99TV News

    గదిలోకి వెళ్లాక మర్చిపోవడం: Doorway Effect కారణం

    గదిలోకి వెళ్లగానే ఎందుకు మర్చిపోతాం? Doorway Effect వివరణ

    గదిలోకి వెళ్లగానే పని ఎందుకు మరిచిపోతాం?

    మెదడు సందర్భం మార్పును కొత్త సంఘటనగా నమోదు చేయడం వల్ల తాత్కాలికంగా ఉద్దేశం గుర్తుకు రాకపోవచ్చని సైకాలజీ అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి

    ఒక గది నుంచి మరొక గదిలోకి వెళ్లిన వెంటనే ఎందుకు వచ్చామో మరిచిపోవడం సాధారణ జ్ఞాపక లోపమని, ఇది మెదడు పని చేసే సహజ విధానంతో సంబంధమున్న “డోర్‌వే ఎఫెక్ట్” కారణంగా జరుగుతుందని కాగ్నిటివ్ సైకాలజీ పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. ఈ సమస్య సాధారణంగా కొన్ని సెకన్లలో తగ్గిపోతుంది.

    కిచెన్‌లోకి వెళ్లి కావలసిన వస్తువు గుర్తుకు రాకపోవడం, ఫోన్ తీసుకుని ఎందుకు తీసుకున్నామో మరిచిపోవడం, బ్రౌజర్ ట్యాబ్ మార్చిన వెంటనే మొదటి ఆలోచన జారిపోవడం వంటి అనుభవాలు వయస్సుతో మాత్రమే సంబంధం ఉన్నవి కావని నిపుణులు చెబుతున్నారు. పని జ్ఞాపకశక్తి పరిమితంగా ఉండటం, కొత్త ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు మెదడు అక్కడి దృశ్య, స్థల సమాచారాన్ని ప్రాధాన్యంగా ప్రాసెస్ చేయడం ఈ తాత్కాలిక మతిమరుపుకు ప్రధాన కారణాలుగా పేర్కొంటున్నారు. “ద్వారం దాటడం అనేది కేవలం భౌతిక మార్పు మాత్రమే కాదు; మెదడుకు అది ఒక సంఘటన ముగిసి మరొకటి ప్రారంభమైనట్లు సంకేతం ఇవ్వగలదు,” అని కాగ్నిటివ్ సైకాలజీ పరిశోధకులు చెప్పారు.

    ఈ ప్రభావాన్ని శాస్త్రవేత్తలు సాధారణంగా “డోర్‌వే ఎఫెక్ట్” లేదా “లోకేషన్ అప్‌డేటింగ్ ఎఫెక్ట్”గా వివరిస్తున్నారు. మనిషి ఒక ఉద్దేశంతో కదులుతాడు; ఆ ఉద్దేశం తాత్కాలికంగా వర్కింగ్ మెమరీలో నిలుస్తుంది. అయితే కొత్త గదిలోకి అడుగుపెట్టిన వెంటనే మెదడు కొత్త సందర్భాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి దృష్టిని మళ్లిస్తుంది. ఆ సమయంలో పాత సందర్భానికి సంబంధించిన సంకేతాలు తగ్గిపోవడంతో ముందుగా ఉంచుకున్న పని వెంటనే గుర్తుకు రాకపోవచ్చు. “ఇది తప్పనిసరిగా జ్ఞాపకశక్తి బలహీనతకు సంకేతం కాదు; దృష్టి, సందర్భం, పని జ్ఞాపకశక్తి పరస్పర ప్రభావానికి ఇది సాధారణ ఉదాహరణ,” అని పరిశోధకులు చెప్పారు.

    మెదడు రోజువారీ అనుభవాలను నిరంతర ప్రవాహంలా కాకుండా చిన్న చిన్న సంఘటనలుగా విభజిస్తుందని కాగ్నిటివ్ సైన్స్ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ఒక గది నుంచి మరో గదికి వెళ్లడం, ఒక పనిని ముగించి మరో పని మొదలుపెట్టడం, ఫోన్‌లో ఒక యాప్ నుంచి మరో యాప్‌కు మారడం వంటి సందర్భాలు మెదడుకు “ఈవెంట్ బౌండరీ”లాగా పనిచేస్తాయి. ఈ సరిహద్దులు దాటినప్పుడు మెదడు అంతర్గత పరిస్థితి నమూనాను అప్‌డేట్ చేస్తుంది. ఆ అప్‌డేట్ సమయంలో పాత సందర్భంతో ముడిపడిన ఉద్దేశం తాత్కాలికంగా అందుబాటులో లేకపోవచ్చు. “జ్ఞాపకం కేవలం మెదడులో నిల్వైన సమాచారం కాదు; అది సందర్భంతో బలంగా ముడిపడి ఉంటుంది,” అని కాగ్నిటివ్ శాస్త్రవేత్తలు వివరించారు.

