హిందూ కుష్ హిమాలయాల్లో వాతావరణ ప్రమాదాలపై ప్రాంతీయ సహకారం అవసరమని నిపుణుల హెచ్చరిక
నేపాల్ వరదల నేపథ్యంలో 8 దేశాల మధ్య రియల్టైమ్ డేటా షేరింగ్, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థల బలోపేతంపై దృష్టి
న్యూఢిల్లీ, ఆగస్టు 31 —
నేపాల్లో ఇటీవలి భారీ వరదల తర్వాత హిందూ కుష్ హిమాలయ ప్రాంతంలో వాతావరణ ప్రమాదాల నిర్వహణకు 8 దేశాలు సమన్వయంతో పనిచేయాల్సిన అవసరం మళ్లీ ముందుకు వచ్చింది. హిమానీనదాల కరుగుదల, ఆకస్మిక వరదలు, కొండచరియల విరిగిపడే ప్రమాదాలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో శాస్త్రవేత్తలు రియల్టైమ్ డేటా షేరింగ్ను కీలకంగా పేర్కొన్నారు.
హిందూ కుష్ హిమాలయ ప్రాంతం ప్రపంచంలో అత్యంత సున్నితమైన పర్వత పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. అఫ్గానిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్, భూటాన్, చైనా, భారత్, మయన్మార్, నేపాల్, పాకిస్థాన్లను కలుపుతూ సుమారు 3,500 కిలోమీటర్ల మేర ఈ పర్వత శ్రేణులు విస్తరించాయి. ఆర్కిటిక్, అంటార్కిటిక్ ధ్రువ మంచు కప్పుల తర్వాత భూమిపై అత్యధిక ఘన నీటి నిల్వలు ఈ ప్రాంతంలో ఉండటంతో దీన్ని “థర్డ్ పోల్”గా వ్యవహరిస్తారు. అయితే ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల, వర్షపాతం ధోరణుల మార్పు, హిమానీనదాల వెనుకంజ, అధిక ఎత్తు ప్రాంతాల్లోని తేమ భూముల క్షీణత ఈ వ్యవస్థను వేగంగా అస్థిరం చేస్తున్నాయని పర్వత పర్యావరణ పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.
ఈ ప్రాంతం దక్షిణాసియా, తూర్పు ఆసియా దేశాల నీటి భద్రతకు కేంద్ర బిందువుగా ఉంది. సింధు, గంగా, బ్రహ్మపుత్ర, మెకాంగ్, యాంగ్జీ, యెల్లో సహా 10 ప్రధాన నదీ వ్యవస్థలకు హిందూ కుష్ హిమాలయాలే మూలప్రాంతాలుగా నిలుస్తాయి. దిగువన నివసించే దాదాపు 2 బిలియన్ మందికి తాగునీరు, సాగునీరు, విద్యుత్తు, జీవనోపాధి అవసరాల కోసం ఈ నదులు ఆధారంగా ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ సమగ్ర పర్వత అభివృద్ధి కేంద్రం ప్రచురించిన శాస్త్రీయ అంచనాల ప్రకారం, హిమానీనదాల మార్పులు కేవలం పర్వత గ్రామాల సమస్యగా కాకుండా దిగువ ప్రవాహ ప్రాంతాల ఆహార భద్రత, నగరాల నీటి సరఫరా, హైడ్రోపవర్ ప్రాజెక్టుల స్థిరత్వం వంటి విస్తృత అంశాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
ప్రాంతీయ వాతావరణ సంస్థల అంచనాల ప్రకారం, హిందూ కుష్ హిమాలయ ప్రాంతం గ్లోబల్ సగటుతో పోలిస్తే దాదాపు 3 రెట్లు వేగంగా వేడెక్కుతోంది. ఈ వేగవంతమైన వేడెక్కుదల వల్ల హిమానీనదాలు వెనక్కి చేరుతుండగా, వాటి ముందు భాగాల్లో హిమ సరస్సులు విస్తరిస్తున్నాయి. అలాంటి సరస్సుల నీటి మట్టం అకస్మాత్తుగా పెరిగినా, సహజ నిరోధం బలహీనపడినా గ్లేసియల్ లేక్ అవుట్బర్స్ట్ ఫ్లడ్స్గా పిలిచే ఆకస్మిక వరదలు సంభవించే ప్రమాదం ఉంటుంది. అదే సమయంలో కొండచరియల విరిగిపడటం, రహదారులు, వంతెనలు, విద్యుత్ కేంద్రాలు దెబ్బతినడం వంటి శృంఖలాబద్ధ విపత్తుల ముప్పు పెరుగుతోంది.
