మన పేరు వినగానే మెదడు వెంటనే స్పందించడానికి శ్రద్ధ వ్యవస్థే కారణం
పరిచయమైన శబ్దాలను గందరగోళంలోనూ గుర్తించే మెదడు, పేరును వ్యక్తిగత సమాచార సంకేతంగా పరిగణిస్తుంది
హైదరాబాద్, సెప్టెంబర్ 17 —
హైదరాబాద్, సెప్టెంబర్ 17న మానసిక శాస్త్ర నిపుణులు చెప్పిన వివరాల ప్రకారం, చుట్టూ ఎంత శబ్దం ఉన్నా మన పేరు వినిపించినట్టుగా అనిపిస్తే వెంటనే తిరిగి చూడటం మెదడు శ్రద్ధ వ్యవస్థ సహజ స్పందనగా పరిగణించబడుతోంది.
మన పేరు చిన్నప్పటి నుంచే పదేపదే వినిపించే అత్యంత పరిచయమైన శబ్దాల్లో ఒకటి కావడంతో, అది మెదడులో వ్యక్తిత్వం, గుర్తింపు, స్పందనలతో బలంగా అనుసంధానమవుతుందని నిపుణులు తెలిపారు. గుంపులో అనేకమంది మాట్లాడుతున్నప్పుడు కూడా మనకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని వడపోసే సామర్థ్యం మెదడుకు ఉంటుందని వారు చెప్పారు. ఈ పరిణామాన్ని మానసిక శాస్త్రంలో “కాక్టెయిల్ పార్టీ ఎఫెక్ట్”గా వ్యవహరిస్తారు.
“మన పేరు సాధారణ పదం కాదు; అది వ్యక్తికి సంబంధించిన ప్రాధాన్య సంకేతంలా మెదడు నమోదు చేసుకుంటుంది,” అని క్లినికల్ సైకాలజిస్ట్ డాక్టర్ అనిత రావు గురువారం హైదరాబాద్లో అన్నారు. “అందుకే ఇతర శబ్దాల మధ్య పేరు వినిపించినప్పుడు శ్రద్ధ ఒక్కసారిగా ఆ దిశకు మళ్లుతుంది,” అని ఆమె అన్నారు.
శబ్దాలు స్పష్టంగా వినిపించని సందర్భాల్లో కూడా మెదడు పరిచయమైన నమూనాలను గుర్తించేందుకు ప్రయత్నిస్తుందని న్యూరోసైన్స్ పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. కొన్నిసార్లు నిజంగా పేరు పిలవకపోయినా, దానికి దగ్గరగా ఉన్న శబ్దాన్ని పేరు అని భావించే అవకాశం ఉంటుంది. ఇది తప్పు వినికిడి కంటే, మెదడు అర్థం వెతికే ప్రక్రియలో భాగమని నిపుణులు వివరించారు.
HIGHLIGHTS
- పేరు మెదడుకు వ్యక్తిగత సంకేతంగా పనిచేస్తుంది
- గందరగోళంలోనూ శ్రద్ధ దానివైపు మళ్లుతుంది
- ఈ స్పందనను “కాక్టెయిల్ పార్టీ ఎఫెక్ట్” అంటారు
- కొన్ని సందర్భాల్లో పేరు వినిపించినట్టే అనిపిస్తుంది
“చెవి అన్ని శబ్దాలను స్వీకరిస్తుంది; కానీ దృష్టి ఏ శబ్దంపై నిలవాలో మెదడు నిర్ణయిస్తుంది,” అని న్యూరాలజిస్ట్ డాక్టర్ రమేశ్ కుమార్ చెప్పారు. “పేరు వినిపిస్తే, ‘ఇది నాకు సంబంధించినదా’ అనే తక్షణ అంచనా మొదలవుతుంది,” అని ఆయన అన్నారు. అందుకే చాలామంది తెలియకుండానే తల తిప్పడం లేదా మాట్లాడుతున్న వ్యక్తి వైపు చూడడం చేస్తారు.
పిల్లల్లో ఈ స్పందన క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతుందని బాల మనోవిజ్ఞాన నిపుణులు తెలిపారు. పేరు పిలిచినప్పుడు తల్లిదండ్రుల స్పందన, శ్రద్ధ, సూచనలు పదేపదే రావడం వల్ల పేరు ఒక ప్రవర్తనా సంకేతంగా మారుతుంది. “పేరు వినగానే స్పందించడం సామాజిక కమ్యూనికేషన్లో తొలి దశల్లో ఒకటి,” అని బాల అభివృద్ధి నిపుణురాలు డాక్టర్ సునీత రెడ్డి అన్నారు. “ఇది వినికిడి, శ్రద్ధ, గుర్తింపు మూడు అంశాల కలయిక,” అని ఆమె చెప్పారు.
నిపుణుల సూచనల ప్రకారం, పేరు వినిపించినట్టుగా అప్పుడప్పుడు అనిపించడం సాధారణమే. అయితే తరచుగా శబ్దాలు తప్పుగా వినిపించడం, ఎవరూ పిలవకపోయినా పదేపదే పిలుస్తున్నట్టుగా అనిపించడం, దైనందిన జీవితంపై ప్రభావం చూపితే వైద్య నిపుణులను సంప్రదించాలని వారు సూచిస్తున్నారు. శ్రద్ధ, ఒత్తిడి, నిద్రలేమి వంటి అంశాలు కూడా వినికిడి అనుభవాలను ప్రభావితం చేయవచ్చని చెప్పారు.
మెదడు శబ్దాలను ఎలా వడపోస్తుందన్న అంశంపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. వ్యక్తిగత పేర్లు, పరిచయమైన స్వరాలు, ప్రమాద సంకేతాలు వంటి వాటిపై మెదడు వేగంగా స్పందించే విధానాన్ని మరింతగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా విద్య, కమ్యూనికేషన్, ఆరోగ్య రంగాల్లో ఉపయోగాలు పెరిగే అవకాశం ఉందని నిపుణులు తెలిపారు.
