త్రిశూలి నది నేపాల్ మధ్య హిమాలయాలకు కీలక జలమార్గంగా నిలుస్తోంది
గండకి–నారాయణి బేసిన్లో ప్రధాన ఉపనదిగా ఉన్న త్రిశూలి, వాణిజ్యం, జలవిద్యుత్, రాఫ్టింగ్కు ముఖ్య ఆధారం.
ఖాట్మాండు, ఆగస్టు 27 —
నేపాల్ మధ్య హిమాలయ ప్రాంతంలో త్రిశూలి నది ప్రాధాన్యం మళ్లీ చర్చకు వచ్చింది. టిబెట్లోని లాంగ్టాంగ్ హిమాల్ ప్రాంతం నుంచి ప్రారంభమై రసువా, నువాకోట్, ధాడింగ్ మీదుగా ప్రవహించే ఈ మంచు ఆధారిత అంతర్జాతీయ నది, గండకి–నారాయణి నది వ్యవస్థకు ప్రధాన ఉపనదిగా గుర్తింపు పొందింది.
త్రిశూలి గంగా అని కూడా పిలిచే ఈ నది, చైనా అధీనంలోని దక్షిణ టిబెట్లో గ్యిరోంగ్ కౌంటీ సమీప పెఖు కాంగ్రీ శ్రేణిలో ఉద్భవిస్తుంది. రసువా గఢీ వద్ద క్యిరోంగ్ సాంగ్పో, లెండే ఖోలా ప్రవాహాలు కలిసిన తర్వాత ఇది నేపాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. రసువా జిల్లాలో స్యాబ్రుబేసి సమీపంలో లాంగ్టాంగ్ ఖోలా కలుస్తుంది. ధుంచే సమీపంలోని గోసైకుండ సరస్సు నుంచి వచ్చే త్రిసులీ ఖోలా కూడా దీనికి ఆధ్యాత్మిక, జలవనరుల ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
నువాకోట్లోని బిదూర్ పట్టణం సమీపంలో తాడీ ఖోలా, లిఖు ఖోలా ప్రవాహాలు ప్రధాన నదిలో కలుస్తాయి. ఆపై ధాడింగ్ లోయల గుండా ప్రవహించే త్రిశూలి, దేవఘాట్ వద్ద కాళీ గండకితో కలిసి నారాయణి నదిగా మారుతుంది. నారాయణి తరువాత భారత్లో గండక్ పేరుతో ప్రవహించి గంగా నది వ్యవస్థలో భాగమవుతుంది.
త్రిశూలి పరివాహక ప్రాంతం సుమారు 4,640 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇందులో 60 శాతం కంటే ఎక్కువ భాగం టిబెట్లో ఉంది. మొత్తం పరివాహక ప్రాంతంలో 85 శాతం 3,000 మీటర్లకు పైబడిన ఎత్తులో ఉండగా, 11 శాతం 6,000 మీటర్లకు మించి ఉంది. లాంగ్టాంగ్ హిమాల్, గణేశ్ మాసిఫ్ మంచు, హిమానీనదాలు ఈ నదికి ప్రధాన నీటి ఆధారం.
HIGHLIGHTS
- త్రిశూలి పరివాహక ప్రాంతం 4,640 చదరపు కిలోమీటర్లు
- 60 శాతం కంటే ఎక్కువ బేసిన్ టిబెట్లో ఉంది
- 85 శాతం ప్రాంతం 3,000 మీటర్లకు పైబడింది
- దేవఘాట్ వద్ద నారాయణిగా మారుతుంది
నది భౌగోళిక స్వరూపం కారణంగా ప్రవాహం వేగంగా, లోయలు లోతుగా ఉంటాయి. టిబెట్లో 2,700 మీటర్లకు పైబడిన ఎత్తు నుంచి బెట్రావటి వద్ద సుమారు 600 మీటర్ల ఎత్తుకు దిగివచ్చే మార్గంలో ఇది సన్నని హిమాలయ గార్జ్లను చెక్కుకుంటూ ప్రవహిస్తుంది. నది పరివాహక ప్రాంతంలో సుమారు 9 శాతం హిమానీనదాలు, శాశ్వత మంచుతో కప్పబడి ఉండటం వల్ల వేసవి కాలంలో మంచు కరుగుదల ప్రవాహంపై ప్రభావం చూపుతుంది.
ఖాట్మాండు–పోఖరా మార్గానికి సమీపంలో ఉండటం, చిత్వన్ నేషనల్ పార్క్కు అనుసంధానం కలిగి ఉండటం వల్ల త్రిశూలి నేపాల్లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వైట్ వాటర్ రాఫ్టింగ్ గమ్యస్థానంగా నిలిచింది. క్లాస్ III–IV ర్యాపిడ్స్ కారణంగా దేశీయ, విదేశీ పర్యాటకులు ఈ నదిని సాహస పర్యాటకానికి అనుకూలంగా భావిస్తున్నారు.
చరిత్రపరంగా త్రిశూలి లోయ ఖాట్మాండు లోయను టిబెట్తో కలిపే వాణిజ్య, రవాణా కారిడార్గా పనిచేసింది. శైవ సంప్రదాయంలో శివుని త్రిశూలం పేరుతో ఈ నది గుర్తింపు పొందింది. గోసైకుండ సరస్సుతో అనుబంధం కారణంగా దీనికి ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యమూ ఉంది.
జలవిద్యుత్, పర్యాటకం, సరిహద్దు ప్రాంతాల మౌలిక వసతులు, వరద నిర్వహణ పరంగా త్రిశూలి భవిష్యత్తులో మరింత విధాన దృష్టిని కోరుతోంది. హిమానీనద మార్పులు, వర్షపాతం వ్యత్యాసాలు, పెరుగుతున్న పర్యాటక ఒత్తిడి నేపథ్యంలో నేపాల్ అధికారులు నది పరివాహక నిర్వహణ, భద్రతా ప్రమాణాలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలపై వచ్చే నెలల్లో సమీక్షలు కొనసాగించనున్నారు.
