1.5°C ఉష్ణోగ్రత పరిమితి తాత్కాలికంగా దాటడం దాదాపు అనివార్యం: ఐక్యరాజ్యసమితి నివేదిక
వేడిమి శిఖరాన్ని తగ్గించి, తిరిగి సురక్షిత స్థాయికి చేరేందుకు ఉద్గార కోతలు, అనుకూలన నిధులు కీలకమని యూఎన్ఈపీ హెచ్చరిక
పారిస్ ఒప్పందంలో నిర్దేశించిన 1.5°C గ్లోబల్ వార్మింగ్ పరిమితిని సమీప కాలంలో తాత్కాలికంగా దాటడం దాదాపు అనివార్యమైందని యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎన్విరాన్మెంట్ ప్రోగ్రామ్ శుక్రవారం విడుదల చేసిన కొత్త రిపోర్ట్లో పేర్కొంది. వేడిమి శిఖరాన్ని పరిమితం చేసి, దశాబ్దాల వ్యవధిలో తిరిగి సురక్షిత స్థాయికి చేరేందుకు ‘ఓవర్షూట్, పీక్, డిక్లైన్’ విధానాన్ని సంస్థ ప్రతిపాదించింది.
యూఎన్ఈపీ విడుదల చేసిన ‘లిమిటింగ్ ఓవర్షూట్: నావిగేటింగ్ ఎక్సీడెన్స్ ఆఫ్ 1.5°C అండ్ పాత్వేస్ టువార్డ్స్ రిటర్న్’ రిపోర్ట్, వాతావరణ చర్యలపై ప్రపంచ ప్రభుత్వాలకు అత్యవసర హెచ్చరికగా నిలిచింది. మానవ చర్యల వల్ల ఏర్పడిన గ్లోబల్ వార్మింగ్ ఇప్పటికే పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే సుమారు 1.4°Cకి చేరిందని, ప్రతి దశాబ్దానికి సుమారు 0.25°C చొప్పున పెరుగుతోందని రిపోర్ట్ తెలిపింది. 2026–2030 కాలంలో 5 సంవత్సరాల సగటు ఉష్ణోగ్రత 1.5°Cను దాటే అవకాశం 75%గా ఉందని కార్యాచరణాత్మక దశాబ్ద అంచనాలు సూచిస్తున్నాయని యూఎన్ఈపీ పేర్కొంది. ఈ పరిస్థితుల్లో కేవలం పరిమితి దాటకుండా నివారించడం మాత్రమే కాక, దాటిన తర్వాత వేడిమి శిఖరాన్ని ఎంత తక్కువగా ఉంచాలన్నది అంతర్జాతీయ విధానాల కేంద్ర అంశంగా మారాలని రిపోర్ట్ తెలిపింది.
పారిస్ ఒప్పందం కింద దేశాలు సమర్పించిన జాతీయంగా నిర్ణయించిన లక్ష్యాలు, దీర్ఘకాల నెట్జీరో ప్రణాళికలు సరిపోవడం లేదని రిపోర్ట్ గణాంకాలతో వివరించింది. ప్రస్తుత విధానాలు కొనసాగితే 2100 నాటికి మధ్యస్థ అంచనాలో గ్లోబల్ వార్మింగ్ 2.6°Cకి చేరవచ్చని, అంచనా పరిధి 1.9°C నుంచి 3.6°C మధ్య ఉండవచ్చని పేర్కొంది. అన్ని ఎన్డీసీలు, దీర్ఘకాల నెట్జీరో లక్ష్యాలు పూర్తిగా అమలయ్యే ఆశావహ పరిస్థితిలో కూడా కేంద్ర శిఖర వేడిమి 1.8°C వద్దే నిలుస్తుందని రిపోర్ట్ తెలిపింది. అందువల్ల ప్రతి 0.1°C తగ్గింపు, ప్రతి సంవత్సరం తగ్గించిన ఓవర్షూట్ కాలం, ప్రతి నిరోధక పెట్టుబడి భవిష్యత్ నష్టాలను పరిమితం చేయగలదని యూఎన్ఈపీ పేర్కొంది.
