పంచాయతీల అధికారాలు, విధులు.. రాజ్యాంగంలోని 11వ షెడ్యూల్‌లోని 29 అంశాలు ఏమిటి?
భారతదేశంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధి, స్థానిక ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనలో పంచాయతీరాజ్ సంస్థలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. గ్రామస్థాయిలో ప్రజల అవసరాలను గుర్తించడం, అభివృద్ధి ప్రణాళికలను రూపొందించడం, సంక్షేమ పథకాలను అమలు చేయడం వంటి బాధ్యతలను పంచాయతీలు నిర్వహిస్తాయి. అయితే, పంచాయతీలకు ఎలాంటి అధికారాలు ఉంటాయి? వాటి విధులను రాజ్యాంగం ఎలా నిర్దేశించింది?
పంచాయతీల అధికారాలకు రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక
భారత రాజ్యాంగంలోని 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1992 ద్వారా పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు రాజ్యాంగబద్ధమైన గుర్తింపు లభించింది. ఈ సవరణ 1993 ఏప్రిల్ 24 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. పంచాయతీలకు సంబంధించిన నిబంధనలు రాజ్యాంగంలోని భాగం IX, ఆర్టికల్స్ 243 నుంచి 243-O వరకు పొందుపరిచారు.
ఆర్టికల్ 243G పంచాయతీల అధికారాలు, బాధ్యతలకు సంబంధించిన కీలక నిబంధన. దీని ప్రకారం, రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం ద్వారా పంచాయతీలకు స్వపరిపాలనా సంస్థలుగా పనిచేయడానికి అవసరమైన అధికారాలు, బాధ్యతలను కల్పించవచ్చు.
ఈ అధికారాల పరిధిలో ప్రధానంగా రెండు అంశాలు ఉంటాయి:
• ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రణాళికలను రూపొందించడం.
• పంచాయతీలకు అప్పగించిన ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక న్యాయ పథకాలను అమలు చేయడం.
ఈ బాధ్యతల్లో రాజ్యాంగంలోని 11వ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న 29 అంశాలు కూడా భాగంగా ఉండవచ్చు.
అయితే, ఈ 29 అంశాలు రాజ్యాంగంలో పేర్కొనబడినంత మాత్రాన అన్ని అధికారాలు స్వయంచాలకంగా ప్రతి పంచాయతీకి బదిలీ అయినట్లు కాదు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ చట్టాలు, విధానాల ద్వారా అధికారాలు, నిధులు, విధులను ఏ స్థాయిలో ఎంతవరకు బదిలీ చేయాలనే విషయాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
రాజ్యాంగంలోని 11వ షెడ్యూల్‌లోని 29 అంశాలు
1992లో చేర్చబడిన 11వ షెడ్యూల్ గ్రామీణాభివృద్ధికి సంబంధించిన విస్తృత రంగాలను కలిగి ఉంది. వ్యవసాయం నుంచి విద్య, ఆరోగ్యం, మహిళా శిశు సంక్షేమం, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ వరకు వివిధ అంశాలను ఇందులో చేర్చారు.
క్ర.సం. - అంశం - ప్రధాన పరిధి
1. వ్యవసాయం - వ్యవసాయం, వ్యవసాయ విస్తరణ సేవలు
2. భూమి అభివృద్ధి - భూ సంస్కరణలు, భూముల ఏకీకరణ, నేల సంరక్షణ
3. చిన్న నీటిపారుదల - నీటి నిర్వహణ, వాటర్‌షెడ్ అభివృద్ధి
4. పశుసంవర్ధకం - పాడి పరిశ్రమ, కోళ్ల పెంపకం
5. మత్స్య పరిశ్రమ - చేపల పెంపకం, మత్స్య వనరుల అభివృద్ధి
6. సామాజిక, వ్యవసాయ అడవుల పెంపకం - సామాజిక అటవీ, వ్యవసాయ అటవీ కార్యక్రమాలు
7. చిన్న అటవీ ఉత్పత్తులు - అటవీ ప్రాంతాల నుంచి లభించే చిన్న ఉత్పత్తులు
8. చిన్న తరహా పరిశ్రమలు - ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమలు సహా చిన్న పరిశ్రమలు
9. ఖాదీ, గ్రామీణ, కుటీర పరిశ్రమలు - గ్రామీణ ఉపాధి, సంప్రదాయ పరిశ్రమలు
10. గ్రామీణ గృహ నిర్మాణం - గ్రామీణ గృహ నిర్మాణ కార్యక్రమాలు
11. తాగునీరు - గ్రామీణ తాగునీటి సరఫరా
12. ఇంధనం, పశుగ్రాసం - గ్రామీణ ఇంధన అవసరాలు, పశుగ్రాసం
13. రహదారులు, రవాణా మార్గాలు - రహదారులు, వంతెనలు, కల్వర్టులు, జలమార్గాలు
14. గ్రామీణ విద్యుదీకరణ - విద్యుత్ పంపిణీ సహా గ్రామీణ విద్యుదీకరణ
15. సంప్రదాయేతర ఇంధన వనరులు - ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరుల ప్రోత్సాహం
16. పేదరిక నిర్మూలన - పేదరిక నిర్మూలన కార్యక్రమాలు
17. విద్య - ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలలు సహా విద్య
18. సాంకేతిక, వృత్తి విద్య - సాంకేతిక శిక్షణ, వృత్తి విద్య
19. వయోజన, అనియత విద్య - పెద్దల విద్య, పాఠశాలేతర విద్య
20. గ్రంథాలయాలు - గ్రామీణ గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి
21. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు - స్థానిక కళలు, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలు
22. మార్కెట్లు, జాతరలు - స్థానిక మార్కెట్లు, జాతరల నిర్వహణ
23. ఆరోగ్యం, పారిశుధ్యం - ఆసుపత్రులు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, వైద్యశాలలు
24. కుటుంబ సంక్షేమం - కుటుంబ సంక్షేమ కార్యక్రమాలు
25. మహిళా, శిశు అభివృద్ధి - మహిళలు, పిల్లల సంక్షేమ కార్యక్రమాలు
26. సామాజిక సంక్షేమం - దివ్యాంగులు, మానసిక వైకల్యం ఉన్నవారి సంక్షేమం సహా సామాజిక సంక్షేమం
27. బలహీన వర్గాల సంక్షేమం - ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల సంక్షేమం
28. ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ - నిత్యావసర సరుకుల పంపిణీ వ్యవస్థ
29. సామూహిక ఆస్తుల నిర్వహణ - గ్రామ ప్రజల ఉమ్మడి ఆస్తుల సంరక్షణ, నిర్వహణ
పంచాయతీలకు అధికారాల బదిలీ ఎందుకు ముఖ్యం?
