బోర్ కొడుతోంది.. వెంటనే ఫోన్ తీసుకోవడం.
ఇది ఇప్పుడు చాలా మందికి తెలియకుండానే ఏర్పడిన అలవాటు. బస్సు కోసం ఎదురుచూస్తున్నా, భోజనం చేసిన తర్వాత కొంత ఖాళీ సమయం దొరికినా, చదువుతున్నప్పుడు కాస్త విరామం వచ్చినా చేతి వేళ్లు ఆటోమేటిక్గా ఫోన్ వైపు వెళ్లిపోతాయి.
ఒక్కసారి సోషల్ మీడియా తెరిస్తే కొన్ని నిమిషాలు మాత్రమే చూస్తాననుకున్నది అరగంటకు చేరుతుంది. వీడియో తర్వాత మరో వీడియో, ఒక పోస్ట్ తర్వాత మరో పోస్ట్.. ఇలా సమయం తెలియకుండానే గడిచిపోతుంది.
అయితే బోర్ కొట్టిన ప్రతిసారీ ఫోన్ తీసుకునే ఈ అలవాటును తగ్గించుకోవడానికి ఒక సులభమైన పద్ధతి ఇప్పుడు సోషల్ మీడియాలో చర్చలో ఉంది. అదే “డోపమైన్ మెనూ”.
“డోపమైన్ మెనూ” అంటే ఏంటి?
“డోపమైన్ మెనూ” అనేది వైద్య చికిత్స కాదు. ఇది మన రోజువారీ అలవాట్లను మార్చుకోవడానికి ఉపయోగించే ఒక సరళమైన ఆలోచన.
రెస్టారెంట్లో మెనూ చూసి మనకు నచ్చిన ఆహారాన్ని ఎంచుకున్నట్టే.. మనకు ఆనందం, ప్రశాంతత లేదా ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చే చిన్న చిన్న పనుల జాబితాను ముందుగానే సిద్ధం చేసుకోవడమే డోపమైన్ మెనూ.
బోర్ కొట్టినప్పుడు ఫోన్ తీసుకోవడం బదులు ఆ జాబితాలోని ఒక పనిని ఎంచుకోవచ్చు.
ఉదాహరణకు:
5 నిమిషాలు నడవడం
ఇష్టమైన పాట వినడం
పుస్తకంలో కొన్ని పేజీలు చదవడం
మొక్కలకు నీళ్లు పోయడం
కుటుంబ సభ్యులతో మాట్లాడటం
చిన్నగా వ్యాయామం చేయడం
డైరీ రాయడం
బయటకు వెళ్లి కాసేపు గాలి పీల్చడం
డ్రాయింగ్ చేయడం
టీ లేదా కాఫీ తయారు చేసుకోవడం
ఇలా ఫోన్ లేకుండానే చేయగల పనులను ముందుగానే గుర్తించుకోవచ్చు.
బోర్ కొట్టిన వెంటనే ఫోన్ ఎందుకు తీసుకుంటాం?
మన మెదడు కొత్త సమాచారం, కొత్త దృశ్యాలు, కొత్త అనుభవాలకు స్పందిస్తుంది. సోషల్ మీడియా, చిన్న వీడియోలు, గేమ్స్ వంటి వాటిలో నిరంతరం కొత్త ఉద్దీపనలు వస్తుంటాయి.
దీంతో ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు ఏమీ చేయకుండా ఉండటం కంటే ఫోన్లో ఏదైనా చూడటం సులభంగా, ఆసక్తికరంగా అనిపించవచ్చు.
క్రమంగా ఇది ఒక అలవాటుగా మారుతుంది.
బోర్ → ఫోన్ → కొత్త కంటెంట్ → కొద్దిసేపు ఆనందం → మళ్లీ బోర్ → మళ్లీ ఫోన్
ఇలా ఒక చిన్న అలవాటు చక్రం ఏర్పడవచ్చు.
“డోపమైన్” అంటే ఆనంద హార్మోనా?