భారత వాతావరణ విభాగానికి చెందిన సీనియర్ హైడ్రోమెట్ అధికారి ఒకరు సోమవారం న్యూఢిల్లీలో జరిగిన వాతావరణ ప్రమాదాల సమీక్ష సమావేశం అనంతరం, “హిమాలయ ప్రాంతంలో ఒక్కో ప్రమాదాన్ని వేర్వేరుగా చూసే విధానం ఇక సరిపోదు. మేఘవిస్ఫోటనాలు, హిమానీనద ప్రవాహాలు, కొండచరియల అస్థిరత ఒకేసారి ప్రభావం చూపే పరిస్థితులను మోడళ్లలో ముందుగానే అంచనా వేయాలి,” అని చెప్పారు. “దేశాల మధ్య సరిహద్దులు నదుల ప్రవాహాన్ని ఆపవు. కాబట్టి డేటా షేరింగ్ కూడా అంతే వేగంగా, అంతే నిరంతరంగా ఉండాలి,” అని ఆయన అన్నారు.
నేపాల్లో ఇటీవలి వరదలు ఈ ప్రమాదాల పరస్పర సంబంధాన్ని మరోసారి గుర్తు చేశాయి. కొండ ప్రాంతాల్లో స్వల్ప వ్యవధిలో కురిసిన భారీ వర్షాలు దిగువ లోయల్లో ప్రవాహాలను వేగంగా పెంచాయి. రహదారి నెట్వర్క్, చిన్న వంతెనలు, లోయ ప్రాంతాల నివాసాలు ఇటువంటి ఆకస్మిక ప్రవాహాలకు అత్యంత బలహీనంగా ఉంటాయని విపత్తు నిర్వహణ అధికారులు పేర్కొన్నారు. వర్షపాతం మొత్తం తగ్గినట్లు లేదా మార్పులేని విధంగా కనిపించినా, తక్కువ సమయంలో కురిసే తీవ్ర వర్షాల సంఖ్య పెరగడం వల్ల ప్రజలు సురక్షిత ప్రాంతాలకు వెళ్లేందుకు లభించే సమయం తగ్గుతోందని వారు చెప్పారు.
ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ ఆధ్వర్యంలోని దక్షిణాసియా హైడ్రోమెట్ ఫోరం ప్రాంతీయ సహకారానికి ఒక ముఖ్య వేదికగా పనిచేస్తోంది. ఈ ఫోరం వాతావరణ, జలవిజ్ఞాన సంస్థల మధ్య సమాచారం మార్పిడి, సాంకేతిక ప్రమాణాల సమన్వయం, అంచనాల నాణ్యత మెరుగుదలపై దృష్టి పెడుతుంది. దక్షిణాసియా ఫ్లాష్ ఫ్లడ్ గైడెన్స్ సిస్టమ్ స్వల్పకాలిక వర్షాల ఆధారంగా ఆకస్మిక వరదలపై రియల్టైమ్ మార్గదర్శకత్వాన్ని అందించేందుకు రూపొందించబడింది. అయితే పర్వత ప్రాంతాల్లో గేజ్ స్టేషన్ల కొరత, కమ్యూనికేషన్ అంతరాయాలు, సరిహద్దు దాటి ప్రవహించే నదులపై డేటా ఆలస్యం వంటి సమస్యలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయని అధికారులు అంగీకరిస్తున్నారు.
