రేర్ ఎర్త్ మాగ్నెట్ల తయారీ పథకంపై కేంద్రం దృష్టి; చైనా దిగుమతులపై ఆధారాన్ని తగ్గించే లక్ష్యం
6,000 ఎంటీపీఏ దేశీయ సామర్థ్యం లక్ష్యంగా రూ.7,280 కోట్ల స్కీమ్; ఈవీ, పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాలకు కీలకం
సింటర్డ్ రేర్ ఎర్త్ పర్మనెంట్ మాగ్నెట్ల దేశీయ తయారీకి రూ.7,280 కోట్ల స్కీమ్ అమలుపై కేంద్రం ఈ వారం సమీక్షను వేగవంతం చేసింది. చైనా ఆధారిత సరఫరా గొలుసుల ఒత్తిడిని తగ్గించి, ఈవీ, విండ్ ఎనర్జీ, అడ్వాన్స్డ్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ రంగాలకు స్థానిక మాగ్నెట్ ఎకోసిస్టమ్ నిర్మించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
కేంద్ర కేబినెట్ 2025 నవంబర్లో ఆమోదించిన ఈ పథకం, రేర్ ఎర్త్ ఆక్సైడ్ల శుద్ధి నుంచి మెటల్స్, అలాయ్స్, చివరికి సింటర్డ్ మాగ్నెట్ల తయారీ వరకు మొత్తం విలువ గొలుసును భారత్లోనే ఏర్పాటుచేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల వార్షిక సామర్థ్యాన్ని నిర్మించేందుకు గ్లోబల్ కాంపిటేటివ్ బిడ్డింగ్ ద్వారా 5 లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేయనున్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారులు తెలిపారు. ఒక్కో యూనిట్కు 1,200 ఎంటీపీఏ సామర్థ్యం కేటాయించే విధంగా ప్రణాళిక రూపొందించబడింది. మొత్తం ఆర్థిక వ్యయంలో రూ.750 కోట్ల కాపిటల్ సబ్సిడీ, రూ.6,450 కోట్ల సేల్స్-లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్లు ఉన్నాయి.
పథకం 7 సంవత్సరాల కాలవ్యవధితో అమలు కానుంది. ఇందులో మొదటి 2 సంవత్సరాలు ప్లాంట్ల ఏర్పాటు, టెక్నాలజీ ఇంటిగ్రేషన్, సరఫరా ఒప్పందాలు, నాణ్యత ప్రమాణాల ధ్రువీకరణకు గెస్టేషన్ పీరియడ్గా ఉంటాయి. తరువాత 5 సంవత్సరాలు ఉత్పత్తి, అమ్మకాల ఆధారంగా ఇన్సెంటివ్లు విడుదల చేసే విధానం అమల్లో ఉంటుంది. భారీ దిగుమతుల ఒత్తిడిలో ఉన్న మాగ్నెట్ మార్కెట్కు దేశీయ సరఫరా సామర్థ్యం సమకూర్చడం, పరిశ్రమలకు దీర్ఘకాలిక ధర స్థిరత్వం ఇవ్వడం, కీలక సాంకేతిక రంగాల్లో వ్యూహాత్మక స్వావలంబన పెంచడం ఈ దశలవారీ విధానం వెనుక ఉద్దేశమని అధికారులు వివరించారు.
భారత్లో రేర్ ఎర్త్ పర్మనెంట్ మాగ్నెట్ల డిమాండ్ 2030 నాటికి రెట్టింపు కావచ్చని ప్రభుత్వ అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. 2024–25లో దేశం 53,000 మెట్రిక్ టన్నులకు పైగా మాగ్నెట్లు దిగుమతి చేసుకుంది. 2022 నుంచి 2025 మధ్య భారత పర్మనెంట్ మాగ్నెట్ సరఫరాలో చైనా వాటా 60 శాతం నుంచి 90 శాతం మధ్య ఉన్నట్లు అధికారికంగా అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య డేటా సూచిస్తోంది. చైనా ఎగుమతి నియంత్రణలను కఠినతరం చేయడం, అనుమతి ప్రక్రియలు ఆలస్యం కావడం, ధరల అస్థిరత పెరగడం వల్ల భారత ఈవీ, ఆటోమొబైల్, విండ్ టర్బైన్ తయారీదారులు సరఫరా అనిశ్చితిని ఎదుర్కొన్నారని పరిశ్రమ వర్గాలు తెలిపాయి.