డోపమైన్ను చాలాసార్లు “ఆనంద హార్మోన్” అని సులభంగా చెబుతుంటారు. కానీ ఇది పూర్తిగా సరైన వివరణ కాదు.
డోపమైన్ మెదడులో ప్రేరణ, నేర్చుకోవడం, బహుమతి సంబంధిత ప్రవర్తనలు వంటి అనేక ప్రక్రియల్లో కీలక పాత్ర పోషించే రసాయన సందేశవాహకం.
మనకు ఆసక్తికరంగా అనిపించే పని ఎదురైనప్పుడు దాన్ని మళ్లీ చేయాలనే ప్రేరణలో డోపమైన్ వ్యవస్థ భాగస్వామ్యం ఉంటుంది.
అందుకే “డోపమైన్ మెనూ” అనే పదాన్ని మెదడుకు వివిధ రకాల ఆరోగ్యకరమైన, ఆనందదాయకమైన కార్యకలాపాలను ఎంచుకునే అవకాశాలు ఇవ్వడం అనే అర్థంలో చూడాలి.
ఫోన్ను పూర్తిగా పక్కన పెట్టాలా?
అవసరం లేదు.
స్మార్ట్ఫోన్ మన జీవితంలో అవసరమైన సాధనంగా మారింది. పని, చదువు, బ్యాంకింగ్, ప్రయాణం, సమాచారం, కుటుంబ సభ్యులతో మాట్లాడటం వంటి ఎన్నో అవసరాలకు ఫోన్ ఉపయోగపడుతుంది.
అందుకే లక్ష్యం ఫోన్ను పూర్తిగా వదిలేయడం కాదు.
అవసరం లేకపోయినా బోర్ కొట్టిన ప్రతిసారీ ఫోన్ తీసుకునే అలవాటును తగ్గించుకోవడం అసలు లక్ష్యం.
Highlights -
- బోర్ కొట్టిన వెంటనే ఫోన్ ఎందుకు గుర్తొస్తుంది?
- “డోపమైన్ మెనూ” అంటే అసలు ఏంటి?
- ఫోన్కు బదులుగా చేయగల చిన్న పనుల జాబితా.
- ఖాళీ సమయాన్ని ఫోన్ లేకుండా గడపడానికి సులభమైన మార్గాలు.
- సోషల్ మీడియా అలవాటును తగ్గించుకోవడంలో చిన్న మార్పుల ప్రాధాన్యం.
- డోపమైన్ను పూర్తిగా “డిటాక్స్” చేయడం అవసరం లేదని ఎందుకు చెబుతున్నారు?
మీ “డోపమైన్ మెనూ” ఎలా తయారు చేసుకోవాలి?
మీరు తరచూ ఖాళీగా ఉండే సమయాలను ముందుగా గుర్తించండి.
ఉదాహరణకు ఉదయం లేచిన వెంటనే, భోజనం తర్వాత, పని మధ్యలో, రాత్రి పడుకునే ముందు వంటి సమయాల్లో ఫోన్ ఎక్కువగా తీసుకుంటున్నారా అని గమనించండి.
తర్వాత ప్రత్యామ్నాయంగా చిన్న చిన్న పనులను ఎంచుకోండి.
త్వరగా చేయగల పనులు:
ఒక పాట వినడం, నీళ్లు తాగడం, కిటికీ దగ్గర నిలబడటం, చిన్నగా నడవడం.
కొంచెం ఎక్కువ సమయం ఉన్నప్పుడు:
పుస్తకం చదవడం, వ్యాయామం చేయడం, వంట చేయడం, డ్రాయింగ్ చేయడం.
ప్రశాంతంగా ఉండాలనిపించినప్పుడు:
ధ్యానం, నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకోవడం, డైరీ రాయడం లేదా ప్రకృతిలో కొంత సమయం గడపడం.
ఇలా మీకు నిజంగా నచ్చే కార్యకలాపాలతో మీ స్వంత మెనూను తయారు చేసుకోవచ్చు.
