India Encircled? చైనా–ఇస్లామిక్ కూటమి పేరుతో భారత్పై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి.. అసలు పరిస్థితి ఏంటి?
బంగ్లాదేశ్, పాకిస్థాన్, టర్కియే, సౌదీ అరేబియా సమీకరణాలపై తీవ్ర చర్చ.. చైనా, అమెరికా పాత్రపై ప్రశ్నలు.. భారత్ ముందున్న వ్యూహాత్మక సవాళ్లపై విశ్లేషణ
ప్రపంచ భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలను పరిశీలిస్తే భారత్ చుట్టూ భద్రతా పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్నాయనే వాదనలు వినిపిస్తున్నాయి. పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్, టర్కియే, సౌదీ అరేబియా వంటి దేశాల మధ్య పెరుగుతున్న సంబంధాలు, చైనా విస్తరిస్తున్న వ్యూహాత్మక ప్రభావం, హిందూ మహాసముద్రంలో మారుతున్న శక్తి సమీకరణాలు భారత్కు కొత్త సవాళ్లను తెస్తున్నాయి.
ఇటీవల సౌదీ అరేబియా–టర్కియే–పాకిస్థాన్ మధ్య ఏర్పడిన రక్షణ సహకారం, బంగ్లాదేశ్ వైఖరిలో వస్తున్న మార్పులు, చైనా–పాకిస్థాన్ సంబంధాలు ఈ చర్చకు మరింత ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చాయి. బంగ్లాదేశ్ కూడా ఇలాంటి ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థలతో సన్నిహిత సంబంధాలు పెంచుకుంటే భారత్ తూర్పు సరిహద్దులో పరిస్థితులు మరింత సంక్లిష్టం కావచ్చనే ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
అయితే “చైనా, అమెరికా కలిసి భారత్ను నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి”, “ఇస్లామిక్ NATO భారత్పై యుద్ధానికి సిద్ధమవుతోంది” వంటి తీవ్ర నిర్ధారణలకు ప్రస్తుతం బహిరంగంగా అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు సరిపోవు. అందువల్ల ఈ పరిణామాలను భావోద్వేగాల కంటే వ్యూహాత్మక కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
భారత్ చుట్టూ మారుతున్న భద్రతా సమీకరణాలు-
భారత్కు పశ్చిమంగా పాకిస్థాన్, తూర్పున బంగ్లాదేశ్, ఉత్తరాన చైనా ఉన్నాయి. ఈ మూడు దేశాలతో భారత్కు భద్రతా సంబంధిత సవాళ్లు ఇప్పటికే ఉన్నాయి.
పాకిస్థాన్తో దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న సరిహద్దు, ఉగ్రవాద సమస్యలు ఒక వైపు ఉంటే.. చైనాతో లైన్ ఆఫ్ యాక్చువల్ కంట్రోల్ (LAC) వద్ద సైనిక ఉద్రిక్తత మరోవైపు ఉంది.
తూర్పున బంగ్లాదేశ్తో భారత్కు సుదీర్ఘ సరిహద్దు ఉంది. అందువల్ల ఢాకా విదేశాంగ, రక్షణ విధానాల్లో మార్పులు న్యూఢిల్లీకి వ్యూహాత్మకంగా ప్రాధాన్యం కలిగిస్తాయి.
బంగ్లాదేశ్–పాకిస్థాన్ సంబంధాలు బలోపేతం కావడం, టర్కియే–పాకిస్థాన్ రక్షణ సహకారం పెరగడం వంటి పరిణామాలు కలిస్తే భారత్ భద్రతా లెక్కల్లో కొత్త అంశాలు చేరతాయి.
పాకిస్థాన్–టర్కియే–సౌదీ అరేబియా సమీకరణం-
పశ్చిమ ఆసియాలో సౌదీ అరేబియా, టర్కియే, పాకిస్థాన్ మధ్య రక్షణ సహకారం పెరుగుతోంది. ఇది మూడు దేశాలకు వేర్వేరు ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది.
పాకిస్థాన్కు ఆర్థిక, రక్షణ సహకారం లభించే అవకాశం ఉంది.
టర్కియేకు తన రక్షణ పరిశ్రమను గల్ఫ్ ప్రాంతంలో విస్తరించే అవకాశం ఉంది.
సౌదీ అరేబియాకు అమెరికాపైనే పూర్తిగా ఆధారపడకుండా విస్తృత భద్రతా భాగస్వామ్యాలను నిర్మించుకునే అవకాశం ఉంది.
ఈ మూడు దేశాల సహకారాన్ని నేరుగా భారత్పై దాడికి సిద్ధమవుతున్న కూటమిగా పేర్కొనడం కంటే, ప్రాంతీయ శక్తి సమీకరణంలో మార్పుగా చూడటం సముచితం.
