99TV News

    వాసనతో జ్ఞాపకాలు ఎందుకు మేల్కొంటాయి? Memory సైన్స్

    ఒక వాసనతో ఏళ్ల క్రితం జ్ఞాపకాలు ఎందుకు గుర్తొస్తాయి?

    వాసన తగిలితే పాత జ్ఞాపకాలు ఎందుకు మేల్కొంటాయి

    వాసనలను గుర్తించే మెదడు వ్యవస్థకు జ్ఞాపకాలు, భావోద్వేగాలతో నేరుగా సంబంధాలు ఉండటమే ప్రధాన కారణమని నిపుణులు చెబుతున్నారు

    ఒక పెర్ఫ్యూమ్‌, వంట వాసన లేదా పాత గది వాసన ఒక్కసారిగా ఏళ్ల క్రితం జరిగిన సంఘటనను గుర్తు చేయడం సాధారణ అనుభవమేనని న్యూరోసైన్స్‌ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. వాసనల సమాచారాన్ని ప్రాసెస్‌ చేసే ఆల్ఫాక్టరీ సిస్టమ్‌ మెమరీ, ఎమోషన్‌కు సంబంధించిన మెదడు భాగాలతో బలంగా అనుసంధానమై ఉండటమే ఇందుకు కారణం.

    వాసన ముక్కులోకి చేరిన తర్వాత దాని సమాచారం మెదడులోని ఆల్ఫాక్టరీ మార్గాల ద్వారా వేగంగా ప్రాసెస్‌ అవుతుంది. ఈ మార్గాలకు అమిగ్డాలా, హిప్పోకాంపస్‌ వంటి భాగాలతో దగ్గరి సంబంధం ఉంటుంది. అమిగ్డాలా భావోద్వేగాల నిర్వహణలో, హిప్పోకాంపస్‌ వ్యక్తిగత సంఘటనల జ్ఞాపకాల నిర్మాణంలో కీలకంగా పనిచేస్తాయి. అందువల్ల ఒక వాసన కేవలం “సువాసన” లేదా “దుర్వాసన”గా మాత్రమే నిలవకుండా, గతంలో అదే సమయంలో ఉన్న ప్రదేశం, వ్యక్తులు, శబ్దాలు, మనస్థితి వంటి అనేక అంశాలతో కలిసిపోతుంది.

    న్యూరోసైన్స్‌ పరిశోధకుల ప్రకారం, ఒక సంఘటన జరిగినప్పుడు మెదడు ఆ సంఘటనకు సంబంధించిన వివిధ సంకేతాలను ఒకే అనుభవంగా అనుసంధానించగలదు. ఉదాహరణకు చిన్ననాట ఇంట్లో తరచూ ఉండే సబ్బు వాసన, అమ్మ చేసిన వంట వాసన లేదా స్కూల్‌ పరిసరాల ప్రత్యేక వాసన ఆ కాలానికి చెందిన అనుభవాలతో ముడిపడవచ్చు. ఏళ్ల తర్వాత అదే వాసన మళ్లీ ఎదురైతే, మెదడు దాన్ని పాత సందర్భంతో కలిపి ఆ జ్ఞాపకాన్ని తిరిగి తెరపైకి తెస్తుంది.

    ఈ ప్రక్రియను శాస్త్రీయంగా ఓడర్‌-ఎవోక్డ్‌ ఆటోబయోగ్రాఫికల్‌ మెమరీగా వ్యవహరిస్తారు. అంటే ఒక వ్యక్తి జీవితానికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత జ్ఞాపకం వాసన ద్వారా అనుకోకుండా మేల్కొనడం. పలువురు మనస్తత్వశాస్త్ర పరిశోధకులు తమ అధ్యయనాల్లో వాసనల ద్వారా వచ్చే జ్ఞాపకాలు ఇతర సంకేతాలతో వచ్చే జ్ఞాపకాల కంటే ఎక్కువ భావోద్వేగభరితంగా, స్పష్టంగా అనిపించే అవకాశం ఉందని చెప్పారు. అందుకే ఒక పెర్ఫ్యూమ్‌ వాసన చూసిన వెంటనే ఒక వ్యక్తి పేరు మాత్రమే కాకుండా, ఆ కాలం మొత్తం కళ్ల ముందు తిరిగినట్లు అనిపించవచ్చు.

    “వాసన ఒక జ్ఞాపకం కాదు; అది జ్ఞాపకానికి తలుపు తెరిచే సంకేతంలా పనిచేస్తుంది,” అని హైదరాబాద్‌కు చెందిన న్యూరాలజిస్ట్‌ డాక్టర్‌ కె. అనిరుధ్‌ శుక్రవారం క్లినికల్‌ వివరణలో తెలిపారు. “ఆల్ఫాక్టరీ సిస్టమ్‌కు అమిగ్డాలా, హిప్పోకాంపస్‌తో ఉన్న సంబంధం వల్ల వాసనలకు భావోద్వేగ బలం ఎక్కువగా ఉంటుంది,” అని ఆయన చెప్పారు.