బోర్ కొట్టినప్పుడు 10 నిమిషాల నియమం
ఫోన్ తీసుకోవాలనిపించిన వెంటనే దాన్ని తెరవకుండా 10 నిమిషాలు ఆగే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.
ఆ సమయంలో మీ డోపమైన్ మెనూలోని ఏదైనా ఒక పనిని ఎంచుకోండి.
10 నిమిషాల తర్వాత కూడా ఫోన్ అవసరంగా అనిపిస్తే అవసరమైన పని చేసుకోవచ్చు.
ఇలా చేయడం ద్వారా “బోర్ = ఫోన్” అనే అలవాటు క్రమంగా బలహీనపడే అవకాశం ఉంటుంది.
నోటిఫికేషన్లు తగ్గించడం కూడా ముఖ్యం
ఫోన్ను మనం పదే పదే చెక్ చేయడానికి నోటిఫికేషన్లు కూడా ఒక కారణం కావచ్చు.
అవసరం లేని యాప్ల నోటిఫికేషన్లను ఆఫ్ చేయడం, సోషల్ మీడియా యాప్లను మొదటి స్క్రీన్ నుంచి తొలగించడం, చదువుతున్నప్పుడు ఫోన్ను దూరంగా పెట్టడం వంటి చిన్న మార్పులు ఉపయోగపడవచ్చు.
ఫోన్ కనిపించకుండా ఉంచడం కూడా ఒక సులభమైన మార్గమే.
చేతికి అందే దూరంలో ఫోన్ లేకపోతే దాన్ని ప్రతి నిమిషం చెక్ చేసే అవకాశం కూడా తగ్గుతుంది.
బోర్ కొట్టడం కూడా అవసరమేనా?
అవును. ప్రతి ఖాళీ క్షణాన్ని ఫోన్తో నింపాల్సిన అవసరం లేదు.
కొంతసేపు ఏమీ చేయకుండా ఉండటం వల్ల మనసుకు విశ్రాంతి లభించవచ్చు. ఆ సమయంలో ఆలోచనలు రావచ్చు, సృజనాత్మక ఆలోచనలు మొదలవ్వచ్చు.
అందుకే బోర్ అనిపించిన వెంటనే దాన్ని తొలగించడానికి ఫోన్ను ఆశ్రయించకుండా, కొంతసేపు ఆ భావనను అలాగే అనుభవించడం కూడా ఒక మంచి అలవాటు కావచ్చు.
“డోపమైన్ డిటాక్స్” పేరుతో పూర్తిగా అన్నీ మానేయాలా?
అవసరం లేదు.
డోపమైన్ను శరీరం నుంచి “తొలగించడం” లేదా పూర్తిగా డిటాక్స్ చేయడం సాధ్యం అనే భావన శాస్త్రీయంగా సరైనది కాదు. డోపమైన్ మన శరీరంలో సహజంగా పనిచేసే ముఖ్యమైన రసాయన సందేశవాహకం.
అందుకే లక్ష్యం డోపమైన్ను తగ్గించడం కాదు. మనకు ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటున్న అలవాట్లను గుర్తించి, వాటిని సమతుల్యం చేసుకోవడం.
చివరికి చేయాల్సింది ఏంటి?
బోర్ కొట్టిన ప్రతిసారీ ఫోన్ తీసుకోవడం తప్పనిసరి కాదు.
తర్వాతిసారి ఫోన్ తీసుకోవాలనిపించినప్పుడు ఒక్కసారి మీరే మిమ్మల్ని అడగండి:
“నాకు నిజంగా ఫోన్ అవసరమా? లేక నాకు బోర్ కొడుతోందా?”
బోర్ అయితే.. మీ “డోపమైన్ మెనూ” నుంచి ఒక చిన్న పనిని ఎంచుకోండి.
చిన్న మార్పులే పెద్ద అలవాట్లను మార్చగలవు. ఫోన్ను పూర్తిగా వదిలేయాల్సిన అవసరం లేకుండానే, దాని వినియోగాన్ని మన నియంత్రణలోకి తీసుకురావచ్చు.
