ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వానికి V4 దేశాల మద్దతు.
న్యూయార్క్లో తొలి భారత్-విసెగ్రాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం; రక్షణ, టెక్నాలజీ, అంతరిక్ష సహకారంపై ఒప్పందం.
ఐక్యరాజ్యసమితి 81వ సర్వసభ్య సమావేశం సందర్భంగా న్యూయార్క్లో జరిగిన తొలి భారత్-విసెగ్రాడ్ గ్రూప్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశంలో, భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోసం భారత్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలకు పోలాండ్, హంగరీ, స్లోవేకియా, చెక్ రిపబ్లిక్ మద్దతు ప్రకటించాయి.
భారత్ విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్, మధ్య ఐరోపాకు చెందిన విసెగ్రాడ్ గ్రూప్ దేశాల విదేశాంగ మంత్రులతో జరిగిన ఈ సమావేశంలో రాజకీయ, ఆర్థిక, రక్షణ, టెక్నాలజీ, అంతరిక్షం, కనెక్టివిటీ, విద్య, సంస్కృతి, ప్రజల మధ్య సంబంధాల విస్తరణపై చర్చించారు. భారత్-V4 స్థాయిలో విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం తొలిసారి జరగడం దౌత్యపరంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణల అంశం చర్చలో ప్రధానంగా నిలిచింది. సమావేశం అనంతరం ఇరుపక్షాలు వార్షిక మంత్రుల చర్చలు, బిజినెస్ ఫోరమ్ వంటి సంస్థాగత ప్రక్రియల ద్వారా భాగస్వామ్యాన్ని క్రమబద్ధీకరించాలని నిర్ణయించాయి.
సమావేశాన్ని భారత్ విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ న్యూయార్క్లో “కొత్త చారిత్రక సందర్భం”గా అభివర్ణించారు. “భారత్, V4 దేశాల మధ్య విదేశాంగ మంత్రుల స్థాయిలో ఏటా సమావేశాలు నిర్వహించేందుకు, వార్షిక బిజినెస్ ఫోరమ్ను ఏర్పాటు చేసేందుకు మేము అంగీకరించాం,” అని ఆయన సమావేశం అనంతరం చెప్పారు. టెక్నాలజీ, ఆవిష్కరణలు, పరిశోధన, విద్య, అంతరిక్షం, రక్షణ, కనెక్టివిటీ, సంస్కృతి, ప్రజల మధ్య సంబంధాలపై కలిసి పనిచేయాలని నిర్ణయించినట్లు ఆయన తెలిపారు. ఈ రంగాల్లో పరస్పర ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా ప్రాజెక్టులు, పరిశ్రమ భాగస్వామ్యాలు, అకడమిక్ మార్పిడి అవకాశాలను ముందుకు తీసుకెళ్లాలనే ఉద్దేశం సమావేశంలో వ్యక్తమైంది.
V4 దేశాల తరఫున మాట్లాడిన స్లోవేకియా విదేశాంగ మంత్రి జురాజ్ బ్లానార్, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి శాశ్వత సభ్యత్వంపై భారత్ అభ్యర్థనకు స్పష్టమైన మద్దతు తెలిపారు. “గ్లోబల్ సౌత్లో కీలక దేశంగా, ఇండో-పసిఫిక్లో ఎదుగుతున్న శక్తిగా ఉన్న భారత్కు ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం ఉండాలని నాలుగు V4 దేశాలు అంగీకరిస్తున్నాయి,” అని ఆయన న్యూయార్క్ సమావేశంలో చెప్పారు. భద్రతా మండలి నిర్మాణం ప్రస్తుత ప్రపంచ వాస్తవాలను ప్రతిబింబించాల్సిన అవసరాన్ని V4 దేశాలు గుర్తిస్తున్నాయని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. భారత్కు లభించిన ఈ మద్దతు, భద్రతా మండలి సంస్కరణలపై కొనసాగుతున్న విస్తృత దౌత్య చర్చల్లో ఒక ముఖ్య రాజకీయ సంకేతంగా పరిగణించబడుతోంది.
భద్రతా మండలిలో ప్రస్తుతం చైనా, ఫ్రాన్స్, రష్యా, బ్రిటన్, అమెరికా అనే 5 శాశ్వత సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. భారత్ చాలాకాలంగా మండలి విస్తరణ, శాశ్వత సభ్యత్వాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, గ్లోబల్ సౌత్కు తగిన ప్రాతినిధ్యం కోసం సంస్కరణలను కోరుతోంది. V4 మద్దతు వచ్చినప్పటికీ, భద్రతా మండలి నిర్మాణంలో మార్పు తీసుకురావడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్య దేశాల మధ్య విస్తృత అంగీకారం, చార్టర్కు సంబంధించిన ప్రక్రియలు అవసరమవుతాయి. అందువల్ల ఈ మద్దతు తక్షణ సంస్థాగత మార్పుకు దారితీయకపోయినా, భారత్ తరఫున పెరుగుతున్న దౌత్య మద్దతును బలపరచే అంశంగా నిలుస్తోంది.