యూఎన్ఈపీ తెలిపిన ప్రకారం, 1.5°C లక్ష్యంలో ఉండేందుకు 50% అవకాశం కొనసాగాలంటే 2026 నుంచి మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్ సుమారు 130 బిలియన్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ మాత్రమే. ప్రస్తుత ఉద్గారాల రేటు సంవత్సరానికి సుమారు 40 బిలియన్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్గా ఉండటంతో, ఈ బడ్జెట్ సుమారు 3 సంవత్సరాల్లో పూర్తిగా ఖర్చవుతుందని రిపోర్ట్ హెచ్చరించింది. అధిక ఉద్గారాలు ప్రతి అదనపు 5 సంవత్సరాలు కొనసాగితే శిఖర వేడిమికి సుమారు 0.1°C చొప్పున జోడిస్తాయని, 2015 నుంచి వచ్చిన ఉద్గారాల వల్ల సాధ్యమైన కనిష్ఠ శిఖర వేడిమి ఇప్పటికే 0.2°C పెరిగిందని రిపోర్ట్ పేర్కొంది.
“1.5°Cను దాటడం సురక్షిత దాటివేత కాదు; ప్రతి అదనపు భాగం తిరుగులేని జీవ-భౌతిక మార్పుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది,” అని యూఎన్ఈపీ రిపోర్ట్లో పేర్కొంది. వేడిమి కొద్దిగా తగ్గిన తర్వాత కూడా కొన్ని ప్రభావాలు వెంటనే తిరగవని, ముఖ్యంగా సముద్ర మట్టం పెరుగుదల, హిమానీనదాల నష్టం, సముద్ర ఆమ్లీకరణ, ఆక్సిజన్ తగ్గుదల, పర్యావరణ వ్యవస్థల మార్పులు శతాబ్దాల పాటు కొనసాగే అవకాశం ఉందని రిపోర్ట్ వివరించింది. అందువల్ల ఓవర్షూట్ నిర్వహణను కేవలం వాతావరణ మోడలింగ్ అంశంగా కాక, ఆర్థిక, ఆహార, న్యాయ, భద్రతా విధానాల అంశంగా చూడాలని యూఎన్ఈపీ సూచించింది.
రిపోర్ట్ ప్రతిపాదించిన ‘ఓవర్షూట్, పీక్, డిక్లైన్’ మార్గరేఖలో 4 వరుస దశలు ఉన్నాయి. మొదట 1.5°C పరిమితి దాటినా శిఖరానికి ఇంకా చేరని ఓవర్షూట్ దశ, ఆపై 1.5°Cకు మించి గరిష్ఠ స్థాయిలో నిలిచే పీక్ లేదా ప్లాటో దశ, తరువాత ప్రపంచ నెట్-నెగటివ్ ఉద్గారాల వల్ల ఉష్ణోగ్రతలు క్రమంగా తగ్గే డిక్లైన్ దశ, చివరగా 1.5°C లేదా అంతకన్నా తక్కువ స్థాయికి తిరిగి వచ్చి స్థిరపడే స్టెబిలైజేషన్ దశ ఉంటాయని రిపోర్ట్ తెలిపింది. ఈ మార్గంలో వేగవంతమైన కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్ కోతలు, పునరుత్పాదక విద్యుత్ విస్తరణ, బాధ్యతాయుత కార్బన్ డయాక్సైడ్ రిమూవల్, బలమైన అనుకూలన చర్యలు ప్రధాన సాధనాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
HIGHLIGHTS
- 2026–2030లో 1.5°C దాటే అవకాశం 75%
- మిగిలిన కార్బన్ బడ్జెట్ సుమారు 130 బిలియన్ టన్నులు
- ప్రస్తుత విధానాలతో 2100 నాటికి 2.6°C వేడిమి
- మీథేన్ ఇప్పటివరకు సుమారు 0.5°C వేడిమికి కారణం
- డెవలపింగ్ దేశాలకు వార్షిక అవసరం USD 395 బిలియన్
మీథేన్ తగ్గింపు సమీప కాలంలో అత్యంత కీలక వాతావరణ చర్యగా రిపోర్ట్ పేర్కొంది. మీథేన్ ప్రస్తుతం గ్లోబల్ వార్మింగ్కు సుమారు 0.5°C మేర తోడ్పడుతోందని, వాతావరణంలో దీని ఆయుష్షు తక్కువగా ఉండటంతో సమాన కార్బన్ డయాక్సైడ్ కోతల కంటే వేగంగా వేడిమి పెరుగుదల రేటును నెమ్మదింపజేయగలదని యూఎన్ఈపీ తెలిపింది. ఆయిల్, గ్యాస్ రంగాల్లో లీకేజీలను తగ్గించడం సాపేక్షంగా సాధ్యమని, అయితే వ్యవసాయం, వ్యర్థాల నుంచి వచ్చే మీథేన్ తగ్గించడం సవాలుగా మిగులుతుందని రిపోర్ట్ పేర్కొంది. తగ్గించడం కష్టమైన 60–70 మిలియన్ టన్నుల మీథేన్ ఉద్గారాలను తగ్గిస్తే 220 గిగాటన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ తొలగింపుతో సమానమైన చల్లదన ప్రభావం రావచ్చని అంచనా వేసింది.
