ఇరాన్కు చైనా మద్దతు పరిమితులు స్పష్టం; టెహ్రాన్పై అమెరికా ఒత్తిడి పెరుగుతోంది
ఇరాన్కు బీజింగ్ రాజకీయంగా అండగా నిలుస్తున్నా, గల్ఫ్ దేశాలు, అమెరికాతో సంబంధాలు దాని నిర్ణయాలను కట్టడి చేస్తున్నాయి.
ఇరాన్పై అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రభుత్వం ఒత్తిడి పెంచుతున్న సమయంలో, చైనా టెహ్రాన్కు రాజకీయ మద్దతు కొనసాగిస్తున్నప్పటికీ, ఆర్థికంగా మరింత ముందుకు వెళ్లే అవకాశాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.
ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఒంటరిపర్చే అమెరికా ప్రయత్నాలను తగ్గించగల ఆర్థిక శక్తి ఉన్న అరుదైన భాగస్వామిగా చైనా చాలా కాలంగా నిలిచింది. అయితే బీజింగ్ విదేశాంగ విధానంలో ఇరాన్ ఒక్క అంశమే. అమెరికా, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ సహా పశ్చిమాసియాలోని అనేక దేశాలతో సంబంధాలను సమతుల్యం చేయాల్సిన అవసరం చైనాకు ఉంది. అందువల్ల టెహ్రాన్ నాయకత్వాన్ని ఏ ఖర్చుకైనా నిలబెట్టేందుకు బీజింగ్ సిద్ధంగా లేదని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
చైనాలోని షావ్సింగ్ యూనివర్సిటీలో చైనా-మిడిల్ ఈస్ట్ సెంటర్ డైరెక్టర్ హోంగ్డా ఫాన్ మాట్లాడుతూ, “విస్తృత గ్లోబల్ ప్రయోజనాలు ఉన్న చైనా, అమెరికా-ఇరాన్ ఘర్షణను తగ్గించే దిశగా మాత్రమే చురుకుగా పనిచేయగలదు. ఇరాన్ కోసం అమెరికాతో తీవ్ర ఘర్షణలోకి వెళ్లదు, వెళ్లలదు,” అన్నారు. “చివరికి అమెరికా-ఇరాన్ వివాదాన్ని ఆ 2 దేశాలే పరిష్కరించుకోవాలి,” అని ఆయన అన్నారు.
ఈ అసమతుల్యత షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ వార్షిక సమావేశంలో కనిపించింది. కిర్గిజస్తాన్ రాజధాని బిష్కెక్లో జరిగిన 10 సభ్య దేశాల ఈ బ్లాక్ సమావేశంలో చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్, ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసౌద్ పెజెష్కియాన్ సహా పలు పాశ్చాత్యేతర నాయకులు పాల్గొన్నారు. ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ప్రకారం, పెజెష్కియాన్ షీతో పక్కన “సంక్షిప్త సమావేశం” నిర్వహించారు. కానీ చైనా అధికారిక ప్రచారంలో ఆ భేటీకి ప్రాధాన్యం కనిపించలేదు.
HIGHLIGHTS
- ఇరాన్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో చైనా వాటా 90 శాతం వరకు
- చైనా ఎనర్జీ మిక్స్లో ఇరాన్ క్రూడ్ వాటా 2 శాతం మాత్రమే
- 2021 ఒప్పందంలో చైనా 400 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి హామీ
- సెప్టెంబర్ 24న షీ-ట్రంప్ సమావేశం షెడ్యూల్
- ఆగస్టులో ఇరాన్ ఎగుమతులు రోజుకు 240000 బ్యారెల్స్కు తగ్గాయి
ఇరాన్కు చైనా అతిపెద్ద ట్రేడ్ భాగస్వామి. ఫిబ్రవరి చివర్లో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులు ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఇరాన్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో 90 శాతం వరకు చైనా కొనుగోలు చేసింది. అయినప్పటికీ, ఇరాన్ క్రూడ్ చైనా మొత్తం ఎనర్జీ అవసరాల్లో సుమారు 2 శాతమే. సైనోపెక్, పెట్రోచైనా వంటి పెద్ద ప్రభుత్వ రిఫైనర్లు ఏళ్లుగా ఇరాన్ ఆయిల్కు దూరంగా ఉండగా, డాలర్ ఆధారిత గ్లోబల్ ఫైనాన్షియల్ సిస్టమ్తో తక్కువ సంబంధాలు ఉన్న స్వతంత్ర “టీపాట్” రిఫైనర్లు ఈ కొనుగోళ్లలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
బీజింగ్లోని సెంటర్ ఫర్ చైనా అండ్ గ్లోబలైజేషన్ డిప్యూటీ సెక్రటరీ జనరల్ జిచెన్ వాంగ్ మాట్లాడుతూ, “మరొక సార్వభౌమ దేశంపై వాషింగ్టన్ ఏకపక్ష ఆర్థిక విధానాన్ని మూడో దేశాలు ఎందుకు అనుసరించాలి అనేది సరైన ప్రశ్న,” అన్నారు. అయితే “అదంతా బీజింగ్ టెహ్రాన్కు బ్లాంక్ చెక్ ఇస్తుందనే అర్థం కాదు,” అని ఆయన చెప్పారు. చైనా అమెరికా సెకండరీ శాంక్షన్లను రాజకీయంగా వ్యతిరేకించవచ్చుగానీ, పెద్ద బ్యాంకులు, ప్రభుత్వ కంపెనీలు శాంక్షన్ రిస్క్పై అప్రమత్తంగానే ఉంటాయని ఆయన అన్నారు.