జైశంకర్ సమావేశంలో రక్షణ రంగాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. “V4 దేశాలతో రక్షణ రంగంలో భారత్కు ఇప్పటికే సహకార చరిత్ర ఉంది; దాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లాలని ఇరుపక్షాలు భావిస్తున్నాయి,” అని ఆయన న్యూయార్క్లో చెప్పారు. రక్షణ పరిశ్రమ, సామర్థ్యాభివృద్ధి, ఉత్పత్తి భాగస్వామ్యం, నైపుణ్య మార్పిడి వంటి అంశాలు చర్చలోకి వచ్చాయి. మధ్య ఐరోపా రక్షణ పరిశ్రమ అనుభవం, భారత్లో పెరుగుతున్న తయారీ సామర్థ్యం, స్వదేశీ రక్షణ ఉత్పత్తులపై దృష్టి వంటి అంశాలు పరస్పర సహకారానికి అవకాశాలు కల్పిస్తున్నాయని సమావేశంలో అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. ఈ రంగంలో కార్యాచరణ రూపకల్పనకు అధికారుల స్థాయి సంప్రదింపులు కొనసాగనున్నాయి.
HIGHLIGHTS
- భారత్-V4 తొలి విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం న్యూయార్క్లో జరిగింది
- UNSC శాశ్వత సభ్యత్వానికి V4 దేశాలు మద్దతు ప్రకటించాయి
- వార్షిక మంత్రుల సమావేశాలకు ఇరుపక్షాలు అంగీకరించాయి
- వార్షిక బిజినెస్ ఫోరమ్ ఏర్పాటు చేయనున్నారు
- రక్షణ, టెక్నాలజీ, అంతరిక్ష సహకారంపై దృష్టి
టెక్నాలజీ, ఆవిష్కరణలు, పరిశోధన, విద్య రంగాల్లో భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంపైనా సమావేశంలో విస్తృత చర్చ జరిగింది. భారత్లో వేగంగా పెరుగుతున్న డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్, స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్, శాస్త్ర సాంకేతిక పరిశోధనలతో V4 దేశాల పరిశ్రమ, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలను అనుసంధానించే అవకాశాలను ఇరుపక్షాలు పరిశీలించాయి. అంతరిక్ష రంగంలో సహకారం, ఉపగ్రహ అనువర్తనాలు, విద్యార్థి మార్పిడి, నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, సంయుక్త పరిశోధనలపై చర్చ జరిగింది. విద్య, పరిశోధన, టెక్నాలజీ రంగాల సహకారం దౌత్య సంబంధాలను ప్రజలకు చేరువ చేసే మార్గంగా పనిచేస్తుందని విదేశాంగ మంత్రులు భావించినట్లు అధికారులు తెలిపారు.
కనెక్టివిటీ, వాణిజ్యం, ప్రజల మధ్య రాకపోకలు కూడా సమావేశ అజెండాలో భాగమయ్యాయి. మధ్య ఐరోపా మార్కెట్లతో భారత వ్యాపారాల అనుసంధానం, సరఫరా గొలుసుల వైవిధ్యీకరణ, పెట్టుబడులు, తయారీ, ఐటీ, ఫార్మా, ఇంజినీరింగ్, విద్యా సేవల రంగాల్లో అవకాశాలను గుర్తించాలని నిర్ణయించారు. వార్షిక బిజినెస్ ఫోరమ్ ఈ లక్ష్యానికి సంస్థాగత వేదికగా పని చేస్తుందని ఇరుపక్షాలు అంగీకరించాయి. వాణిజ్య చర్చలను విదేశాంగ వ్యవస్థలకే పరిమితం చేయకుండా పరిశ్రమ సంస్థలు, వ్యాపార వర్గాలు, పరిశోధన సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలను కలుపుకోవాలని సమావేశంలో నిర్ణయించారు. ఈ విధంగా రాజకీయ చర్చలకు ఆర్థిక, సామాజిక పరిమాణాన్ని జోడించాలనే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నారు.
అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై కూడా విదేశాంగ మంత్రులు అభిప్రాయాలను పంచుకున్నారు. ఉక్రెయిన్లో కొనసాగుతున్న వివాదం, గల్ఫ్ ప్రాంత పరిణామాలు, ఇండో-పసిఫిక్ పరిస్థితులు, గ్లోబల్ సౌత్ ఆందోళనలు, అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో సంస్కరణల అవసరం వంటి అంశాలపై చర్చ జరిగింది. యుద్ధాలు, ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు, ఇంధన భద్రత, ఆహార భద్రత, సరఫరా గొలుసుల అంతరాయం వంటి అంశాలు మధ్య ఐరోపా, ఆసియా రెండింటిపైనా ప్రభావం చూపుతున్నాయని ఇరుపక్షాలు గుర్తించాయి. సంభాషణ, దౌత్య ప్రక్రియ, అంతర్జాతీయ నిబంధనల ప్రాధాన్యంపై పరస్పర అవగాహన పెంపొందించుకోవాలని సమావేశంలో అభిప్రాయపడ్డారు.