    HIGHLIGHTS

    - వాసనల సమాచారం ఆల్ఫాక్టరీ సిస్టమ్‌ ద్వారా ప్రాసెస్‌ అవుతుంది

    - అమిగ్డాలా భావోద్వేగాలకు, హిప్పోకాంపస్‌ జ్ఞాపకాలకు కీలకం

    - చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు వాసనలతో తరచూ మేల్కొనవచ్చు

    - ఈ అనుభవాన్ని ప్రౌస్ట్‌ ఫినామెనన్‌ అని కూడా పిలుస్తారు

    వాసనలతో వచ్చే జ్ఞాపకాలు చిన్ననాటి అనుభవాలకు ఎక్కువగా అనుసంధానమై కనిపించడంపై పరిశోధనలు దృష్టి సారించాయి. కొంత పరిశోధన ప్రకారం, వాసనల ద్వారా మేల్కొనే ఆటోబయోగ్రాఫికల్‌ జ్ఞాపకాల్లో జీవితపు తొలి దశాబ్దానికి చెందిన సంఘటనలు కనిపించే విధానం, దృశ్య లేదా పద సంకేతాలతో వచ్చే జ్ఞాపకాల కంటే భిన్నంగా ఉండవచ్చు. ఇందువల్లే చిన్నప్పుడు ఇంట్లో ఉండే వంట వాసన, వర్షం తర్వాత మట్టి వాసన, ఒక ప్రత్యేక సబ్బు లేదా పెర్ఫ్యూమ్‌ వాసన చాలా సంవత్సరాల తర్వాత కూడా బలమైన స్పందన కలిగించగలవు.

    “వ్యక్తి గుర్తు చేసుకోవాలని ప్రయత్నించకపోయినా, వాసనతో ముడిపడిన అనుభవం అకస్మాత్తుగా బయటకు రావచ్చు,” అని కాగ్నిటివ్‌ సైకాలజిస్ట్‌ డాక్టర్‌ ఎస్‌. మాధవి తెలిపారు. “ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా గుర్తు చేసుకునే ప్రక్రియ కంటే భిన్నం. ఒక వాసన పాత సందర్భాన్ని తాకినప్పుడు మెదడు ఆ అనుభవాన్ని మళ్లీ నిర్మిస్తుంది,” అని ఆమె చెప్పారు.

    అయితే నిపుణులు ఒక ముఖ్యమైన జాగ్రత్తను కూడా చెబుతున్నారు. వాసనతో వచ్చిన జ్ఞాపకం చాలా స్పష్టంగా అనిపించినప్పటికీ, అది కెమెరా రికార్డింగ్‌లా పూర్తిగా ఖచ్చితమైన ప్రతిగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. జ్ఞాపకాలు గుర్తు చేసుకునే ప్రతి సారి కొంతవరకు పునర్నిర్మాణం చెందుతాయి. అందువల్ల వాసన వల్ల వచ్చిన భావోద్వేగం నిజమైనదే అయినా, జ్ఞాపకంలోని ప్రతి వివరమూ నిర్ధారిత చరిత్రగా భావించకూడదని వారు సూచిస్తున్నారు.

    “ఒకే వాసన ఒకే జ్ఞాపకాన్ని అందరిలోనూ రేపదు; అది వ్యక్తిగత అనుభవాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది,” అని న్యూరోసైకాలజీ పరిశోధకుడు డాక్టర్‌ పి. రవి కుమార్‌ చెప్పారు. “ఒకరికి మట్టి వాసన వర్షపు సెలవులను గుర్తు చేస్తే, మరొకరికి అదే వాసన మరో సంఘటనను గుర్తు చేయవచ్చు,” అని ఆయన అన్నారు.

    ఈ అనుభవాన్ని సాహిత్య, శాస్త్రీయ చర్చల్లో ప్రౌస్ట్‌ ఫినామెనన్‌ అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. రచయిత మార్సెల్‌ ప్రౌస్ట్‌ రచనలో రుచి, వాసన సంకేతం ద్వారా చిన్ననాటి జ్ఞాపకం మేల్కొనే ప్రసిద్ధ సందర్భం నుంచి ఈ పేరు ప్రాచుర్యం పొందింది. తర్వాత మనస్తత్వశాస్త్ర పరిశోధనలు ఈ అనుభవాన్ని వ్యక్తిగత జ్ఞాపకాలు, భావోద్వేగాలు, మెదడు అనుసంధానాల కోణంలో అధ్యయనం చేశాయి.

    వాసనలతో ముడిపడిన జ్ఞాపకాలపై పరిశోధనలు మెదడు సమాచారాన్ని ఎలా నిల్వచేస్తుంది, ఎలా తిరిగి తెస్తుంది అనే అంశాలపై మరింత అవగాహన కల్పిస్తున్నాయి. రాబోయే అధ్యయనాలు వయస్సు, సంస్కృతి, వ్యక్తిగత అనుభవాలు, మానసిక ఆరోగ్యం వంటి అంశాలు ఈ వాసన-జ్ఞాపక సంబంధాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో పరిశీలించనున్నాయి.