2021లో కుదిరిన సమగ్ర వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య ఒప్పందంలో చైనా 25 ఏళ్లలో ఇరాన్లో 400 బిలియన్ డాలర్ల వరకు పెట్టుబడి పెట్టేందుకు అంగీకరించింది. కానీ శాంక్షన్లు, ఇరాన్ బ్యూరోక్రసీ, బ్యాంకింగ్ సమస్యల కారణంగా కొద్ది ప్రాజెక్టులే ముందుకు వెళ్లాయి. 2023లో అప్పటి ఇరాన్ ఉప ఆర్థిక మంత్రి అలీ ఫెక్రీ, ఆ ఒప్పందం తర్వాత చైనా పెట్టుబడి సుమారు 185 మిలియన్ డాలర్లకే పరిమితమైందని అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు.
చైనామెడ్ ప్రాజెక్ట్ రీసెర్చ్ హెడ్ ఆండ్రియా గిసెల్లీ మాట్లాడుతూ, “చైనా ఇన్వెస్టర్లను ఆకర్షించడంలో తమ ప్రభుత్వం తగినంత చేయలేదని ఇరానియన్ నిపుణులు తరచూ విమర్శిస్తారు,” అన్నారు. “కానీ అంతర్జాతీయ ఫైనాన్షియల్ సిస్టమ్తో ఉన్న సంబంధాలను వదిలి ఇరాన్లో వ్యాపారం విస్తరించేందుకు చైనా కంపెనీలకు ప్రయోజనం లేదు. ఇతర చోట్ల ట్రేడ్, ఇన్వెస్ట్మెంట్ సులభం, లాభదాయకం,” అని ఆయన అన్నారు.
ఆయిల్ సరఫరాలపై ఒత్తిడి కూడా పెరిగింది. షిప్-ట్రాకింగ్ ప్లాట్ఫామ్ కేప్లర్ డేటా ప్రకారం, హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా, ఎక్కువగా చైనాకు వెళ్లే ఇరాన్ క్రూడ్ ఎగుమతులు మార్చి-ఏప్రిల్లో రోజుకు 1.85 మిలియన్ బ్యారెల్స్ నుంచి ఆగస్టులో 240000 బ్యారెల్స్కు తగ్గాయి. అమెరికా ట్రెజరీ కార్యదర్శి స్కాట్ బెసెంట్ సోమవారం సిఎన్బిసితో మాట్లాడుతూ, నీటిమీద మిగిలిన ఇరాన్ ఆయిల్ “సుమారు 30 మిలియన్ బ్యారెల్స్ మాత్రమే” అని, చైనా నుంచి ఇరాన్కు చెల్లింపులు తగ్గిపోతాయని అన్నారు. కేప్లర్ గత నెలలో నీటిమీద ఉన్న నిల్వను 80 మిలియన్ బ్యారెల్స్గా అంచనా వేసింది.
ఇజ్రాయెల్లోని అష్కెలాన్ అకడమిక్ కాలేజీ అధ్యాపకుడు, చైనా పశ్చిమాసియా విధాన నిపుణుడు మోర్డెకై చజిజా మాట్లాడుతూ, “చైనా కోసం ఇరాన్ విలువైనది, కానీ అనేక పరిమాణాల్లో భర్తీ చేయదగినది,” అన్నారు. “ఇరాన్ ఆయిల్ ముఖ్యం. కానీ చైనా సౌదీ అరేబియా, రష్యా, ఇరాక్, యుఏఈ, ఇతర సరఫరాదారుల నుంచి ఎనర్జీ పొందగలదు,” అని ఆయన చెప్పారు. చైనా తన క్రూడ్ దిగుమతుల్లో దాదాపు సగం పశ్చిమాసియా నుంచి పొందుతున్నందున గల్ఫ్ స్థిరత్వం బీజింగ్కు కీలకమని ఆయన అన్నారు.
మాజీ అమెరికా ట్రెజరీ ఆఫీస్ ఆఫ్ ఫారిన్ అసెట్స్ కంట్రోల్ సీనియర్ అధికారి కెర్రీ బిట్సాఫ్ మాట్లాడుతూ, “ఇది చాలామంది ఊహించే అలయన్స్ కాదు, నిజమైన మద్దతు ఉన్నప్పటికీ,” అన్నారు. “ఇది ఇరాన్ వదిలి వెళ్లలేని కస్టమర్ సంబంధంలా ఉంది. చైనాకు చౌక ఆయిల్ దొరికింది, అమెరికా మిడిల్ ఈస్ట్లో నిమగ్నమైంది. కానీ అది చైనా ఇతర ప్రయోజనాలకు ముప్పు అయ్యే దశ వరకు మాత్రమే కొనసాగుతుంది,” అని ఆమె చెప్పారు.
సెప్టెంబర్ 24న జరగనున్న షీ-ట్రంప్ సమావేశానికి ముందు వాషింగ్టన్ చైనా ఫైనాన్షియల్ సిస్టమ్పై చర్యలు విస్తరిస్తుందా, లేక ట్రేడ్ ఉద్రిక్తతలను తగ్గించే దిశగా పరిమిత చర్యలకే ఆగుతుందా అనేది తదుపరి కీలక పరిణామంగా మారింది.