కాప్26లో యూరోపియన్ యూనియన్, అమెరికా ప్రారంభించిన గ్లోబల్ మీథేన్ ప్లెడ్జ్లో 155కుపైగా దేశాలు చేరినప్పటికీ, భారత్, చైనా, రష్యా, ఇరాన్ వంటి ప్రధాన ఉద్గార దేశాలు ఇప్పటివరకు చేరలేదని రిపోర్ట్ పేర్కొంది. 2020 స్థాయిలతో పోలిస్తే 2030 నాటికి మానవసృష్ట మీథేన్ ఉద్గారాలను కనీసం 30% తగ్గించడం ఈ ప్లెడ్జ్ లక్ష్యం. అయితే భూభాగ వినియోగం, ఆహార వ్యవస్థలు, వ్యర్థాల నిర్వహణ, ఎనర్జీ భద్రత మధ్య ఉన్న సంబంధాల వల్ల మీథేన్ తగ్గింపు చర్యలు దేశానికిదేశం వేరుగా ఉండాల్సి ఉంటుందని రిపోర్ట్ వివరించింది. “మీథేన్ కోతలు సమీపకాల వేడిమి వేగాన్ని తగ్గించడానికి అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత ప్రభావవంతమైన లీవర్లలో ఒకటి,” అని యూఎన్ఈపీ రిపోర్ట్ పేర్కొంది.
ఓవర్షూట్ ప్రభావాలు పర్యావరణ వ్యవస్థలపై మాత్రమే కాక ఆర్థిక వ్యవస్థలపై కూడా ఒత్తిడి పెంచుతాయని రిపోర్ట్ హెచ్చరించింది. సమర్థవంతమైన అనుకూలన చర్యలు లేకుంటే 2050 నాటికి గ్లోబల్ ఆహార ఉత్పత్తి 14% వరకు తగ్గవచ్చని పేర్కొంది. గ్రీన్లాండ్, అంటార్కిటికా ఐస్షీట్లకు వెలుపల ఉన్న హిమానీనదాలు 2100 నాటికి తమ ద్రవ్యరాశిలో 25–40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కోల్పోయే అవకాశం ఉందని, ఇది సముద్ర మట్టం పెరుగుదలకు సుమారు 9 నుంచి 15.4 సెంటీమీటర్ల వరకు తోడ్పడవచ్చని రిపోర్ట్ తెలిపింది. 1.5°Cకు మించి గడిచే ప్రతి 100 సంవత్సరాలు 2300 నాటికి అదనంగా సుమారు 40 సెంటీమీటర్ల మధ్యస్థ సముద్ర మట్టం పెరుగుదలకు దారితీయవచ్చని అంచనా వేసింది.
