99TV News

    మర్చిపోవాలని ప్రయత్నిస్తే జ్ఞాపకం ఎందుకు బలపడుతుంది?

    మర్చిపోవాలని ప్రయత్నిస్తే అదే ఎందుకు గుర్తుకు వస్తుంది?

    ‘మర్చిపోవాలి’ అనుకుంటే జ్ఞాపకం మరింత తిరిగి రావడానికి మెదడు తనిఖీ ప్రక్రియ కారణం

    ఆలోచనలను బలవంతంగా అణచడం కంటే, వాటిని గుర్తించి దృష్టిని మళ్లించడం ఉపయోగకరమని మనోవిజ్ఞాన పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి

    హైదరాబాద్, 2026 సెప్టెంబర్ 17 —

    ఒక వ్యక్తి, సంఘటన లేదా బాధాకరమైన మాటను మర్చిపోవాలని గట్టిగా ప్రయత్నించినప్పుడు అదే విషయం పదే పదే గుర్తుకు రావడం సాధారణ మానసిక ప్రక్రియల్లో ఒకటని మనోవిజ్ఞాన పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. ఆలోచనను అణచే క్రమంలోనే మెదడు దానిపై మళ్లీ దృష్టి పెట్టే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంటున్నారు.

    “ఆ విషయం గురించి ఇక ఆలోచించకూడదు” అనే సంకల్పం కొన్నిసార్లు విరుద్ధ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మనం ఏదైనా ఆలోచనను దూరం పెట్టాలని ప్రయత్నించినప్పుడు, అది నిజంగా దూరమైందా లేదా అని మెదడు లోపలే ఒక విధమైన తనిఖీ జరుగుతుందని పరిశోధనలు సూచించాయి. ఈ తనిఖీ ప్రక్రియలో ఆ ఆలోచనను గుర్తించాల్సి రావడం వల్ల, అదే జ్ఞాపకం మళ్లీ మన దృష్టిలోకి వస్తుంది. అందుకే మర్చిపోవాలనే బలమైన ప్రయత్నం, అనుకోకుండా ఆ విషయానికి మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వవచ్చు.

    ఈ అంశాన్ని వివరించడానికి మనోవిజ్ఞానంలో తరచూ చెప్పబడే ఉదాహరణ “తెల్ల ఎలుగుబంటి” ప్రయోగం. పాల్గొన్నవారిని “తెల్ల ఎలుగుబంటి గురించి ఆలోచించకండి” అని అడిగినప్పుడు, చాలామందికి అదే రూపం పదే పదే గుర్తుకు వచ్చిందని పరిశోధకులు గమనించారు. ఈ దృగ్విషయాన్ని మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త డేనియల్ వెగ్నర్ మరియు ఆయన సహచరులు అధ్యయనం చేశారు. వారి పరిశోధన ప్రకారం, ఆలోచనను అణచాలనే ప్రయత్నం ఒకవైపు దృష్టిని మళ్లించినా, మరోవైపు అదే ఆలోచన తిరిగి వచ్చిందా అని గమనించే వ్యవస్థను చురుకుగా ఉంచుతుంది.

    “ఒక ఆలోచనను అణచివేయాలని చేసే ప్రయత్నమే, ఆ ఆలోచన ఉనికిని గుర్తిస్తూ ఉండే మానసిక పర్యవేక్షణను ప్రారంభిస్తుంది,” అని మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త డేనియల్ వెగ్నర్ తన పరిశోధనలో చెప్పారు. ఈ వివరణ ప్రకారం, మెదడు ఒకే సమయంలో 2 పనులు చేస్తుంది. మొదటిది ఆ ఆలోచన రాకుండా దృష్టిని మరొక దానిపై పెట్టడం. రెండోది, ఆ ఆలోచన మళ్లీ వచ్చిందా అని నిశ్శబ్దంగా పరిశీలించడం. రెండో ప్రక్రియ వల్లే ఆలోచన తిరిగి స్పష్టంగా కనిపించే అవకాశం పెరుగుతుంది.

    HIGHLIGHTS

    - “తెల్ల ఎలుగుబంటి” ప్రయోగం ఈ దృగ్విషయానికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ

    - డేనియల్ వెగ్నర్ ఈ ఆలోచన అణచివేత ప్రక్రియను అధ్యయనం చేశారు

    - భావోద్వేగం ఎక్కువైతే జ్ఞాపకాలు సులభంగా తిరిగి రావచ్చు

    - దృష్టి మళ్లింపు, బలవంతపు అణచివేత కంటే ఉపయోగకరంగా ఉండొచ్చు

    భావోద్వేగం ఈ ప్రక్రియను మరింత బలపరచవచ్చు. ఒక సంఘటనకు బాధ, కోపం, భయం లేదా అవమానం వంటి బలమైన భావాలు జత అయితే, ఆ సంఘటనకు సంబంధించిన జ్ఞాపకాలు సులభంగా తిరిగి రావచ్చు. “భావోద్వేగపూరిత అనుభవాలు మెదడులో ఎక్కువ ప్రాధాన్యంతో నిల్వవుతాయి; అందుకే అవి గుర్తుకు రావడం సులభం,” అని క్లినికల్ సైకాలజిస్టులు సాధారణంగా వివరిస్తున్నారు. అయితే ప్రతి ఆలోచన తిరిగి రావడం మానసిక సమస్య అని అర్థం కాదు. అది తరచుగా రోజువారీ మానసిక పని తీరు భాగమే కావచ్చు.

    నిపుణుల సూచన ప్రకారం, “ఇది గుర్తుకు రాకూడదు” అని బలవంతంగా నిరోధించడంకంటే, “ఈ ఆలోచన వచ్చింది” అని గుర్తించి దృష్టిని ప్రస్తుత పనిపై పెట్టడం కొన్నిసార్లు మెరుగైన మార్గం. “ఆలోచనను నిషేధించడమే కాకుండా, దానిపై మన స్పందనను మార్చడం ముఖ్యం,” అని మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు చెబుతున్నారు. శ్వాసపై దృష్టి పెట్టడం, పనిని మార్చడం, నడక, రాయడం లేదా నమ్మకమైన వ్యక్తితో మాట్లాడటం వంటి పద్ధతులు కొందరికి ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు.

    అయితే బాధాకరమైన జ్ఞాపకాలు ఎక్కువకాలం నిద్ర, పని, సంబంధాలు లేదా రోజువారీ జీవనాన్ని ప్రభావితం చేస్తే నిపుణుల సహాయం తీసుకోవాలని వైద్యులు సూచిస్తున్నారు. సాధారణంగా ఒక ఆలోచన తిరిగి రావడం సహజమైనదే అయినా, అది తీవ్ర ఆందోళనగా లేదా నిరంతర మానసిక ఒత్తిడిగా మారితే క్లినికల్ సైకాలజిస్ట్ లేదా సైకియాట్రిస్ట్‌ను సంప్రదించడం అవసరం. వచ్చే దశలో మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులు ఈ తరహా ఆలోచనల నిర్వహణపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడంపై మరింత దృష్టి పెట్టాలని సూచిస్తున్నారు.