధికారులు చెబుతున్నారు. తదుపరి దశలో పట్టణ విస్తరణకు అనుగుణంగా వర్గీకరణ మార్పులపై రాష్ట్రాలు సమీక్షలు చేపట్టే అవకాశముంది.