భూమి వ్యవస్థలలోని కీలక మలుపు బిందువులపై కూడా రిపోర్ట్ ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది. నిలకడైన వేడిమి అట్లాంటిక్ మెరిడియోనల్ ఓవర్టర్నింగ్ సర్క్యులేషన్ బలహీనత లేదా కుప్పకూలే ప్రమాదాన్ని పెంచుతుందని, దాని నుంచి కోలుకోవడానికి శతాబ్దాలు పట్టవచ్చని పేర్కొంది. అమెజాన్ అడవుల్లో వేడిమి, అటవీ నిర్మూలన కలిసివస్తే అవి కార్బన్ నిల్వగా కాక నెట్ కార్బన్ మూలంగా మారే ప్రమాదం ఉందని రిపోర్ట్ తెలిపింది. పశ్చిమ అంటార్కిటిక్ ఐస్షీట్లోని కొన్ని భాగాలు తక్కువ వేడిమి స్థాయిల వద్ద కూడా తిరుగులేని వెనుకడుగు దశకు చేరవచ్చని హెచ్చరించింది. సముద్ర మంచు తిరిగి ఏర్పడటం ఉష్ణోగ్రత తగ్గుదలకంటే ఆలస్యమవుతుందని, దాంతో భూమి ప్రతిఫలన సామర్థ్యం తగ్గి వేడి శోషణ కొనసాగవచ్చని పేర్కొంది.
వాతావరణ న్యాయం, నష్టం-నష్టపరిహార ఆర్థిక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం ఓవర్షూట్ నిర్వహణలో కేంద్రంగా ఉండాలని యూఎన్ఈపీ సిఫారసు చేసింది. లాస్ అండ్ డ్యామేజ్కు స్పందించే ఫండ్ను శిఖర వేడిమికి చాలాకాలం ముందే విస్తరించాలని, మల్టీడైమెన్షనల్ వల్నరబిలిటీ ఇండెక్స్ వంటి సాధనాల ద్వారా క్లైమేట్ ఫైనాన్స్ కేటాయింపును మెరుగుపరచాలని తెలిపింది. ప్రస్తుత వాగ్దానాలు సుమారు USD 800 మిలియన్ మాత్రమే ఉండగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల వార్షిక అవసరాలు సుమారు USD 395 బిలియన్గా ఉన్న భారీ అంతరాన్ని రుణరహిత ఆర్థిక బదిలీల ద్వారా పూడ్చాలని రిపోర్ట్ పేర్కొంది. తక్కువ, మధ్య ఆదాయ దేశాల్లో రెసిలియంట్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్పై పెట్టే ప్రతి USD 1 పెట్టుబడి సుమారు USD 4 విపత్తు నష్టాలను నివారించగలదని రిపోర్ట్ తెలిపింది.
ఉద్గారాల తగ్గింపులో అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థలు ముందుగా నెట్-నెగటివ్ స్థాయికి చేరాలని, ఇది సాధారణ కానీ భిన్నీకృత బాధ్యతలు, ఆయా సామర్థ్యాల సూత్రానికి అనుగుణమని రిపోర్ట్ పేర్కొంది. దీర్ఘకాల జాతీయ విధానాలను కేవలం నెట్జీరో సాధనంపై కాక, శతాబ్ద మధ్యానంతరం చట్టబద్ధమైన నెట్-నెగటివ్ గ్రీన్హౌస్ గ్యాస్ లక్ష్యాలపై మళ్లించాల్సిన అవసరం ఉందని తెలిపింది. “కార్బన్ డయాక్సైడ్ రిమూవల్ను తీవ్రమైన ఉద్గార కోతలకు బదులుగా కాక, వాటికి అదనంగా మాత్రమే వినియోగించాలి,” అని యూఎన్ఈపీ రిపోర్ట్ తెలిపింది. అటవీకరణ వంటి సాంప్రదాయ పద్ధతులు, డైరెక్ట్ ఎయిర్ క్యాప్చర్ వంటి కొత్త పద్ధతుల్లో భూవినియోగ ఒత్తిళ్లు, పర్యావరణ ప్రమాదాలు, విస్తరణ పరిమితులను పాలనా వ్యవస్థలు కచ్చితంగా పరిగణించాలంది.