అయితే ఈ పథకం విజయానికి కేవలం మాగ్నెట్ తయారీ యూనిట్లు సరిపోవని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. రేర్ ఎర్త్ ఖనిజాల అన్వేషణ, శుద్ధి, వేర్పాటు, మెటల్స్ తయారీ, అలాయ్ ఫార్ములేషన్, పౌడర్ మెటలర్జీ, సింటరింగ్, కోటింగ్, చివరి అసెంబ్లీ వరకు ప్రతి దశలో దేశీయ సామర్థ్యాలపై స్పష్టమైన మ్యాపింగ్ అవసరమని వారు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం మార్కెట్ అంచనాల్లో ఒక “విజిబిలిటీ గ్యాప్” ఉందని, మాగ్నెట్లు నేరుగా దిగుమతి అయ్యే వాటితో పాటు ఈవీ మోటార్లు, విండ్ టర్బైన్లు, ఇండస్ట్రియల్ అసెంబ్లీలలో ఎంబెడ్ అయి వచ్చే మాగ్నెట్లను పూర్తిగా లెక్కించడం క్లిష్టంగా ఉందని వారు పేర్కొన్నారు. అందువల్ల అధికారిక దిగుమతి సంఖ్యలు కూడా అసలు వ్యూహాత్మక ఆధారాన్ని పూర్తిగా చూపకపోవచ్చని విశ్లేషకులు తెలిపారు.
రేర్ ఎర్త్ పర్మనెంట్ మాగ్నెట్లు సమారియం, నియోడిమియం, ప్రసియోడిమియం, డిస్ప్రోసియం, సీరియం వంటి రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్లతో తయారవుతాయి. సంప్రదాయ ఫెరైట్ లేదా ఆల్నికో మాగ్నెట్లతో పోలిస్తే ఇవి చిన్న పరిమాణంలోనే అధిక మాగ్నెటిక్ అవుట్పుట్, ఎక్కువ కోర్సివిటీ, మెరుగైన ఎనర్జీ ప్రొడక్ట్ అందిస్తాయి. సింటర్డ్ నియోడిమియం-ఐరన్-బోరాన్, సమారియం-కోబాల్ట్ మాగ్నెట్లు వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత శక్తివంతమైన పర్మనెంట్ మాగ్నెట్లుగా పరిగణించబడతాయి. ఈవీ ట్రాక్షన్ మోటార్లు, పవర్ స్టీరింగ్, బ్రేకింగ్ సిస్టమ్స్, విండ్ టర్బైన్ జనరేటర్లు, రోబోటిక్స్, డ్రోన్లు, ఇండస్ట్రియల్ ఆటోమేషన్లో ఇవి కీలక భాగాలుగా ఉన్నాయి.
HIGHLIGHTS
- పథకం మొత్తం వ్యయం రూ.7,280 కోట్లు
- లక్ష్య దేశీయ సామర్థ్యం 6,000 ఎంటీపీఏ
- 2024–25లో దిగుమతులు 53,000 టన్నులు దాటాయి
- 5 లబ్ధిదారులకు ఒక్కొక్కరికి 1,200 ఎంటీపీఏ
- అమలు కాలం 7 సంవత్సరాలు
భారత్కు రేర్ ఎర్త్ వనరుల కొరత కంటే, వాటిని వ్యాపారపరంగా ఉపయోగించగల విలువ గొలుసు లోపమే పెద్ద సవాలుగా ఉందని రంగ నిపుణులు చెబుతున్నారు. దేశంలో సుమారు 13.15 మిలియన్ టన్నుల మోనజైట్ వనరులు ఉన్నట్లు అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. వాటిలో సుమారు 7.23 మిలియన్ టన్నుల రేర్ ఎర్త్ ఆక్సైడ్లు ఉండవచ్చని అంచనా. ఈ వనరులు ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, పశ్చిమ బెంగాల్, గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, జార్ఖండ్ రాష్ట్రాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. అయితే భారత మోనజైట్ నిల్వలు ప్రధానంగా లైట్ రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్లైన సీరియం, లాంతనం, నియోడిమియం వైపు మొగ్గుచూపుతున్నాయి. ఈవీ మోటార్లు, విండ్ టర్బైన్లలో అధిక ఉష్ణోగ్రతల్లో మాగ్నెటిక్ పనితీరును నిలబెట్టేందుకు అవసరమైన డిస్ప్రోసియం, టెర్బియం వంటి హెవీ రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్ల లోటు కొనసాగుతోంది.
