99TV News

    ఇరాన్ అణుపరీక్ష చర్చ: Trumpకు వెస్ట్ ఏషియా సవాల్

    ఇరాన్ అణు పరీక్ష ఊహాగానాలు పశ్చిమాసియా భద్రతపై కొత్త ఆందోళనలు పెంచుతున్నాయి

    ఎన్‌పీటీ నుంచి వైదొలగాలన్న డిమాండ్లు పెరుగుతుండగా, వాషింగ్టన్‌–టెహ్రాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరింత సున్నిత దశలోకి చేరాయి

    ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై తాజా ఊహాగానాలు, ఎన్‌పీటీ నుంచి వైదొలగాలన్న దేశీయ ఒత్తిళ్లు 2026-09-16 నాటికి పశ్చిమాసియా భద్రతా చర్చల్లో ప్రధాన అంశంగా మారాయి. టెహ్రాన్‌ నుంచి వస్తున్న రాజకీయ సంకేతాలు అమెరికా, ఇజ్రాయిల్, గల్ఫ్ దేశాలకు కొత్త వ్యూహాత్మక సవాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

    ఇరాన్‌లోని రాజకీయ వర్గాలు, దౌత్య వర్గాలు, అణు శాస్త్ర వర్గాల నుంచి ఎన్‌పీటీపై పునఃసమీక్ష అవసరమన్న డిమాండ్లు బలపడుతున్నాయి. దేశ భద్రతకు అణు నిరోధక సామర్థ్యం అవసరమని ఇరాన్‌లోని కొందరు కఠినవాద వర్గాలు వాదిస్తుండగా, అమెరికా మరియు ఇజ్రాయిల్ మాత్రం ఇరాన్ అణు ఆయుధ సామర్థ్యం ప్రాంతీయ స్థిరత్వానికి తీవ్రమైన ప్రమాదమని చెబుతున్నాయి. ఇరాన్ ప్రభుత్వం అధికారికంగా అణు పరీక్ష నిర్వహించబోతున్నట్లు ప్రకటించలేదు. అయితే 60% వరకు శుద్ధి చేసిన యురేనియం నిల్వలు, భూగర్భ అణు కేంద్రాల సామర్థ్యం, అంతర్జాతీయ తనిఖీలపై వివాదాలు కలసి సంక్షోభాన్ని మరింత క్లిష్టతరం చేశాయి.

    అంతర్జాతీయ అణు ఎనర్జీ ఏజెన్సీ గత నివేదికల్లో ఇరాన్ వద్ద 60% వరకు శుద్ధి చేసిన యురేనియం నిల్వలు ఉన్నాయని తెలిపింది. 2025 నాటికి ఆ పరిమాణం 400 కిలోలకుపైగా ఉందని పశ్చిమ దేశాల అణు పర్యవేక్షణ వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. ఆయుధ తయారీకి సాధారణంగా 90% వరకు శుద్ధి అవసరమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఈ గణాంకాలు స్వయంగా అణు ఆయుధం సిద్ధమైందని నిర్ధారించవని, అయితే అవసరమైన సాంకేతిక దూరం తగ్గినట్లు సూచిస్తాయని వారు చెబుతున్నారు. ఇరాన్ మాత్రం తన అణు కార్యక్రమం శాంతియుత అవసరాల కోసమేనని కొనసాగిస్తూ వచ్చింది.

    అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై కఠిన వైఖరిని పునరుద్ఘాటించారు. వాషింగ్టన్‌లో 2026-09-15 న జరిగిన వ్యాఖ్యల సందర్భంగా ఆయన, “ఇరాన్‌కు అణు ఆయుధం ఉండకూడదు; అది జరగకుండా చూసేందుకు అమెరికా అన్ని ఎంపికలను పరిశీలిస్తుంది,” అని అన్నారు. అమెరికా పరిపాలన ఈ అంశాన్ని కేవలం ద్వైపాక్షిక సమస్యగా కాకుండా, పశ్చిమాసియా భద్రతా వ్యవస్థకు సంబంధించిన కీలక అంశంగా చూస్తోంది. అయితే సైనిక చర్యకు వెళ్లడం వల్ల గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఇంధన మార్గాలు, అమెరికా స్థావరాలు, మిత్రదేశాల భద్రతపై ప్రతిచర్యలు వచ్చే అవకాశముందని అమెరికా వ్యూహ వర్గాలు కూడా అంగీకరిస్తున్నాయి.

    ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ అధికార ప్రతినిధి నాసర్ కనానీ టెహ్రాన్‌లో ఇటీవల చేసిన ప్రకటనలో, “ఇరాన్ అణు హక్కులు అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రకారం ఉన్నాయి; ఒత్తిడి, ఆంక్షలు మా చట్టబద్ధ కార్యక్రమాన్ని ఆపలేవు,” అని అన్నారు. ఆయన ప్రకటనలో అణు పరీక్షపై ప్రత్యక్ష ప్రస్తావన లేకపోయినా, ఇరాన్ తన భద్రతా అవసరాలను తాను నిర్ణయించుకుంటుందనే సంకేతం కనిపించింది. ఇరాన్ పార్లమెంట్‌లోని కొందరు సభ్యులు ఎన్‌పీటీ నుంచి బయటకు రావాలన్న పిలుపులు ఇవ్వడం, దేశీయ చర్చను మరింత పదునుపెట్టింది. ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు ఆ దిశగా అధికారిక నిర్ణయం ప్రకటించలేదు.

    ఇజ్రాయిల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు జెరూసలెంలో చేసిన భద్రతా సమీక్ష సమావేశంలో, “ఇరాన్ అణు ఆయుధ సామర్థ్యాన్ని సాధించకుండా నిరోధించడం ఇజ్రాయిల్‌కు అత్యున్నత భద్రతా ప్రాధాన్యం,” అని అన్నారు. ఇజ్రాయిల్ దీర్ఘకాలంగా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని అస్తిత్వ భద్రతా సవాలుగా చూస్తోంది. సిరియా, లెబనాన్, ఇరాక్, యెమెన్ ప్రాంతాల్లో ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న సాయుధ వర్గాల కార్యకలాపాలు ఈ ఆందోళనలను పెంచుతున్నాయని ఇజ్రాయిల్ అధికారులు చెబుతున్నారు. టెహ్రాన్ మాత్రం ప్రాంతీయ విధానాన్ని తన రక్షణాత్మక భద్రతా వ్యూహంగా వివరిస్తోంది.

    HIGHLIGHTS

    - ఇరాన్ ఎన్‌పీటీపై పునఃసమీక్ష డిమాండ్లు పెరుగుతున్నాయి

    - 60% శుద్ధి యురేనియం నిల్వలపై ఆందోళన

    - ట్రంప్ ఇరాన్‌కు అణు ఆయుధం ఉండకూడదన్నారు

    - ఇజ్రాయిల్ అణు నిరోధాన్ని అత్యున్నత ప్రాధాన్యంగా పేర్కొంది

    - భారత్ ఇంధన, ప్రవాస భద్రత అంశాలను గమనిస్తోంది

    అణు పరీక్ష నిజంగా జరిగితే పశ్చిమాసియా శక్తిసమీకరణంలో పెద్ద మార్పు రావచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఉత్తర కొరియా మాదిరిగా ఇరాన్ అణు నిరోధక సామర్థ్యాన్ని చూపిస్తే, అమెరికా మరియు దాని మిత్రదేశాల సైనిక ఎంపికలు మరింత పరిమితం కావచ్చని వారు అంచనా వేస్తున్నారు. అయితే ఉత్తర కొరియా పరిస్థితి, ఇరాన్ పరిస్థితి పూర్తిగా ఒకేలా కాదని కూడా వారు సూచిస్తున్నారు. ఇరాన్ గల్ఫ్ ఇంధన మార్గాలకు సమీపంలో ఉండటం, ఇజ్రాయిల్‌తో దీర్ఘకాల విరోధం, సౌదీ అరేబియా సహా సున్నీ అరబ్ దేశాలతో పోటీ, భారతదేశం సహా ఆసియా దేశాల ఇంధన ప్రయోజనాలు ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత విస్తృత పరిధిలోకి తీసుకెళ్తాయి.

    సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, టర్కీ, ఈజిప్ట్ వంటి దేశాలు ఇరాన్ అణు సామర్థ్యం పెరిగితే తమ భద్రతా వ్యూహాలను పునఃపరిశీలించే అవకాశం ఉందని ప్రాంతీయ విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం అధికారిక అణు ఆయుధ దేశాల సంఖ్య పరిమితమైనప్పటికీ, పశ్చిమాసియాలో కొత్త అణు పోటీ ప్రారంభమైతే ఎన్‌పీటీ వ్యవస్థపై తీవ్రమైన ప్రభావం పడుతుంది. సౌదీ నాయకత్వం గతంలోనే ప్రాంతీయ భద్రతా సమతుల్యతపై ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసింది. యూఏఈ, టర్కీ వంటి దేశాలు సాంకేతిక, ఆర్థిక సామర్థ్యం ఉన్నవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఇరాన్‌పై తీసుకునే ఏ నిర్ణయం అయినా ఒకే దేశానికి పరిమితమైన పరిణామం కాకుండా, మొత్తం ప్రాంతీయ క్రమాన్ని ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది.

    భారత్ ఈ పరిణామాలను అత్యంత జాగ్రత్తగా గమనిస్తోంది. ఇరాన్‌తో భారత్‌కు చాబహార్ పోర్ట్, వాణిజ్య మార్గాలు, ఇంధన ప్రయోజనాలు, మధ్య ఆసియా అనుసంధానం వంటి కీలక అంశాలు ఉన్నాయి. అదే సమయంలో గల్ఫ్ దేశాల్లో లక్షలాది భారతీయులు పనిచేస్తున్నారు. ఆ ప్రాంతంలో ఘర్షణ తీవ్రత పెరిగితే ప్రవాస భారతీయుల భద్రత, చమురు ధరలు, సముద్ర రవాణా, రూపాయి స్థిరత్వం వంటి అంశాలపై ప్రభావం ఉండవచ్చని దౌత్య వర్గాలు చెబుతున్నాయి. భారత్ సాధారణంగా చర్చలు, దౌత్య పరిష్కారం, అంతర్జాతీయ బాధ్యతల పాటింపును ప్రోత్సహించే ధోరణిని కొనసాగిస్తోంది.

    2015 లో ఇరాన్ మరియు ప్రపంచ శక్తుల మధ్య కుదిరిన అణు ఒప్పందం ఈ సంక్షోభానికి ప్రధాన నేపథ్యంగా ఉంది. ఆ ఒప్పందం కింద ఇరాన్ తన యురేనియం శుద్ధి స్థాయిలు, నిల్వలను పరిమితం చేయడానికి అంగీకరించింది. 2018 లో ట్రంప్ పరిపాలన ఆ ఒప్పందం నుంచి అమెరికాను ఉపసంహరించుకున్న తర్వాత ఆంక్షలు తిరిగి విధించబడ్డాయి. దానికి ప్రతిస్పందనగా ఇరాన్ క్రమంగా తన అణు కార్యక్రమంపై పరిమితులను తగ్గించింది. మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా గతంలో పలుమార్లు ఆ ఒప్పందం నుంచి వైదొలగడం అమెరికా దౌత్యానికి నష్టం కలిగించిందని విమర్శించారు.

