99TV News

    చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు: ఎందుకు కొన్ని మాత్రమే గుర్తుంటాయి

    చిన్నప్పుడు జరిగిన కొన్ని సంఘటనలు మాత్రమే పెద్దయ్యాక ఎందుకు గుర్తుంటాయి?

    చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు ఎందుకు కొన్ని మాత్రమే మిగులుతాయో నిపుణులు వివరిస్తున్నారు

    భావోద్వేగం, మొదటి అనుభవాలు, వాసనలు, పాటలు బాల్య జ్ఞాపకాలను మళ్లీ గుర్తుచేస్తాయని నిపుణుల వివరణ.

    బాల్యంలో జరిగిన ప్రతి సంఘటన పెద్దయ్యాక గుర్తుండకపోయినా, భావోద్వేగం ఎక్కువగా ఉన్న అనుభవాలు, మొదటిసారి ఎదురైన ఘటనలు, వాసనలు, పాటలు, ప్రదేశాలు కొన్ని జ్ఞాపకాలను బలంగా నిలిపే అవకాశం ఉందని మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు తెలిపారు.

    చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలపై ఆసక్తి పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, మెమరీ ఎలా పనిచేస్తుందనే అంశంపై న్యూరోసైన్స్, సైకాలజీ నిపుణులు గురువారం హైదరాబాద్‌లో వివరణ ఇచ్చారు. వారి ప్రకారం, మెదడు ప్రతి రోజూ ఎదురయ్యే అన్ని వివరాలను ఒకే స్థాయిలో నిల్వ చేయదు. సంఘటనతో పాటు భయం, ఆనందం, ఆశ్చర్యం, బాధ వంటి భావోద్వేగాలు కలిసినప్పుడు ఆ జ్ఞాపకం మరింత బలపడుతుంది. అందుకే చిన్నప్పుడు పాఠశాల మొదటి రోజు, బహుమతి అందుకున్న సందర్భం, కుటుంబంతో జరిగిన ప్రత్యేక ప్రయాణం వంటి ఘటనలు ఏళ్ల తర్వాత కూడా స్పష్టంగా గుర్తొచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

    “భావోద్వేగం ఎక్కువగా ఉన్న సంఘటనలకు మెదడు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది,” అని క్లినికల్ సైకాలజిస్ట్ డాక్టర్ అనిత రావు గురువారం హైదరాబాద్‌లో చెప్పారు. “అలాంటి సమయంలో మెదడులోని మెమరీ వ్యవస్థ మరింత చురుకుగా పనిచేస్తుంది. అందువల్ల సాధారణ రోజు మసకబారినా, ప్రత్యేక అనుభవం మాత్రం నిలిచిపోవచ్చు,” అని ఆమె అన్నారు.

    నిపుణుల మాటల్లో, చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు చాలాసార్లు పూర్తి వీడియోలా కాకుండా, కొన్ని దృశ్యాలు, శబ్దాలు, వాసనలు, భావాల రూపంలో మిగులుతాయి. ఒక పాత పాట వినగానే పాఠశాల వేడుక గుర్తుకురావడం, ఒక ప్రత్యేక వాసనతో పాత ఇంటి జ్ఞాపకం రావడం దీనికి ఉదాహరణగా చెబుతున్నారు. మెమరీ నిపుణుల ప్రకారం, ఇలాంటి సంకేతాలను ట్రిగర్లు అంటారు. అవి మెదడులో నిల్వైన పాత అనుభవాన్ని ఒక్కసారిగా మళ్లీ ముందుకు తెస్తాయి.

    HIGHLIGHTS

    - భావోద్వేగ సంఘటనలు బలంగా గుర్తుండే అవకాశం

    - మొదటి అనుభవాలు మెమరీలో ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాయి

    - వాసన, పాట, ప్రదేశం జ్ఞాపకాన్ని మళ్లీ తెస్తాయి

    - బాల్య జ్ఞాపకాలు ఎప్పుడూ పూర్తి వివరాలతో ఉండవు

    “మొదటిసారి జరిగిన అనుభవాలు మెదడుకు కొత్త సమాచారంగా కనిపిస్తాయి,” అని న్యూరోసైన్స్ పరిశోధకుడు డాక్టర్ రవీందర్ కుమార్ హైదరాబాద్‌లో చెప్పారు. “కొత్తదనం ఉన్నప్పుడు మెదడు దానిని గుర్తుంచుకునే అవకాశం ఎక్కువ. అందుకే మొదటి సైకిల్ ప్రయాణం, మొదటి బహిరంగ ప్రదర్శన, మొదటి పాఠశాల రోజు వంటి సంఘటనలు చాలామందికి దీర్ఘకాలం గుర్తుంటాయి,” అని ఆయన అన్నారు.

    అయితే అన్ని చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు ఖచ్చితంగా నిజమైన వివరాలే అని భావించకూడదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. కాలక్రమేణా కుటుంబ సభ్యులు చెప్పిన కథలు, ఫోటోలు, వీడియోలు, ఇతరుల వివరణలు కూడా జ్ఞాపకాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఒక సంఘటన నిజంగా ఎలా జరిగిందో, ప్రస్తుతం మనకు ఎలా గుర్తుందో మధ్య తేడా ఉండొచ్చని వారు చెబుతున్నారు. అయినప్పటికీ ఆ జ్ఞాపకంతో ముడిపడిన భావోద్వేగం వ్యక్తికి నిజమైన అనుభూతినే ఇస్తుంది.

    “మెమరీ అనేది స్థిరంగా నిలిచిపోయిన రికార్డు కాదు,” అని మానసిక వైద్య నిపుణుడు డాక్టర్ సుధాకర్ రెడ్డి చెప్పారు. “ప్రతి సారి గుర్తు చేసుకునేటప్పుడు అది కొంత మార్పుకు లోనవచ్చు. అయినా, ఆ జ్ఞాపకం వ్యక్తి జీవిత కథలో భాగంగా పనిచేస్తుంది,” అని ఆయన తెలిపారు.

    బాల్యంలో సాధారణంగా పునరావృతమైన రోజువారీ సంఘటనలు ఎందుకు గుర్తుండవని అడిగితే, నిపుణులు అవి మెదడుకు ప్రత్యేక సంకేతం ఇవ్వకపోవడమే ప్రధాన కారణమని అంటున్నారు. ప్రతి రోజు తిన్న ఆహారం, సాధారణంగా వెళ్లిన దారులు, చిన్న పనులు ఎక్కువగా కలిసిపోయి మసకబారుతాయి. కానీ అదే సమయంలో జరిగిన అసాధారణ సంఘటన మాత్రం ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. ఈ ప్రక్రియ మెదడు సమాచారాన్ని ఎంపికచేసి నిల్వ చేసే సహజ విధానంగా నిపుణులు వివరిస్తున్నారు.

    పాఠశాలలు, తల్లిదండ్రులు పిల్లల అనుభవాలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఈ అవగాహన ఉపయోగపడుతుందని మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు తెలిపారు. పిల్లలతో మాట్లాడటం, వారి భావాలను వినడం, భద్రమైన వాతావరణం కల్పించడం మంచి జ్ఞాపకాల నిర్మాణానికి దోహదపడుతుందని వారు చెప్పారు. మెమరీపై మరింత ప్రజా అవగాహన కార్యక్రమాలు చేపట్టేందుకు ఆరోగ్య నిపుణుల బృందాలు రాబోయే వారాల్లో విద్యాసంస్థలతో సమావేశాలు నిర్వహించనున్నాయి.