రిపోర్ట్ ప్రకారం, 2030 నాటికి ప్రపంచ విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో పునరుత్పాదక వనరుల వాటాను 60–70%కు పెంచడం అవసరం. దీనికి గ్రిడ్ విస్తరణ, ఎనర్జీ స్టోరేజ్, డిమాండ్ ఫ్లెక్సిబిలిటీ, పెట్టుబడుల వేగవంతం కీలకమని తెలిపింది. ప్రస్తుత భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులు ఈ మార్గాన్ని కఠినతరం చేస్తున్నాయని రిపోర్ట్ గుర్తించింది. అమెరికా పారిస్ ఒప్పందం నుంచి అధికారికంగా తప్పుకోవడం, యూఎన్ఎఫ్సీసీసీ, ఐపీసీసీ, గ్రీన్ క్లైమేట్ ఫండ్ నుంచి ఉపసంహరణ ప్రకటించడం అంతర్జాతీయ వాతావరణ సహకారంపై ప్రభావం చూపుతుందని పేర్కొంది. 2026లో పశ్చిమాసియా ఘర్షణ చరిత్రలోనే అతిపెద్ద ఆయిల్ సరఫరా అంతరాయానికి దారి తీసి, రోజుకు 14 మిలియన్ బ్యారెళ్లకుపైగా ఉత్పత్తి తగ్గించిందని, దీర్ఘకాల అధిక ఎనర్జీ ధరలు ప్రభుత్వాలను తాత్కాలిక ఫాసిల్ ఫ్యూయల్ ఆధారపడుదల వైపు నెట్టవచ్చని తెలిపింది.
చిన్న ద్వీప అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల భౌతిక భూభాగం నివాసయోగ్యం కాకపోయినా లేదా మునిగిపోయినా, వాటి చట్టబద్ధ రాష్ట్ర హోదా, సార్వభౌమత్వం, సముద్ర ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలాలు కొనసాగేందుకు అంతర్జాతీయ న్యాయ యంత్రాంగాలను అధికారికంగా బలపరచాలని రిపోర్ట్ సిఫారసు చేసింది. న్యాయసమ్మత మార్పిడిలో ఉపాధి రక్షణ, సామాజిక భద్రత, స్థానిక కమ్యూనిటీ భాగస్వామ్యం, ఖర్చులు-లాభాల సమాన పంపిణీ ఉండాలని పేర్కొంది. సంరక్షిత ప్రాంతాలను క్లైమేట్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్గా పరిగణించి, వాటి స్థాయి తగ్గింపు, పరిమాణం కుదింపు, ఖనిజ లేదా ఇతర తవ్వకాల చొరబాట్లను నిరోధించాలని సూచించింది. బలహీన, వనరుల కొరత ఉన్న ప్రాంతాల్లో దీర్ఘకాల వాతావరణ పరిశీలన, మానిటరింగ్, డేటా వ్యవస్థలపై పెట్టుబడులు పెంచాలని తెలిపింది.
శాస్త్రీయ జ్ఞానాన్ని స్థానిక, ఆదివాసీ జ్ఞానంతో అనుసంధానిస్తూ నిరంతర వాతావరణ నిర్ణయాల కోసం సైన్స్-పాలసీ సంబంధాన్ని బలోపేతం చేయాలని యూఎన్ఈపీ చివరగా సూచించింది. 1.5°C దాటడం గత ఆలస్యాల ఫలితమని, అయితే అది చర్యలపై నిరాశకు కారణం కాదని రిపోర్ట్ పేర్కొంది. తదుపరి దశలో దేశాలు తమ ఉద్గార లక్ష్యాలు, అనుకూలన ప్రణాళికలు, నష్టం-నష్టపరిహార ఫైనాన్స్ కట్టుబాట్లను పునర్విమర్శించాల్సి ఉంటుంది. సమీప అంతర్జాతీయ వాతావరణ చర్చల్లో నెట్-నెగటివ్ లక్ష్యాలు, మీథేన్ తగ్గింపు, పునరుత్పాదక విద్యుత్ విస్తరణ, లాస్ అండ్ డ్యామేజ్ ఫండ్ మూలధనీకరణ ప్రధాన చర్చాంశాలుగా నిలిచే అవకాశముంది.