    అంతర్జాతీయ అణు ఎనర్జీ ఏజెన్సీ తనిఖీల పాత్ర ఇప్పుడు మరింత కీలకమైంది. ఇరాన్ కొన్ని కేంద్రాల్లో పర్యవేక్షణ పరిమితులపై ముందే వివాదాలు ఉన్నాయి. భూగర్భ కేంద్రాలు, అధిక శుద్ధి సామర్థ్యం, సెంట్రిఫ్యూజ్‌ల అభివృద్ధి వంటి అంశాలపై మరింత పారదర్శకత అవసరమని పశ్చిమ దేశాలు చెబుతున్నాయి. ఇరాన్ మాత్రం తనపై రాజకీయ ప్రేరేపిత ఒత్తిడి తెస్తున్నారని, ఇజ్రాయిల్ అణు సామర్థ్యం విషయంలో అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ ద్వంద్వ ప్రమాణాలు పాటిస్తోందని ఆరోపిస్తోంది. ఈ పరస్పర అనుమానాల కారణంగా దౌత్య చర్చలకు అవకాశాలు తగ్గుతున్నాయి.

    ప్రస్తుత దశలో ఇరాన్ అణు పరీక్ష నిర్వహించినట్లు స్వతంత్రంగా ధ్రువీకరించిన ఆధారాలు లేవు. భూకంప సంకేతాలు, భూగర్భ కార్యకలాపాలు, ఉపగ్రహ చిత్రాలు వంటి అంశాలపై అప్పుడప్పుడూ ఊహాగానాలు వచ్చినా, అణు పరీక్షను నిర్ధారించేందుకు స్పష్టమైన సాంకేతిక నిర్ధారణ అవసరం. సాధారణ భూకంపాలు, పారిశ్రామిక పేలుళ్లు, భూగర్భ నిర్మాణ కార్యకలాపాలు కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో అనుమానాలకు దారితీస్తాయి. అందువల్ల అధికారిక ప్రకటనలు, అణు పర్యవేక్షణ సంస్థల అంచనాలు, అంతర్జాతీయ సెన్సార్ డేటా ప్రధాన ఆధారాలుగా ఉండనున్నాయి.

    వాషింగ్టన్‌లో ట్రంప్ పరిపాలన ముందున్న ప్రధాన సవాలు ఒత్తిడి, ఆంక్షలు, సైనిక నిరోధం, దౌత్య చర్చల మధ్య సరైన సమతుల్యత కనుగొనడం. కఠిన హెచ్చరికలు ఇరాన్‌ను వెనక్కు తిప్పగలవా, లేక భద్రతా హామీ కోసం అణు నిరోధక సామర్థ్యం వైపు మరింత నెట్టివేస్తాయా అన్న ప్రశ్న అమెరికా విధాన నిర్ణేతల ముందు ఉంది. రష్యా, చైనా ఇరాన్‌తో సంబంధాలను కొనసాగిస్తున్నాయి. బ్రిక్స్ విస్తరణ తర్వాత ఇరాన్‌కు అంతర్జాతీయ వేదికల్లో కొంత దౌత్య స్థలం పెరిగిందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. అయితే అణు పరీక్ష వంటి చర్యకు మాస్కో, బీజింగ్ బహిరంగ మద్దతు ఇస్తాయా అన్నది స్పష్టంగా లేదు.

    ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి, అంతర్జాతీయ అణు ఎనర్జీ ఏజెన్సీ బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్, అమెరికా-యూరోప్ దౌత్య చర్చలు రాబోయే వారాల్లో కీలకంగా మారే అవకాశముంది. ఇరాన్ ఎన్‌పీటీపై అధికారికంగా ఏ నిర్ణయం తీసుకుంటుందో, తనిఖీ వ్యవస్థతో సహకారాన్ని కొనసాగిస్తుందో, లేక శుద్ధి స్థాయిలను మరింత పెంచుతుందో అన్నది తదుపరి దశను నిర్ణయించనుంది. భారత్ సహా ప్రాంతీయ ప్రయోజనాలు ఉన్న దేశాలు గల్ఫ్‌లో ఉద్రిక్తత మరింత పెరగకుండా దౌత్య మార్గాలకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని కోరుతున్నాయి.