బంగ్లాదేశ్ వైఖరి ఎందుకు కీలకం?
భారత్కు బంగ్లాదేశ్ కేవలం పొరుగు దేశం కాదు. ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు భౌగోళికంగా అత్యంత కీలకమైన దేశం.
భారత్ ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో కలిపే సిలిగురి కారిడార్ వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత సున్నితమైన ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతం వెడల్పు కొన్ని చోట్ల చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల దీనిని సాధారణంగా **“Chicken’s Neck”**గా పిలుస్తారు.
బంగ్లాదేశ్లో రాజకీయ మార్పులు, పాకిస్థాన్తో సంబంధాల పెరుగుదల లేదా చైనా ప్రభావం మరింత విస్తరించడం వంటివి జరిగితే ఈ ప్రాంతం భద్రతా ప్రాధాన్యం మరింత పెరుగుతుంది.
అయితే బంగ్లాదేశ్ భవిష్యత్తులో ఏదైనా రక్షణ కూటమిలో చేరడం అనేది స్వయంగా భారత్పై సైనిక చర్యకు సమానం కాదు. దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేయాలంటే ఆ కూటమి యొక్క నిజమైన సైనిక బాధ్యతలు, సభ్యదేశాల విధానాలు, భారత్తో వారి ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను పరిశీలించాలి.
చైనా అంశం మరింత కీలకం-
భారత్ భద్రతా వ్యవస్థలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం చైనా.
లడఖ్ నుంచి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వరకు చైనా–భారత్ సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో సైనిక మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, సైనిక మోహరింపులు, రహదారులు, ఎయిర్బేస్ల అభివృద్ధి వంటి అంశాలు ఇప్పటికే న్యూఢిల్లీకి ప్రధాన ఆందోళనగా ఉన్నాయి.
ఇదే సమయంలో పాకిస్థాన్తో చైనాకు ఉన్న వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం కూడా భారత్ లెక్కల్లో కీలకమైనది.
అందువల్ల భారత్ ఎదుర్కొంటున్న సవాలును కేవలం **“టూ ఫ్రంట్ వార్”**గా కాకుండా, భూభాగం, సముద్రం, సైబర్, అంతరిక్షం, ఆర్థిక రంగాల్లో బహుముఖ వ్యూహాత్మక పోటీగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
“ఇస్లామిక్ NATO”పై స్పష్టత అవసరం-
సౌదీ అరేబియా, టర్కియే, పాకిస్థాన్ మధ్య రక్షణ సహకారం పెరుగుతున్నప్పటికీ, దానిని NATOకు సమానమైన ఒక అధికారిక **“Islamic NATO”**గా పేర్కొనడం ప్రస్తుతం అతిశయోక్తిగా ఉంటుంది.
NATOకు ప్రత్యేకమైన ఒప్పంద నిర్మాణం, కమాండ్ వ్యవస్థ, సభ్యదేశాల మధ్య సంస్థాగత వ్యవస్థ, Article 5 వంటి ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి.
మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ముస్లిం దేశాలు రక్షణ సహకారం పెంచుకోవడం వేరు; NATO తరహా సమిష్టి సైనిక కూటమి ఏర్పడటం వేరు.
అందువల్ల భవిష్యత్తులో ఈ రక్షణ సహకారం ఏ స్థాయికి వెళ్తుందన్నదే అసలు ప్రశ్న.
భారత్ ఏం చేయాలి?
భారత్ ముందున్న సవాళ్లకు సమాధానం కేవలం ప్రత్యర్థి దేశాల భూభాగాలను ఆక్రమించడం లేదా కొత్త సైనిక ఘర్షణలకు వెళ్లడం కాదు.
మొదటగా సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం, సైనిక మోహరింపులను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం, ఈశాన్య ప్రాంతానికి ప్రత్యామ్నాయ రవాణా మార్గాలను అభివృద్ధి చేయడం అవసరం.
రెండోది హిందూ మహాసముద్రంలో సముద్ర భద్రతను మరింత బలోపేతం చేయడం. భారతదేశానికి సముద్ర మార్గాలు ఆర్థికంగా, వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకం.
మూడోది Quad, I2U2, ఇండో-పసిఫిక్ భాగస్వామ్యాలు, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా, ఫ్రాన్స్, UAE, ఇజ్రాయెల్ వంటి దేశాలతో వ్యూహాత్మక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయడం.