HIGHLIGHTS
- హిందూ కుష్ హిమాలయాలు 8 దేశాల్లో 3,500 కిలోమీటర్లు విస్తరించాయి
- ఈ ప్రాంతం దాదాపు 2 బిలియన్ మందికి నీటి ఆధారం
- గ్లోబల్ సగటుతో పోలిస్తే వేడెక్కుదల దాదాపు 3 రెట్లు అధికం
- 10 ప్రధాన నదీ వ్యవస్థలకు ఈ పర్వత ప్రాంతమే మూలం
- 240 మిలియన్ పర్వత నివాసితుల జీవనోపాధి నేరుగా ప్రభావితం
అంతర్జాతీయ సమగ్ర పర్వత అభివృద్ధి కేంద్రం శాస్త్రవేత్తలు తమ తాజా అంచనాల్లో హిమాలయ క్రయోస్ఫియర్ మార్పులను నిరంతరం మ్యాప్ చేయడం అత్యవసరమని పేర్కొన్నారు. ఈ కేంద్రానికి చెందిన సీనియర్ క్రయోస్ఫియర్ పరిశోధకుడు ఒకరు, “హిమానీనదం వెనక్కి కదలడం ఒక భౌగోళిక సంఘటన మాత్రమే కాదు. అది దిగువన నీటి ప్రవాహాల సమయాన్ని, వ్యవసాయ కాలచక్రాన్ని, విద్యుత్ ఉత్పత్తిని, స్థానిక జీవనోపాధిని మార్చగలదు,” అని చెప్పారు. “సరిహద్దు దాటి ఒకే నది వ్యవస్థను పంచుకునే దేశాలు ఒకే హెచ్చరిక భాష, ఒకే డేటా ప్రమాణాలు, ఒకే చర్యల సమయరేఖపై పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉంది,” అని ఆయన అన్నారు.
భారత హిమాలయ ప్రాంతానికి సంబంధించిన పర్యావరణ బలహీనతలను అంచనా వేయడానికి నేషనల్ మిషన్ ఫర్ సస్టెయినింగ్ ది హిమాలయన్ ఎకోసిస్టమ్ కీలక కార్యక్రమంగా కొనసాగుతోంది. ఇది భారత జాతీయ వాతావరణ మార్పు చర్య ప్రణాళికలో భాగం. అధిక ఎత్తు ప్రాంతాల్లో జీవ వైవిధ్య సంరక్షణ, స్థానిక ప్రజల స్థిర జీవనోపాధి బలోపేతం కోసం భారత ప్రభుత్వం, యూఎన్డీపీ కలిసి సెక్యూర్ హిమాలయ ప్రాజెక్ట్ను అమలు చేస్తున్నాయి. ఈ కార్యక్రమాలు మంచు నిల్వలు, తేమ భూములు, మేత వనరులు, స్థానిక వృక్షజాలం, జంతుజాలంపై వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడంపై దృష్టి పెడుతున్నాయి.
పర్వత పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో మార్పులు మానవ జీవనోపాధికి నేరుగా సవాలు విసురుతున్నాయి. హిందూ కుష్ హిమాలయ ప్రాంతంలో సుమారు 240 మిలియన్ మంది నివసిస్తున్నారు. వీరిలో చాలామంది వర్షాధార వ్యవసాయం, పశుపోషణ, చిన్న స్థాయి పర్యాటకం, అడవులపై ఆధారపడి జీవిస్తారు. క్రయోస్ఫియర్ తగ్గిపోవడంతో వృక్ష రేఖలు పైకి కదులుతున్నాయి. మేత వనరులు తగ్గడం, అధిక ఎత్తు తేమ భూములు క్షీణించడం, స్థానిక జాతుల మొక్కలు, జంతువుల నివాస ప్రాంతాలు సన్నగిల్లడం వంటి పరిణామాలు పెరుగుతున్నాయని పర్యావరణ నిపుణులు చెబుతున్నారు.
జీవ వైవిధ్య నిపుణురాలు డాక్టర్ మీరా రావు సోమవారం వర్చువల్ సాంకేతిక చర్చలో, “హిమాలయాల్లో వాతావరణ అనుకూలత అంటే కేవలం కాంక్రీట్ రక్షణ గోడలు నిర్మించడం కాదు. అధిక ఎత్తు తేమ భూములను పునరుద్ధరించడం, స్థానిక వృక్షాలతో కొండచరియలను స్థిరపరచడం, పశుమేత ఒత్తిడిని శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం కూడా అంతే ముఖ్యం,” అని అన్నారు. “ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు కమ్యూనిటీలకు తక్షణ ప్రయోజనం ఇవ్వడమే కాకుండా దిగువ ప్రవాహ ప్రాంతాల్లో వరద ముప్పును తగ్గించగలవు,” అని ఆమె చెప్పారు.