    HIGHLIGHTS

    - “డోర్‌వే ఎఫెక్ట్” తాత్కాలిక జ్ఞాపక లోపంగా వివరించబడుతోంది

    - సందర్భం మారితే వర్కింగ్ మెమరీపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది

    - పాత గదికి తిరిగి వెళ్తే ఉద్దేశం గుర్తుకు రావచ్చు

    - ఇది చాలాసార్లు సాధారణ మెదడు ప్రక్రియే

    - డిజిటల్ ట్యాబ్ మార్పుల్లోనూ ఇలాంటి ప్రభావం కనిపిస్తుంది

    మళ్లీ పాత గదికి వెళ్లినప్పుడు గుర్తొచ్చే అనుభవానికి కూడా ఇదే కారణమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఆ ప్రదేశంలో ఉన్న వస్తువులు, కాంతి, మనిషి ముందుగా చేస్తున్న పని, అప్పటి మానసిక స్థితి అన్నీ కలిసి జ్ఞాపకానికి సంకేతాలుగా పనిచేస్తాయి. వ్యక్తి తిరిగి అదే ప్రదేశానికి వెళ్లినప్పుడు ఆ సంకేతాలు మళ్లీ అందుబాటులోకి రావడంతో మరిచిపోయిన ఉద్దేశం తిరిగి గుర్తుకు రావచ్చు. “దశలను తిరిగి అనుసరించడం పాత సందర్భాన్ని పునర్నిర్మిస్తుంది; అందుకే చాలా మంది తాము ఎందుకు లేచారో తిరిగి గుర్తు చేసుకుంటారు,” అని పరిశోధకులు చెప్పారు.

    అయితే ఈ ప్రభావానికి నిజమైన కారణం తలుపు మాత్రమే కాదని శాస్త్రవేత్తలు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ప్రధాన అంశం సందర్భం మారడం. గదులు మారకపోయినా, ఒక ఆలోచన మధ్యలో ఫోన్ రింగ్ అవడం, సందేశం రావడం, ల్యాప్‌టాప్‌లో మరో విండో తెరుచుకోవడం, ఫ్రిజ్ తలుపు తెరిచిన వెంటనే కావలసిన వస్తువు గుర్తుకు రాకపోవడం వంటి సందర్భాల్లో కూడా ఇలాంటి జ్ఞాపక అంతరాయం రావచ్చు. ఆధునిక డిజిటల్ జీవనశైలిలో యాప్‌లు, నోటిఫికేషన్లు, బ్రౌజర్ ట్యాబ్‌లు కూడా చిన్న చిన్న ఈవెంట్ బౌండరీలుగా పనిచేస్తున్నాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

    వర్కింగ్ మెమరీపై ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రభావం మరింత స్పష్టంగా కనిపించవచ్చని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ఒకేసారి అనేక పనులు చేయడం, తొందర, ఒత్తిడి, నిద్రలేమి, మధ్యలో అంతరాయాలు రావడం వంటి పరిస్థితుల్లో మెదడు అసలు ఉద్దేశాన్ని నిలబెట్టుకోవడం కష్టమవుతుంది. అయినప్పటికీ, ఒక్కసారిగా గదిలోకి వెళ్లి పని మరిచిపోవడం సాధారణంగా వైద్య ఆందోళనకు కారణం కాదని నిపుణులు చెబుతున్నారు. కానీ జ్ఞాపక లోపం తరచుగా, రోజువారీ పనులను ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో, దారి తప్పడం లేదా సాధారణ విషయాలు గుర్తుపట్టలేకపోవడం వంటి లక్షణాలతో కలిస్తే వైద్య సలహా అవసరమని వారు సూచిస్తున్నారు.

    రోజువారీ జీవితంలో ఈ సమస్యను తగ్గించడానికి ఉద్దేశాన్ని మాటల్లో చెప్పుకోవడం, వెళ్లే ముందు కావలసిన వస్తువు పేరు మానసికంగా పునరావృతం చేయడం, చిన్న నోట్ పెట్టుకోవడం, ఒకేసారి ఒక్క పని మీద దృష్టి పెట్టడం ఉపయుక్తమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. కావలసిన వస్తువులను స్పష్టమైన ప్రదేశాల్లో ఉంచడం, తరచూ చేసే పనులకు స్థిరమైన అలవాట్లు ఏర్పరచుకోవడం, ఫోన్ లేదా కంప్యూటర్‌లో పనిచేసేటప్పుడు ఆకస్మిక ట్యాబ్ మార్పులను తగ్గించడం కూడా సహాయపడవచ్చని వారు చెబుతున్నారు. జ్ఞాపకం సందర్భంతో ముడిపడి పనిచేస్తుందని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా ఈ చిన్న మతిమరుపును అనవసర భయంగా కాకుండా సాధారణ మెదడు ప్రక్రియగా చూడవచ్చని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.

    కాగ్నిటివ్ సైన్స్‌లో ఈ అంశంపై పరిశోధనలు ప్రస్తుతం భౌతిక ప్రదేశాల నుంచి డిజిటల్ వాతావరణాల వరకు విస్తరిస్తున్నాయి. ఇంటి గదులు, ఆఫీస్ పనిస్థలాలు, మొబైల్ యాప్‌లు, ఆన్‌లైన్ పని ప్రవాహాలు అన్నీ మన దృష్టి, జ్ఞాపకశక్తిని ఎలా ప్రభావితం చేస్తున్నాయో అధ్యయనం జరుగుతోంది. తదుపరి దశలో సాధారణ ప్రజలకు ఉపయోగపడే పని పద్ధతులు, డిజిటల్ డిజైన్ మార్గదర్శకాలు, వయస్సు ఆధారంగా జ్ఞాపక మద్దతు వ్యూహాలపై పరిశోధకులు మరింత స్పష్టత ఇవ్వనున్నారు.