నాలుగోది రక్షణ ఉత్పత్తిలో స్వావలంబన. డ్రోన్లు, యాంటీ-డ్రోన్ వ్యవస్థలు, క్షిపణులు, వైమానిక రక్షణ, ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు, సైబర్ సామర్థ్యాల్లో స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంచడం కీలకం.
బలూచిస్థాన్ విషయంలో భారత్ వైఖరి?
బలూచిస్థాన్ను భారత్ అధికారికంగా గుర్తించడం, పాకిస్థాన్ నుంచి దాని విభజనకు మద్దతు ఇవ్వడం వంటి చర్యలు అత్యంత తీవ్రమైన దౌత్యపరమైన పరిణామాలకు దారితీయవచ్చు.
ఇలాంటి చర్య పాకిస్థాన్తో ప్రత్యక్ష ఘర్షణ ప్రమాదాన్ని పెంచడంతో పాటు భారత్ సరిహద్దుల్లో కొత్త అస్థిరతకు దారితీయవచ్చు.
కాబట్టి “పాకిస్థాన్ను బలహీనపరచడానికి వెంటనే బలూచిస్థాన్ను గుర్తించాలి” అనే విధానాన్ని సాధారణ వ్యూహాత్మక పరిష్కారంగా చూడలేం. భారత విదేశాంగ విధానం సాధారణంగా జాగ్రత్తగా, దశలవారీగా, తన దీర్ఘకాల ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని పనిచేస్తుంది.
చరిత్ర నుంచి నేర్చుకోవాల్సింది ఏమిటి?
భారత చరిత్రలో విదేశీ దాడులు, అంతర్గత విభజనలు, రాజకీయ పొరపాట్లు, సైనిక నిర్లక్ష్యం వంటి అంశాలు దేశ భద్రతపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.
విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం, మధ్యయుగ భారతదేశంలోని వివిధ రాజ్యాల మధ్య పరస్పర విభేదాలు వంటి చారిత్రక ఘటనలను నేటి భౌగోళిక రాజకీయాలతో నేరుగా పోల్చడం సరైనది కాకపోయినా, సామూహిక భద్రత, వ్యూహాత్మక అప్రమత్తత, అంతర్గత స్థిరత్వం ఎంత ముఖ్యమో చరిత్ర గుర్తుచేస్తుంది.
అదే విధంగా ప్రస్తుత ప్రపంచంలో ఒక దేశం బలంగా ఉండటం అంటే కేవలం పెద్ద సైన్యం కలిగి ఉండటం కాదు. ఆర్థిక శక్తి, సాంకేతికత, దౌత్యం, సముద్ర శక్తి, రక్షణ ఉత్పత్తి, అంతర్గత సామాజిక స్థిరత్వం కూడా అంతే ముఖ్యం.
భారత్కు నిజమైన సవాలు ఇదే-
ప్రస్తుతం భారత్ను చైనా, పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్ లేదా ఇతర దేశాలు కలిసి “చుట్టుముట్టాయి” అని నిర్ధారించడం కంటే, భారత్ చుట్టూ వ్యూహాత్మక పోటీ తీవ్రతరం అవుతోంది అని చెప్పడం వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.
భారత్ ముందు ఉన్న ప్రధాన సవాలు ఒకేసారి అనేక రంగాల్లో తన ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడం.
పశ్చిమ సరిహద్దులో పాకిస్థాన్, ఉత్తరాన చైనా, తూర్పున బంగ్లాదేశ్, సముద్రంలో చైనా ప్రభావం, పశ్చిమ ఆసియాలో మారుతున్న కూటములు — ఇవన్నీ కలిపి భారత విదేశాంగ, రక్షణ విధానానికి కొత్త పరీక్షగా మారుతున్నాయి.
అందుకే భారత్కు అవసరమైనది భయంతో తీసుకునే దూకుడు నిర్ణయాలు కాదు.. దీర్ఘకాలిక వ్యూహంతో కూడిన శక్తి సమీకరణం.
సరిహద్దులను కాపాడుతూ, పొరుగు దేశాలతో దౌత్య సంబంధాలను నిర్వహిస్తూ, మిత్రదేశాల వలయాన్ని విస్తరిస్తూ, ఆర్థిక–సైనిక–సాంకేతిక శక్తిని పెంచుకోవడమే భారత్కు అత్యంత సమర్థవంతమైన మార్గం.
ప్రపంచం ఒక కొత్త శక్తి సమీకరణ దశలోకి వెళ్తున్న సమయంలో.. భారత్ తన చుట్టూ ఏర్పడుతున్న ప్రతి కదలికను జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ, ప్రతిస్పందన కంటే ముందుచూపుతో వ్యూహాన్ని రూపొందించాల్సిన సమయం ఇది.