విసెగ్రాడ్ గ్రూప్లో పోలాండ్, హంగరీ, స్లోవేకియా, చెక్ రిపబ్లిక్ సభ్య దేశాలుగా ఉన్నాయి. 1991లో హంగరీలోని విసెగ్రాడ్ నగరంలో ఈ దేశాల నాయకులు సమావేశమైన నేపథ్యంలో ఈ కూటమి ఆ పేరుతో ఏర్పడింది. మధ్య ఐరోపా దేశాల మధ్య రాజకీయ, ఆర్థిక, రక్షణ, సంస్కృతి, ఇంధన రంగాల్లో సమన్వయానికి ఈ వేదిక ఉపయోగపడుతోంది. యూరోపియన్ యూనియన్లో సభ్యత్వం కలిగిన ఈ 4 దేశాలు, ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలపై సమిష్టిగా చర్చలు జరపడం ద్వారా తమ దౌత్య ప్రాధాన్యాన్ని నిలబెట్టుకుంటున్నాయి. భారత్తో ఈ వేదిక స్థాయిలో మంత్రుల సమావేశం జరగడం, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకు మించి ప్రాంతీయ సమూహంతో కూడిన భాగస్వామ్యానికి ప్రారంభంగా పరిగణించబడుతోంది.
భారత్ ఇప్పటికే V4 దేశాలతో వేర్వేరు ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు కొనసాగిస్తున్నప్పటికీ, ఈ సమావేశం వాటిని ఒక సంస్థాగత రూపంలోకి తీసుకువచ్చింది. పోలాండ్తో వాణిజ్యం, విద్యార్థుల రాకపోకలు, రక్షణ రంగ చర్చలు; హంగరీతో విద్య, పరిశోధన, ఔషధ రంగ అవకాశాలు; స్లోవేకియాతో పరిశ్రమ, ఆటోమొబైల్ రంగ సంబంధాలు; చెక్ రిపబ్లిక్తో ఇంజినీరింగ్, రక్షణ, తయారీ రంగ సంబంధాలు గత కొన్నేళ్లుగా పెరుగుతున్నాయి. V4 వేదిక ద్వారా ఈ సంబంధాలను సమన్వయపూర్వకంగా ముందుకు తీసుకెళ్లే అవకాశాన్ని భారత్ ఉపయోగించుకోవాలని భావిస్తోంది. యూరప్లోని ప్రధాన ప్రాంతాలతో విస్తృత దౌత్య అనుసంధానం పెంచే భారత్ ప్రయత్నాల్లో ఇది మరో మెట్టు.
ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సంస్కరణలపై భారత్ వాదనకు గ్లోబల్ సౌత్ ప్రాతినిధ్యం, జనాభా పరిమాణం, ఆర్థిక సామర్థ్యం, శాంతి భద్రతల అంశాల్లో పాత్ర, అంతర్జాతీయ శాంతి పరిరక్షణలో భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలు ఆధారాలుగా వినిపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుత ప్రపంచ రాజకీయ, ఆర్థిక వాస్తవాలకు అనుగుణంగా భద్రతా మండలి విస్తరించాలని భారత్ అనేక వేదికల్లో కోరుతోంది. V4 మద్దతు ఆ వాదనకు మధ్య ఐరోపా నుంచి వచ్చిన సమిష్టి రాజకీయ మద్దతుగా నిలిచింది. అయితే భద్రతా మండలి సంస్కరణల ప్రక్రియ క్లిష్టమైనదిగా ఉండడంతో, భారత్కు మరిన్ని దేశాల మద్దతు, విస్తృత చర్చలు, ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వంలో సమన్వయం అవసరం కానుంది.
తదుపరి దశలో భారత్, V4 దేశాల విదేశాంగ శాఖలు వార్షిక మంత్రుల సమావేశాల విధానం, బిజినెస్ ఫోరమ్ నిర్మాణం, రంగాల వారీ సహకార ప్రణాళికలపై చర్చించనున్నాయి. రక్షణ, టెక్నాలజీ, అంతరిక్షం, విద్య, కనెక్టివిటీ, వాణిజ్య రంగాల్లో కార్యాచరణ అంశాలను గుర్తించేందుకు అధికారుల స్థాయి సంప్రదింపులు చేపట్టే అవకాశం ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్కరణలపై కొనసాగుతున్న చర్చల్లో V4 మద్దతును భారత్ దౌత్యపరంగా వినియోగించుకోవాలని భావిస్తోంది. భవిష్యత్తులో జరిగే వార్షిక సమావేశాలు, బిజినెస్ ఫోరమ్ ఫలితాలు ఈ కొత్త వేదిక ఎంత స్థిరమైన భాగస్వామ్యంగా మారుతుందో నిర్ణయించనున్నాయి.