పంచాయతీలు సమర్థవంతంగా పనిచేయాలంటే కేవలం ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ఉండటం సరిపోదు. వాటికి తగిన విధులు, నిధులు, సిబ్బంది, నిర్ణయాధికారాలు అవసరం.
స్థానిక సమస్యలను స్థానికంగానే పరిష్కరించడానికి అధికారాల వికేంద్రీకరణ ఉపయోగపడుతుంది. గ్రామానికి అవసరమైన రహదారి, తాగునీటి సదుపాయం, పారిశుధ్యం, పాఠశాలల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో స్థానిక ప్రజల అవసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి ఇది అవకాశం కల్పిస్తుంది.
పంచాయతీలకు అధికారాలు బదిలీ చేయడంలో మూడు అంశాలు కీలకంగా పరిగణిస్తారు:
1. విధులు: ఏ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను పంచాయతీలు నిర్వహించాలి?
2. నిధులు: ఆ కార్యక్రమాల అమలుకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరులు ఎలా అందాలి?
3. సిబ్బంది: పథకాలను అమలు చేయడానికి అవసరమైన పరిపాలనా, సాంకేతిక సిబ్బంది ఎలా అందుబాటులో ఉండాలి?
ఈ అంశాలు సమన్వయంతో పనిచేసినప్పుడే స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థ ఆశించిన ఫలితాలను అందించగలదు.
పంచాయతీలు, గ్రామసభల పాత్ర
గ్రామసభ గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని ఓటర్లతో కూడిన వ్యవస్థ. గ్రామ అభివృద్ధి అవసరాలను చర్చించడం, స్థానిక సమస్యలను గుర్తించడం, పథకాల అమలుపై ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం వంటి అంశాల్లో గ్రామసభకు ప్రాధాన్యం ఉంది.
పంచాయతీ ఎన్నికైన ప్రతినిధులు, అధికారులు గ్రామసభ ద్వారా ప్రజల అభిప్రాయాలను తెలుసుకోవచ్చు. స్థానిక అభివృద్ధి ప్రణాళికల రూపకల్పనలో ప్రజల భాగస్వామ్యం పెరిగితే పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మెరుగుపడే అవకాశం ఉంటుంది.
Also Read- ఏపీలో గ్రామీణ, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు.. పంచాయతీల నుంచి కార్పొరేషన్ల వరకు పూర్తి వివరాలు
పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశాలు
• 73వ రాజ్యాంగ సవరణ: పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు రాజ్యాంగబద్ధమైన హోదా కల్పించింది.
• అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ: 24 ఏప్రిల్ 1993.
• రాజ్యాంగ భాగం: భాగం IX.
• ప్రధాన ఆర్టికల్: ఆర్టికల్ 243G — పంచాయతీల అధికారాలు, బాధ్యతలు.
• 11వ షెడ్యూల్: పంచాయతీలకు సంబంధించిన 29 అంశాలు.
• 12వ షెడ్యూల్: మున్సిపాలిటీలకు సంబంధించిన 18 అంశాలు.
• అధికారాల స్వరూపం: 11వ షెడ్యూల్‌లోని అంశాలపై అధికారాల బదిలీ రాష్ట్ర శాసనసభ రూపొందించే చట్టాలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
• ప్రధాన లక్ష్యం: ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక న్యాయం, స్థానిక స్వపరిపాలనను బలోపేతం చేయడం.
ముగింపు
రాజ్యాంగంలోని 11వ షెడ్యూల్ గ్రామీణాభివృద్ధికి సంబంధించిన 29 విస్తృత అంశాలను గుర్తించింది. వీటి ద్వారా వ్యవసాయం, విద్య, ఆరోగ్యం, తాగునీరు, ఉపాధి, సామాజిక సంక్షేమం వంటి రంగాల్లో పంచాయతీలకు బాధ్యతలు అప్పగించడానికి రాజ్యాంగం మార్గం కల్పించింది.
అయితే, ఈ అంశాలపై పంచాయతీల వాస్తవ అధికారాలు రాష్ట్ర చట్టాలు, అధికారాల బదిలీ విధానం, అందుబాటులో ఉన్న నిధులు, సిబ్బందిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా గ్రామీణ ప్రజాస్వామ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేయవచ్చు.