డెంగ్యూ సీజన్లో ప్లేట్లెట్ కౌంట్పై ఆందోళన పెరుగుతోంది
ప్లేట్లెట్లు తగ్గడం డెంగ్యూలో సాధారణమే అయినా, వార్నింగ్ సైన్స్ను గుర్తించడమే కీలకమని వైద్య నిపుణుల సూచన
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లో వర్షాకాలంతో డెంగ్యూ కేసులపై అప్రమత్తత పెరుగుతున్న వేళ, ప్లేట్లెట్ కౌంట్ తగ్గడమే ప్రమాద సూచిక కాదని వైద్య నిపుణులు మంగళవారం సూచించారు. డెంగ్యూలో రోగి మొత్తం ఆరోగ్య పరిస్థితి, వార్నింగ్ సైన్స్, ఫ్లూయిడ్ మేనేజ్మెంట్, రక్తపోటు పర్యవేక్షణ కూడా అంతే కీలకమని వారు చెప్పారు.
డెంగ్యూ సీజన్ మొదలైన తర్వాత ఆసుపత్రులు, క్లినిక్లలో జ్వరం వచ్చిన వెంటనే ప్లేట్లెట్ కౌంట్ పరీక్షలపై ప్రజల్లో ఆందోళన పెరుగుతోంది. కుటుంబ సభ్యులు సాధారణంగా రిపోర్ట్లో ప్లేట్లెట్లు తగ్గినట్లు కనిపించగానే పరిస్థితి తీవ్రంగా మారిందని భావిస్తున్నారు. అయితే ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ సమాచారం, వైద్యుల క్లినికల్ అనుభవం ప్రకారం డెంగ్యూ అనేది కేవలం ప్లేట్లెట్ కౌంట్కు సంబంధించిన వ్యాధి కాదు. ఇది దోమల ద్వారా వ్యాపించే వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్. ఎక్కువ కేసులు తేలికపాటి లక్షణాలతో లేదా లక్షణాలే లేకుండా కూడా ఉండవచ్చు. కొద్ది కేసుల్లోనే డెంగ్యూ తీవ్ర రూపం దాల్చి, ప్లాస్మా లీకేజ్, షాక్, తీవ్రమైన బ్లీడింగ్, అవయవాల పనితీరులో లోపం వంటి సమస్యలకు దారితీసే అవకాశం ఉంటుంది.
“ప్లేట్లెట్ కౌంట్ తగ్గిందని మాత్రమే రోగి లేదా కుటుంబం భయపడాల్సిన అవసరం లేదు; రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి, రక్తపోటు, వాంతులు, కడుపునొప్పి, బ్లీడింగ్ సంకేతాలు వంటి అంశాలను కలిసి చూడాలి,” అని హైదరాబాద్కు చెందిన జనరల్ ఫిజిషియన్ డా. సి. రమేష్ మంగళవారం నగరంలో చెప్పారు. డెంగ్యూలో ప్లేట్లెట్లు తగ్గడం సాధారణంగా కనిపించే మార్పు అయినప్పటికీ, అది ఒంటరిగా వ్యాధి తీవ్రతను నిర్ణయించదని ఆయన అన్నారు. వైద్యుల సలహా లేకుండా రక్త ఉత్పత్తులు తీసుకోవడం లేదా అనవసరంగా ఆసుపత్రులు మారడం రోగి సంరక్షణను క్లిష్టం చేయవచ్చని ఆయన హెచ్చరించారు.
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం డెంగ్యూ వైరస్ను డీఈఎన్వీ అంటారు. ఇందులో 4 సీరోటైపులు ఉంటాయి. డీఈఎన్వీ-1, డీఈఎన్వీ-2, డీఈఎన్వీ-3, డీఈఎన్వీ-4 అనే ఈ రకాల్లో ఏదైనా వైరస్ ఇన్ఫెక్షన్కు కారణం కావచ్చు. ఒక సీరోటైప్తో ఇన్ఫెక్షన్ వచ్చిన తర్వాత అదే సీరోటైప్పై దీర్ఘకాలిక రక్షణ ఉండవచ్చు కానీ మిగిలిన రకాలపై సంపూర్ణ రక్షణ ఉండదు. అందువల్ల గతంలో డెంగ్యూ వచ్చినవారిలో కూడా మరోసారి ఇన్ఫెక్షన్ వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ఉష్ణ మండల, ఉప ఉష్ణ మండల ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా పట్టణ, పరి పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఈ వ్యాధి ఎక్కువగా కనిపిస్తుందని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ పేర్కొంటోంది.
“ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది ఇప్పుడు డెంగ్యూ ప్రమాద పరిధిలో ఉన్నారు; ప్రతి సంవత్సరం 100 మిలియన్ నుంచి 400 మిలియన్ వరకు ఇన్ఫెక్షన్లు సంభవిస్తున్నాయని అంచనా,” అని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తన డెంగ్యూ, సివియర్ డెంగ్యూ ఫ్యాక్ట్ షీట్లో తెలిపింది. గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో డెంగ్యూ కేసుల నమోదు గణనీయంగా పెరిగిందని సంస్థ పేర్కొంది. దోమల ద్వారా వ్యాపించే వైరల్ వ్యాధుల్లో డెంగ్యూ వేగంగా విస్తరిస్తున్నదిగా ఆరోగ్య సంస్థలు పరిగణిస్తున్నాయి. ఈ పెరుగుదల నేపథ్యంలో కేసులను తక్కువగా అంచనా వేయడం కూడా ప్రమాదకరమే అయినప్పటికీ, ప్రతి ప్లేట్లెట్ తగ్గుదలను అత్యవసర సంక్షోభంగా చూడటం సరైంది కాదని వైద్య నిపుణులు చెబుతున్నారు.
డెంగ్యూ ప్రధానంగా ఎడిస్ ఈజిప్టి దోమ కాటుతో వ్యాపిస్తుంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఎడిస్ అల్బోపిక్టస్ దోమ కూడా వైరస్ వ్యాప్తిలో పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ దోమలు సాధారణంగా పగటి వేళల్లో, ముఖ్యంగా ఉదయం, సాయంత్రం సమయంలో కుడతాయి. నిల్వ నీటిలో ఇవి పెరుగుతాయి. ఇళ్ల చుట్టూ ఉన్న చిన్న పాత్రలు, కూలర్లు, టైర్లు, నీరు నిలిచే ప్లాస్టిక్ వస్తువులు, మూతలేని నిల్వ ట్యాంకులు దోమల పెరుగుదలకు కారణమవుతాయి. వైరస్ ఉన్న వ్యక్తిని కుట్టిన దోమలో వైరస్ కొన్ని రోజుల తర్వాత పెరిగి, తర్వాత మరొకరికి వ్యాపించే అవకాశం ఉంటుంది.
HIGHLIGHTS
- డెంగ్యూ వైరస్లో 4 సీరోటైపులు ఉన్నాయి
- సంవత్సరానికి 100 మిలియన్ నుంచి 400 మిలియన్ ఇన్ఫెక్షన్లు అంచనా
- ఎడిస్ ఈజిప్టి దోమ ప్రధాన వ్యాప్తి కారకం
- ప్లేట్లెట్ కౌంట్ ఒక్కటే తీవ్రత సూచిక కాదు
- వార్నింగ్ సైన్స్ కనిపిస్తే వెంటనే వైద్య సాయం అవసరం
డెంగ్యూలో వైద్యులు ఎక్కువగా గమనించే కీలక అంశాలు జ్వరపు నమూనా, ద్రవాలు తాగగలగడం, మూత్ర విసర్జన, రక్తపోటు, హీమటోక్రిట్ మార్పులు, ప్లాస్మా లీకేజ్ సూచనలు, బ్లీడింగ్ సంకేతాలు, మానసిక అస్థిరత, తీవ్రమైన అలసట వంటి అంశాలు. తీవ్రమైన కడుపునొప్పి, ఆగని వాంతులు, వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడం, ముక్కు లేదా దంతాల నుంచి రక్తస్రావం, వాంతి లేదా మలంలో రక్తం, తీవ్ర అలసట, అసహనం, కాలేయం పెరగడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే అవి వార్నింగ్ సైన్స్గా పరిగణించబడతాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఇంట్లో కేవలం ప్లేట్లెట్ రిపోర్ట్ కోసం వేచి ఉండటం ప్రమాదకరమని వైద్యులు చెబుతున్నారు.
“సివియర్ డెంగ్యూను సమయానికి గుర్తించి సరైన వైద్య చికిత్స అందిస్తే మరణాల ప్రమాదాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు,” అని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తన మార్గదర్శక సమాచారంలో తెలిపింది. చికిత్సలో ప్రధానంగా సరైన ఫ్లూయిడ్ మేనేజ్మెంట్, నిరంతర పర్యవేక్షణ, రోగి పరిస్థితిని బట్టి ఆసుపత్రిలో చేరిక, అవసరమైన పరీక్షలు ఉంటాయని వైద్యులు వివరించారు. డెంగ్యూకు ప్రత్యేక యాంటీవైరల్ చికిత్స అందుబాటులో లేదు. అందువల్ల చికిత్స ప్రధానంగా సహాయక సంరక్షణపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జ్వరం ఉన్న సమయంలో వైద్యుల సూచనలతోనే మందులు వాడాలి. కొన్ని నొప్పి మందులు లేదా స్వయంగా తీసుకునే ఔషధాలు బ్లీడింగ్ ప్రమాదాన్ని పెంచే అవకాశం ఉండటంతో జాగ్రత్త అవసరమని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ప్లేట్లెట్ కౌంట్ తగ్గినా, రోగి రక్తపోటు స్థిరంగా ఉండటం, బ్లీడింగ్ లేకపోవడం, ద్రవాలు తీసుకోగలగడం, మూత్రం సాధారణంగా రావడం, తీవ్రమైన కడుపునొప్పి లేదా వాంతులు లేకపోవడం వంటి పరిస్థితుల్లో వైద్యుల పర్యవేక్షణలో చికిత్స కొనసాగించవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. మరోవైపు ప్లేట్లెట్ సంఖ్య మోస్తరుగా ఉన్నప్పటికీ రోగిలో షాక్ సంకేతాలు, ప్లాస్మా లీకేజ్, తీవ్ర బ్లీడింగ్ లేదా అవయవాల పనితీరులో లోపం ఉంటే అది అధిక ప్రమాద స్థితి కావచ్చు. అందుకే కౌంట్ కన్నా క్లినికల్ చిత్రం ముఖ్యమని వారు చెబుతున్నారు. రిపోర్ట్ను విడిగా చూడకుండా, రోగి వయసు, పూర్వ ఆరోగ్య సమస్యలు, గర్భధారణ, పిల్లల్లో ద్రవాల లోపం వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
“డెంగ్యూలో ప్రజారోగ్య వ్యూహం రెండు భాగాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది; ఒకటి రోగిలో వార్నింగ్ సైన్స్ను త్వరగా గుర్తించడం, రెండోది దోమల పెంపక స్థలాలను తొలగించడం,” అని పబ్లిక్ హెల్త్ నిపుణురాలు డా. ఎం. శైలజ మంగళవారం తెలిపారు. నిల్వ నీటిని వారానికి కనీసం ఒకసారి తొలగించడం, నీటి ట్యాంకులకు మూతలు పెట్టడం, ఘన వ్యర్థాలను సక్రమంగా పారవేయడం, కూలర్లు, పూల కుండీలు, పైకప్పులపై నిలిచే నీటిని శుభ్రం చేయడం సమాజ స్థాయి చర్యల్లో కీలకమని ఆమె అన్నారు. వ్యక్తిగత రక్షణలో దోమల నివారణ లోషన్లు, పొడవైన చేతుల దుస్తులు, కిటికీలకు మెష్లు, పిల్లల నిద్ర సమయంలో దోమల నుండి రక్షణ చర్యలు ఉపయోగపడతాయని ఆమె చెప్పారు.
ప్రభుత్వ ఆరోగ్య విభాగాలు సాధారణంగా వర్షాకాలంలో ఫీవర్ సర్వేలు, లార్వా గుర్తింపు కార్యక్రమాలు, ఫాగింగ్, అవగాహన ప్రచారాలు చేపడతాయి. అయితే డెంగ్యూ నియంత్రణలో ఇంటి పరిసరాల నిర్వహణకు ప్రజల పాత్ర కీలకమని అధికారులు చెబుతున్నారు. ఒకే వీధిలో లేదా అపార్ట్మెంట్ సముదాయంలో కొన్ని చోట్ల నీరు నిలిచినా దోమల పెంపకానికి అనుకూల పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. పట్టణాల్లో నిర్మాణ ప్రాంగణాలు, ఖాళీ స్థలాలు, వర్షపు నీరు నిలిచే సెల్లార్లు కూడా పరిశీలనలో ఉండాలి. సెమీ అర్బన్ ప్రాంతాల్లో తాగునీటి నిల్వ కోసం ఉపయోగించే డ్రమ్ములు, బిందెలు మూతలేకుండా ఉండటం మరో సాధారణ సమస్యగా గుర్తిస్తున్నారు.
వైద్య నిపుణుల ప్రకారం, డెంగ్యూ అనుమానం ఉన్న రోగుల్లో ఇంటి వద్ద జ్వరాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయడం కూడా ప్రమాదకరం; అదే సమయంలో భయంతో అనవసర చికిత్సల వైపు వెళ్లడం కూడా తప్పు. నిరంతర జ్వరం, శరీర నొప్పులు, తలనొప్పి, కళ్ల వెనుక నొప్పి, దద్దుర్లు వంటి లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు పరీక్షలు, వైద్య సలహా అవసరం. జ్వరం తగ్గే దశలోనే కొందరిలో వార్నింగ్ సైన్స్ కనిపించవచ్చు కాబట్టి, జ్వరం తగ్గిందని పూర్తిగా భద్రంగా భావించకూడదని వైద్యులు చెబుతున్నారు. పిల్లలు, వృద్ధులు, గర్భిణులు, దీర్ఘకాలిక వ్యాధులతో ఉన్నవారిలో పర్యవేక్షణ మరింత జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
రాష్ట్రాల్లో వర్షాలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో మున్సిపల్, ఆరోగ్య శాఖలు వచ్చే వారాల్లో దోమల నియంత్రణ చర్యలను మరింత బలోపేతం చేయనున్నట్లు అధికారులు తెలిపారు. ఆసుపత్రులు డెంగ్యూ అనుమానిత కేసుల్లో వార్నింగ్ సైన్స్ పర్యవేక్షణ, ఫ్లూయిడ్ మేనేజ్మెంట్పై దృష్టి పెట్టనున్నాయి. ప్రజలకు ఇవ్వాల్సిన ప్రధాన సందేశం స్పష్టంగా ఉందని వైద్యులు చెబుతున్నారు: ప్లేట్లెట్ కౌంట్ను గమనించాలి, కానీ దానితోనే భయపడకూడదు; ప్రమాద సంకేతాలు కనిపిస్తే ఆలస్యం చేయకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