ఈ లోటును పూడ్చడానికి మినరల్ డిప్లమసీ కీలకమని ప్రభుత్వ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఆస్ట్రేలియా, అర్జెంటీనా, జాంబియా, మొజాంబిక్ వంటి దేశాలతో క్రిటికల్ మినరల్స్ సరఫరా భాగస్వామ్యాలపై భారత్ పనిచేస్తోంది. ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్ విదేశీ క్రిటికల్ మినరల్ ఆస్తుల కొనుగోలు, అభివృద్ధి లక్ష్యంతో ఏర్పాటైంది. అర్జెంటీనాలో లిథియం అన్వేషణకు సంబంధించి భాగస్వామ్యం ఇప్పటికే కుదిరింది. రేర్ ఎర్త్ రంగంలోనూ దీర్ఘకాలిక ఆఫ్టేక్ ఒప్పందాలు, వాటిని భారత్లో ప్రాసెస్ చేయించే షరతులు, దేశీయ అలాయ్ తయారీతో అనుసంధానం వంటి చర్యలు పరిశీలనలో ఉండాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
మోనజైట్ ప్రాసెసింగ్లో థోరియం సమస్య మరో కీలక అడ్డంకిగా నిలుస్తోంది. భారత మోనజైట్ తరచుగా రేడియోధార్మిక థోరియంతో కలిసి ఉంటుంది. థోరియం అణు కార్యక్రమానికి వ్యూహాత్మకంగా రిజర్వ్ చేయబడినందున, మోనజైట్ తవ్వకం, వేర్పాటు, ప్రాసెసింగ్ కఠినమైన అటామిక్ ఎనర్జీ నిబంధనల పరిధిలోకి వస్తాయి. దీని వల్ల ప్రైవేట్ రంగం వేగంగా వాణిజ్య స్థాయి ప్రాసెసింగ్లోకి రావడం క్లిష్టమవుతుందని పరిశ్రమ వర్గాలు చెబుతున్నాయి. థోరియం కాని భాగాన్ని లైసెన్స్ ఆధారిత, పారదర్శక ప్రైవేట్ ప్రాసెసింగ్కు అనుమతిస్తూ, రేడియోధార్మిక అవశేషాలను కఠిన కస్టడీ ప్రోటోకాల్ కింద ప్రభుత్వానికి తిరిగి అప్పగించే విధానాన్ని రూపొందించాల్సిన అవసరముందని వారు పేర్కొన్నారు.
అన్వేషణలోనూ భారత్కు గణనీయమైన అంతరం ఉంది. 2020–23 మధ్య వేలానికి వచ్చిన క్రిటికల్ మినరల్ బ్లాకుల్లో సుమారు 48 శాతం మాత్రమే విజయవంతంగా అమ్ముడయ్యాయని అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక గణాంకాలు చూపిస్తున్నాయి. జీ1, జీ2 స్థాయి సమగ్ర భౌగోళిక డేటా పరిమితంగా ఉండటం, ఖనిజ నిల్వల నాణ్యతపై పెట్టుబడిదారులకు స్పష్టత తక్కువగా ఉండటం, ధర నిర్ణయంలో అనిశ్చితి ఉండటం వేలం స్పందనను తగ్గించిందని పరిశ్రమ వర్గాలు తెలిపాయి. రేర్ ఎర్త్ మాగ్నెట్ పథకం ఉత్పత్తి చివరి దశను ప్రోత్సహిస్తున్నప్పటికీ, ఖనిజ అన్వేషణ, సెపరేషన్ కెమిస్ట్రీ, మెటలర్జీ రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరగకపోతే దిగుమతి ఆధారం రూపం మారి కొనసాగవచ్చని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు.
