బస్తర్‌ దసరాలో రావణ దహనం లేకుండా 75 రోజుల ఉత్సవాలు కొనసాగుతున్నాయి
దంతేశ్వరి అమ్మవారి ఆరాధన, గిరిజన సంప్రదాయాలు కేంద్రంగా జగదల్‌పూర్‌లో ప్రత్యేక దసరా వేడుకలు కొనసాగుతున్నాయి
ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌ ప్రాంతంలో దసరా వేడుకలు రావణ దహనం లేకుండా దాదాపు 75 రోజులపాటు కొనసాగుతున్నాయి. జగదల్‌పూర్‌ కేంద్రంగా జరిగే ఈ ఉత్సవాల్లో శ్రీరాముడు, రావణుడు కథకంటే దంతేశ్వరి అమ్మవారి ఆరాధన, స్థానిక గిరిజన సంప్రదాయాలు, దేవతల ఊరేగింపులకు ప్రధాన స్థానం ఉంది.
దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో విజయదశమి రోజున రావణ దిష్టిబొమ్మ దహనం దసరా ప్రధాన ఘట్టంగా నిలుస్తుంది. అయితే బస్తర్‌ దసరా ఆచారపరంగా భిన్నమైన పండుగగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ ఉత్సవాల కేంద్రబిందువు బస్తర్‌ ప్రాంత ప్రజల ఆరాధ్య దేవత మా దంతేశ్వరి అమ్మవారు. వివిధ గ్రామాల స్థానిక దేవతలు, గిరిజన ఆచారాలు, సంప్రదాయ వాయిద్యాలు, సామూహిక రథోత్సవం ఈ పండుగకు ప్రత్యేక స్వరూపాన్ని ఇస్తాయి. స్థానిక సంప్రదాయ వర్గాల వివరాల ప్రకారం, రావణ దహనం చేయకపోవడం రావణుడిని గౌరవించడం లేదా శ్రీరాముడిని తిరస్కరించడం కాదని, బస్తర్‌ ప్రాంత ఆరాధనా విధానం వేరుగా ఉండటమే కారణమని చెబుతున్నారు.
పర్యాటక శాఖకు చెందిన వివరాల ప్రకారం, బస్తర్‌ దసరాకు సుమారు 600 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర ఉంది. బస్తర్‌ కాకతీయ రాజవంశ పాలకుడు పురుషోత్తమ దేవ్‌ కాలంలో, సుమారు 15వ శతాబ్దంలో ఈ ఉత్సవ సంప్రదాయం ప్రారంభమైనట్లు స్థానిక చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. పురుషోత్తమ దేవ్‌ జగన్నాథ పూరీకి తీర్థయాత్రకు వెళ్లి అక్కడి ఆలయానికి బంగారం, ఆభరణాలు సమర్పించారని, ఆయన భక్తికి గుర్తింపుగా ‘రథపతి’ బిరుదు లభించిందని స్థానిక సంప్రదాయం వివరిస్తోంది. ఆ తర్వాత బస్తర్‌కు తిరిగి వచ్చిన ఆయన రథోత్సవానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చినట్లు చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.
శ్రావణ మాసంలోని హరేలీ అమావాస్య సందర్భంగా జరిగే పట జాత్రతో బస్తర్‌ దసరాకు శ్రీకారం చుడతారు. ఈ ఆచారంలో సాల్‌ చెట్టు కలపకు ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. అడవి నుంచి తెచ్చిన కలపను పవిత్రంగా భావించి, రథ నిర్మాణం సహా తదుపరి ఉత్సవ కార్యక్రమాలకు దానిని అనుసంధానిస్తారు. ప్రకృతి, అడవి జీవనం, స్థానిక విశ్వాసాల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఈ సంప్రదాయం ప్రతిబింబిస్తుందని స్థానిక సాంస్కృతిక పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.
HIGHLIGHTS
- బస్తర్‌ దసరా సుమారు 75 రోజులపాటు కొనసాగుతుంది
- జగదల్‌పూర్‌ ఉత్సవాలకు ప్రధాన కేంద్రం
- రావణ దహనం ఈ సంప్రదాయంలో భాగం కాదు
- దంతేశ్వరి అమ్మవారు ప్రధాన ఆరాధ్య దైవం
- ఉత్సవాలకు 600 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర ఉంది
ఈ ఉత్సవాల్లో భారీ రథోత్సవం అత్యంత ఆకర్షణీయ ఘట్టంగా నిలుస్తుంది. స్థానికంగా చెక్కతో నిర్మించే రథాన్ని భక్తులు, గ్రామస్తులు కలిసి లాగుతారు. రథయాత్రలో దంతేశ్వరి అమ్మవారి ఆరాధనతో పాటు వివిధ గ్రామాల దేవతలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. గిరిజన నృత్యాలు, సంప్రదాయ వాయిద్యాలు, గ్రామాల నుంచి వచ్చే బృందాల భాగస్వామ్యం ఉత్సవ వాతావరణాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది. రథోత్సవం కేవలం మతపరమైన కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా, బస్తర్‌ ప్రాంతంలోని గిరిజన సమూహాల సామూహిక గుర్తింపును చాటే వేదికగా మారింది.
బస్తర్‌ దసరాలో కచన్‌గుడి, జోగి సంప్రదాయం, రథయాత్ర, మురియా దర్బార్‌ వంటి అనేక ఆచారాలు కొనసాగుతాయి. కచన్‌గుడి ఆచారం గిరిజన సంప్రదాయాలకు ప్రత్యేక స్థానం కల్పిస్తుందని స్థానికులు చెబుతున్నారు. జోగి సంప్రదాయంలో ఒక వ్యక్తి 9 రోజులపాటు నిర్దిష్ట ఆచరణలో ఉంటాడు. మురియా దర్బార్‌లో గిరిజన ప్రతినిధులు, సంప్రదాయ నాయకులు పాల్గొని సామాజిక అంశాలు, ప్రజల సమస్యలపై చర్చిస్తారు. ఈ కారణంగా బస్తర్‌ దసరా మతపరమైన పండుగగా మాత్రమే కాకుండా సామాజిక సంభాషణకు కూడా వేదికగా కొనసాగుతోంది.
దంతేవాడలోని దంతేశ్వరి ఆలయం బస్తర్‌ ప్రాంతానికి ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రంగా ఉంది. ఉత్సవాల సమయంలో అమ్మవారి ఆరాధనతో పాటు గ్రామాల దేవతలను జగదల్‌పూర్‌కు తీసుకురావడం, వాటికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. స్థానిక గిరిజన సమాజాల జీవన విధానం, దేవతలపై విశ్వాసం, ప్రకృతితో అనుబంధం ఈ వేడుకల్లో ప్రతిఫలిస్తాయి. అందుకే బస్తర్‌ దసరాను భారతీయ పండుగల వైవిధ్యానికి ప్రత్యేక ఉదాహరణగా పర్యాటక, సాంస్కృతిక వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి.
ఉత్సవాల చివరి దశలో రథయాత్రలు, దేవతల పూజలు, సంప్రదాయ సమావేశాలు వరుసగా కొనసాగుతాయి. స్థానిక పరిపాలన భక్తులు, పర్యాటకుల రాకపోకలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఏర్పాట్లు చేస్తోంది. రాబోయే రోజుల్లో ప్రధాన రథోత్సవ కార్యక్రమాలు, మురియా దర్బార్‌ వంటి ఘట్టాలు నిర్వహించనుండటంతో జగదల్‌పూర్‌లో భక్తుల రద్దీ మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.