చిన్న తప్పులు ఏళ్ల తర్వాత కూడా గుర్తుండటానికి మెదడు భావోద్వేగ స్పందనే కారణం
ఇబ్బందికర జ్ఞాపకాలు ముప్పు హెచ్చరికలా నిలవడం వల్లే అవి ఎక్కువకాలం మనసును వెంటాడుతాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు
గతంలో జరిగిన చిన్న పొరపాట్లు సంవత్సరాల తర్వాత కూడా పదేపదే గుర్తుకు రావడంపై మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు ఈ రోజు హైదరాబాద్లో మాట్లాడుతూ, భావోద్వేగం, స్వీయ విమర్శ, సామాజిక భయం కలిసి అలాంటి జ్ఞాపకాలను మెదడులో బలంగా నిలిపేస్తాయని చెప్పారు.
స్కూల్లో అందరి ముందు తప్పు సమాధానం చెప్పడం, సమావేశంలో అనుకోకుండా పొరపాటు మాట రావడం, ఎవరో చేసిన వ్యాఖ్యను అవమానంగా తీసుకోవడం వంటి అనుభవాలు సాధారణంగా చిన్నవే అయినా, ఆ సమయంలో కలిగిన సిగ్గు లేదా భయం మెదడుకు వాటిని ముఖ్యమైన సంఘటనలుగా గుర్తు చేస్తుందని వైద్యులు వివరించారు. సాధారణ జ్ఞాపకాలతో పోలిస్తే భావోద్వేగం కలిసిన జ్ఞాపకాలు ఎక్కువకాలం నిలిచే అవకాశం ఉంటుందని వారు అన్నారు.
“ఇలాంటి జ్ఞాపకాలు మనల్ని శిక్షించడానికి కాదు, భవిష్యత్తులో అలాంటి పరిస్థితుల్లో జాగ్రత్తగా ఉండాలని మెదడు ఇచ్చే హెచ్చరికలుగా పనిచేస్తాయి,” అని క్లినికల్ సైకాలజిస్ట్ డాక్టర్ అనురాధ రావు 2026-09-29న హైదరాబాద్లో జరిగిన అవగాహన కార్యక్రమంలో చెప్పారు. ఆమె ప్రకారం, జ్ఞాపకం పదేపదే రావడం మాత్రమే సమస్య కాదు; దానిని వ్యక్తి తన విలువతో కలిపి చూడడం ఆందోళనను పెంచుతుంది.
మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుల ప్రకారం, మెదడులో భావోద్వేగ స్పందనలకు సంబంధించిన భాగాలు ఇబ్బందికర అనుభవాలను త్వరగా గుర్తుపడతాయి. ఆ సంఘటన నిజంగా ప్రమాదకరం కాకపోయినా, సామాజిక అవమానం లేదా తిరస్కరణగా అనిపిస్తే అది ముప్పు సంకేతంలా నమోదవుతుంది. అందుకే మంచి జ్ఞాపకాల కంటే సిగ్గు, బాధ, భయం కలిగించిన చిన్న సంఘటనలు ఎక్కువగా మెదడులో తిరిగి వస్తాయి.
HIGHLIGHTS
- చిన్న తప్పులు భావోద్వేగంతో కలిస్తే జ్ఞాపకాలు బలపడతాయి
- సిగ్గు, భయం మెదడుకు ముప్పు సంకేతాలుగా అనిపిస్తాయి
- స్వీయ విమర్శ జ్ఞాపకాన్ని మరింత పదిలం చేస్తుంది
- నిపుణులు మైండ్ఫుల్నెస్, స్వీయ కరుణను సూచిస్తున్నారు
“మనుషులు సామాజిక జీవులు కావడంతో ఇతరులు ఎలా చూస్తారనే అంశం మెదడుకు చాలా ప్రాధాన్యం పొందుతుంది,” అని సైకియాట్రిస్ట్ డాక్టర్ వీరేశ్ కుమార్ చెప్పారు. “అందరి ముందు జరిగిన చిన్న తప్పు కూడా సంబంధాలు లేదా ప్రతిష్ఠకు ముప్పుగా మెదడు అర్థం చేసుకోవచ్చు,” అని ఆయన తెలిపారు. ఈ భావన వల్లే ఏళ్ల తర్వాత కూడా అదే సంఘటన ఒక్కసారిగా గుర్తుకు వచ్చి అసౌకర్యం కలిగించవచ్చని అన్నారు.
కౌన్సెలర్లు చెబుతున్నదేమిటంటే, అలాంటి జ్ఞాపకాలను పూర్తిగా తొలగించడం కన్నా వాటితో వ్యక్తి సంబంధాన్ని మార్చుకోవడం ముఖ్యం. సంఘటన జరిగినప్పుడు తన వయసు, పరిస్థితి, అందుబాటులో ఉన్న అవగాహనను గుర్తుచేసుకోవడం ఉపశమనం కలిగిస్తుందని వారు సూచిస్తున్నారు. “ఒక జ్ఞాపకం తిరిగి రావడం అంటే అది ఇప్పటికీ నిజమైన ప్రమాదం అని కాదు,” అని కౌన్సెలర్ సుజాత మూర్తి చెప్పారు. “దాన్ని సంఘటనగా చూడాలి, వ్యక్తిత్వంపై తీర్పుగా కాదు,” అని ఆమె అన్నారు.
నిపుణుల ప్రకారం, అదే జ్ఞాపకం తరచుగా వచ్చి నిద్ర, పని, సంబంధాలు లేదా చదువుపై ప్రభావం చూపితే నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం మంచిది. మైండ్ఫుల్నెస్, శ్వాసాభ్యాసాలు, కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ వంటి పద్ధతులు ఆలోచనల తీవ్రతను తగ్గించడంలో ఉపయోగపడతాయని వారు తెలిపారు. ఇటువంటి జ్ఞాపకాలు సాధారణ మానవ అనుభవం అయినప్పటికీ, అవి దైనందిన జీవితాన్ని అడ్డుకుంటే వైద్య సహాయం అవసరమవుతుందని వైద్యులు పేర్కొన్నారు.
మానసిక ఆరోగ్య సంస్థలు వచ్చే నెలలో స్కూల్లు, కాలేజీలు, కార్యాలయాల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించేందుకు సిద్ధమవుతున్నాయి. చిన్న పొరపాట్లను జీవితాంతం మోసుకెళ్లాల్సిన భారంగా కాకుండా, నేర్చుకునే అనుభవంగా చూడే దిశగా యువతకు మార్గనిర్దేశం చేయాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