కేంద్రం గత కొన్నేళ్లలో రేర్ ఎర్త్లు, క్రిటికల్ మినరల్స్ రంగంలో విధానపరమైన మార్పులు చేసింది. మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ డెవలప్మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్ సవరణ చట్టం, 2023 ద్వారా రేర్ ఎర్త్లు సహా పలు కీలక ఖనిజాలను అటామిక్ మినరల్స్ జాబితా నుంచి తొలగించి, వాణిజ్య తవ్వకాలకు, ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యానికి మార్గం సుగమం చేసింది. 2025 జనవరిలో ఆమోదించిన నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్స్ మిషన్ అన్వేషణ, ప్రాసెసింగ్, రీసైక్లింగ్, విదేశీ ఆస్తుల కొనుగోలు ద్వారా సరఫరా గొలుసును బలోపేతం చేయడంపై దృష్టి పెట్టింది. 2026–27 కేంద్ర బడ్జెట్లో ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడుకు ప్రత్యేక రేర్ ఎర్త్ కారిడార్లు ప్రకటించబడ్డాయి.
అర్బన్ మైనింగ్ లేదా పట్టణ వ్యర్థాల నుంచి మాగ్నెట్ల రికవరీ కూడా కీలక మార్గంగా ముందుకు వస్తోంది. ప్రస్తుతం భారత్లో పాత ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, పారిశ్రామిక మోటార్లు, ఈవీ భాగాలు సాధారణ ఈ-వేస్ట్గా పరిగణించబడుతున్నాయి. నియోడిమియం-ఐరన్-బోరాన్ మాగ్నెట్లను వేరు చేసి తిరిగి ఉపయోగించే నిర్దిష్ట మెటీరియల్ రికవరీ లక్ష్యాలు ఇంకా పరిమితంగా ఉన్నాయి. పాత ఈవీలు, హార్డ్ డిస్క్లు, విండ్ టర్బైన్ భాగాలు, ఇండస్ట్రియల్ డ్రైవ్ల నుంచి మాగ్నెట్లను సేకరించి రీసైకిల్ చేస్తే, కొత్త తవ్వకాలపై ఒత్తిడి తగ్గడంతో పాటు దేశీయ ఫీడ్స్టాక్ స్థిరత్వం పెరుగుతుందని సాంకేతిక వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ పథకం విజయాన్ని నిర్ణయించేది బిడ్డింగ్ ప్రక్రియ వేగం, ఎంపికైన సంస్థల టెక్నాలజీ సామర్థ్యం, ముడి పదార్థాల ఒప్పందాలు, స్థానిక ప్రాసెసింగ్ ప్రమాణాలు, వినియోగదారులైన ఈవీ, విండ్ ఎనర్జీ తయారీదారులతో దీర్ఘకాలిక సరఫరా ఒప్పందాలేనని అధికారులు భావిస్తున్నారు. తదుపరి దశలో గ్లోబల్ కాంపిటేటివ్ బిడ్డింగ్ మార్గదర్శకాలు, అర్హత ప్రమాణాలు, లోకలైజేషన్ నిబంధనలు, ఇన్సెంటివ్ విడుదల విధానం స్పష్టమయ్యే అవకాశం ఉంది. 2 సంవత్సరాల గెస్టేషన్ పీరియడ్ ముగిసే నాటికి తొలి ఉత్పత్తి యూనిట్లు సిద్ధం చేయడం, తదుపరి 5 సంవత్సరాల్లో వాణిజ్య ఉత్పత్తిని స్థిరపరచడం కేంద్రం ముందున్న ప్రధాన పరీక్షగా మారనుంది.
