99TV News

    సీఈసీ తొలగింపు చట్టం: CEC నియామకం, రక్షణ

    సీఈసీని ఎలా తొలగిస్తారు? CEC నియామకం, రక్షణపై చట్టం ఏమంటోంది

    సీఈసీ తొలగింపుపై రాజ్యాంగ రక్షణే కీలకం

    సుప్రీంకోర్టు విచారణ మధ్య ఎన్నికల కమిషన్ నియామకాలు, సీఈసీ తొలగింపు నిబంధనలు మళ్లీ చర్చకు వచ్చాయి

    కేంద్ర ఎన్నికల ప్రధాన కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ తొలగింపుపై ప్రతిపక్షాల డిమాండ్ నేపథ్యంలో, సీఈసీకి రాజ్యాంగం కల్పించిన రక్షణ, 2023 నియామక చట్టం, సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్ సవాళ్లు మళ్లీ రాజకీయ, న్యాయ చర్చలకు దారి తీశాయి.

    భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం ఎన్నికల నిర్వహణపై సూపరింటెండెన్స్, డైరెక్షన్, కంట్రోల్ ఎన్నికల కమిషన్‌కు ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 324(2) కింద పార్లమెంట్ చట్టం చేసే వరకు రాష్ట్రపతి సీఈసీ, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లను నియమిస్తారు. దశాబ్దాల పాటు ప్రత్యేక చట్టం లేకపోవడంతో, నియామకాలపై కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ ఆధిపత్యం ఉందన్న ప్రశ్న సుప్రీంకోర్టు ముందుకు వెళ్లింది. 2023 మార్చిలో అనూప్ బరన్వాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో 5 మంది న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం మధ్యంతర వ్యవస్థను నిర్దేశించింది.

    అప్పుడు ధర్మాసనం, పార్లమెంట్ చట్టం చేసే వరకు ప్రధాని, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సభ్యులుగా ఉన్న కమిటీ సిఫారసుపై నియామకాలు జరగాలని చెప్పింది. అనంతరం పార్లమెంట్ చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ అండ్ అదర్ ఎలక్షన్ కమిషనర్స్ యాక్ట్, 2023ను ఆమోదించింది. 2024 జనవరిలో అమల్లోకి వచ్చిన ఈ చట్టం ప్రకారం సెలెక్షన్ కమిటీలో ప్రధాని, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత, ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి ఉంటారు. రాష్ట్రపతి ఈ కమిటీ సిఫారసుపై నియామకాలు చేస్తారు. కేంద్ర న్యాయ మంత్రి నేతృత్వంలోని సెర్చ్ కమిటీ 5 మంది పేర్ల ప్యానెల్‌ను సిద్ధం చేస్తుంది.

    ఈ చట్టంలో ప్రధాన న్యాయమూర్తి స్థానంలో కేంద్ర మంత్రి ఉండటం రాజ్యాంగబద్ధమా అన్న ప్రశ్న సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉంది. సెప్టెంబర్ 23న న్యాయమూర్తులు దీపాంకర్ దత్తా, ఎస్.సి. శర్మల డివిజన్ బెంచ్ పెద్ద ధర్మాసనానికి రిఫర్ చేయాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ అభ్యర్థనపై విభిన్న తీర్పు ఇచ్చింది. జస్టిస్ దత్తా రిఫరెన్స్ అవసరం లేదని చెప్పగా, జస్టిస్ శర్మ ప్రాముఖ్యమైన రాజ్యాంగ ప్రశ్నలు ఉన్నాయని పేర్కొంటూ రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి పంపాలని అభిప్రాయపడ్డారు.

    HIGHLIGHTS

    - ఆర్టికల్ 324 ఎన్నికల కమిషన్ అధికారాలకు ఆధారం

    - 2023 చట్టం 2024 జనవరిలో అమల్లోకి వచ్చింది

    - సీఈసీ తొలగింపుకు సుప్రీంకోర్టు జడ్జి స్థాయి రక్షణ

    - సెక్షన్ 16 పూర్తి అరెస్టు ఇమ్యూనిటీని స్పష్టంగా చెప్పదు

    సీఈసీని తొలగించే విధానంలో రాజ్యాంగం అత్యున్నత రక్షణ కల్పించింది. ఆర్టికల్ 324(5) ప్రకారం సీఈసీని “సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అదే కారణాలపై” మాత్రమే తొలగించవచ్చు. అంటే నిరూపిత దుర్వ్యవహారం లేదా అసమర్థత ఆధారంగా, పార్లమెంట్ రెండు సభల్లో ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత మాత్రమే రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వు జారీ చేయగలరు. దీనికి జడ్జెస్ ఇంక్వైరీ యాక్ట్, 1968లో విధానం ఉంది.

    ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లకు మాత్రం భిన్న రక్షణ ఉంది. ఆర్టికల్ 324(5) ప్రకారం సీఈసీ సిఫారసు లేకుండా ఎన్నికల కమిషనర్ లేదా రీజినల్ కమిషనర్‌ను తొలగించరాదు. అరెస్టు అంశంలో 2023 చట్టంలోని సెక్షన్ 16 ప్రస్తావనకు వస్తోంది. అధికారిక విధుల నిర్వహణలో చేసిన పని, మాట లేదా చర్యకు సంబంధించి సీఈసీ లేదా ఎన్నికల కమిషనర్‌గా ఉన్న లేదా ఉన్నవారిపై సివిల్ లేదా క్రిమినల్ ప్రొసీడింగ్స్‌ను కోర్టు స్వీకరించరాదని అది చెబుతుంది. అయితే ఆ సెక్షన్‌లో “అరెస్టు”, “దర్యాప్తు”, “పోలీస్ కస్టడీ” అన్న పదాలు లేవు; అందువల్ల దాన్ని సంపూర్ణ అరెస్టు మినహాయింపుగా చెప్పలేమని న్యాయ నిపుణులు అంటున్నారు.

    ప్రస్తుత వివాదంలో ప్రతిపక్షాలు జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై చర్య కోరుతుండగా, కేంద్రం 2023 చట్టాన్ని సమర్థిస్తోంది. సుప్రీంకోర్టు తదుపరి నిర్ణయం నియామక వ్యవస్థ భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది. విభిన్న తీర్పు తర్వాత కేసు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ముందుకు వెళ్లి, అది పెద్ద ధర్మాసనానికి వెళ్తుందా లేదా అనే నిర్ణయం వెలువడనుంది.