విపత్తు నిర్వహణ నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇప్పటి వరకు ఎక్కువ హెచ్చరిక వ్యవస్థలు ఒక్కో ప్రమాదానికి మాత్రమే రూపకల్పన చేయబడ్డాయి. వర్షం ఎక్కువగా పడితే వరద హెచ్చరిక, భూకంపం అయితే భిన్న హెచ్చరిక, కొండచరియల ప్రమాదం అయితే మరో వ్యవస్థ అనే విధానం ఉంది. కానీ హిందూ కుష్ హిమాలయ ప్రాంతంలో మేఘవిస్ఫోటనం, హిమానీనద సరస్సు నీటి విడుదల, కొండచరియల విరిగిపడటం, నది మార్గం తాత్కాలికంగా ఆగిపోవడం వంటి సంఘటనలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉండవచ్చు. అందుకే మల్టీ హజార్డ్ మోడలింగ్కు మారాల్సిన అవసరాన్ని నిపుణులు గుర్తు చేస్తున్నారు.
వాతావరణ ఆర్థిక సహకారం మరో ప్రధాన అంశంగా ఎదిగింది. పర్వత ప్రాంతాలు గ్లోబల్ గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాల్లో తక్కువ వాటా కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని తీవ్రంగా ఎదుర్కొంటున్నాయి. స్థానిక మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతం, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, సురక్షిత పునరావాస ప్రణాళికలు, హైడ్రోమెట్ స్టేషన్ల విస్తరణ, తేమ భూముల పునరుద్ధరణకు దీర్ఘకాలిక నిధులు అవసరమని ప్రభుత్వ వర్గాలు చెబుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ నష్టం-నష్టపరిహార నిధులను బలహీన పర్వత సమాజాలకు లక్ష్యంగా మళ్లించే ప్రతిపాదనలు ప్రాంతీయ చర్చల్లో ప్రాధాన్యం పొందుతున్నాయి.
విపత్తు ప్రమాద తగ్గింపు అంశాలపై పనిచేస్తున్న ఒక దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సమన్వయ అధికారి, “హిందూ కుష్ హిమాలయాల్లో వాతావరణ ప్రమాదాలను ఎదుర్కోవడానికి దేశాల మధ్య విశ్వాసం, డేటా, నిధులు మూడు సమానంగా అవసరం,” అని చెప్పారు. “నిమిషాల ఆలస్యం కూడా దిగువ లోయల్లో హెచ్చరిక సమయాన్ని తగ్గించవచ్చు. కాబట్టి సాంకేతిక వ్యవస్థలతో పాటు స్థానిక సమాజాలకు అర్థమయ్యే భాషలో హెచ్చరికలు చేరే విధానాన్ని బలోపేతం చేయాలి,” అని ఆయన అన్నారు.
ఇక ముందుగా 8 దేశాల వాతావరణ, జలవిజ్ఞాన సంస్థల మధ్య రియల్టైమ్ డేటా మార్పిడి ప్రోటోకాల్స్ను విస్తరించడం, ప్రమాద మ్యాపులను నవీకరించడం, అధిక ఎత్తు ప్రాంతాల్లో పరిశీలనా కేంద్రాల సంఖ్యను పెంచడం ప్రధాన చర్చా అంశాలుగా ఉండనున్నాయి. ప్రాంతీయ సంస్థలు, జాతీయ ప్రభుత్వాలు, శాస్త్రీయ కేంద్రాలు కలిసి మల్టీ హజార్డ్ ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలపై కార్యాచరణ ప్రణాళికను ముందుకు తీసుకెళ్లాలని భావిస్తున్నాయి. రాబోయే వర్షాకాలానికి ముందు సమన్వయ పరీక్షలు, కమ్యూనిటీ స్థాయి మాక్ డ్రిల్స్, సరిహద్దు దాటి హెచ్చరికల ప్రసార విధానాలపై తదుపరి నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉందని అధికారులు తెలిపారు.
