ఉద్రిక్తతల మధ్య భారత్ దౌత్య అడుగు.. ఎస్‌సీఓ వేదికకు పాక్ మంత్రికి ఆహ్వానం
భారత్–పాకిస్థాన్ మధ్య సంబంధాలు ఉద్రిక్తంగానే ఉన్నప్పటికీ, బహుళపక్ష వేదికపై మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఢిల్లీలో నవంబర్ 20 నుంచి 22 వరకు జరగనున్న షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ) సివిలైజేషనల్ డైలాగ్ ఫోరమ్‌కు పాకిస్థాన్ జాతీయ వారసత్వ, సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీని భారత్ ఆహ్వానించింది. అయితే ఈ సదస్సుకు పాకిస్థాన్ తరఫున ఎవరు హాజరవుతారనే దానిపై ఇంకా స్పష్టత లేదు.
ఎస్‌సీఓ సదస్సుకు పాకిస్థాన్‌కు ఆహ్వానం
న్యూఢిల్లీలో జరగనున్న ఎస్‌సీఓ సివిలైజేషనల్ డైలాగ్ ఫోరమ్‌కు సభ్య దేశాలన్నింటినీ భారత్ ఆహ్వానించింది. ఇందులో పాకిస్థాన్ కూడా ఉంది. పాకిస్థాన్ జాతీయ వారసత్వ, సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీకి ఆహ్వానం అందినట్లు దౌత్య వర్గాలు వెల్లడించాయి.
ఈ ఫోరమ్‌ ద్వారా సభ్య దేశాల మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలను బలోపేతం చేయడం, ఉమ్మడి వారసత్వంపై చర్చించడం, ప్రజల మధ్య పరస్పర అవగాహనను పెంపొందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఎస్‌సీఓ సభ్య దేశాలన్నింటికీ ఆహ్వానం పంపిన నేపథ్యంలో పాకిస్థాన్‌కు కూడా ఆహ్వానం అందడం ఈ పరిణామానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చింది.
ఆపరేషన్ సిందూర్ తర్వాత కీలక పరిణామం
2025 ఏప్రిల్‌లో పహల్గామ్‌లో జరిగిన ఉగ్రదాడి తర్వాత భారత్–పాకిస్థాన్ సంబంధాలు మరింత ఉద్రిక్తంగా మారాయి. ఆ దాడికి ప్రతిస్పందనగా భారత్ 2025 మేలో ‘ఆపరేషన్ సిందూర్’ చేపట్టింది. అనంతరం ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాల్లో తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలో పాకిస్థాన్‌కు చెందిన సీనియర్ మంత్రిని భారత్ నిర్వహించే కార్యక్రమానికి ఆహ్వానించడం దౌత్యపరంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. అయితే ఇది రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి వచ్చాయని సూచించదు. ఎస్‌సీఓ వంటి బహుళపక్ష వేదికల్లో సభ్య దేశాలతో కొనసాగించే అధికారిక వ్యవహారంలో భాగంగానే ఈ ఆహ్వానాన్ని చూడాలి.
బిలావల్ భుట్టో పర్యటన తర్వాత మరో అవకాశం
2023 మేలో గోవాలో జరిగిన ఎస్‌సీఓ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశానికి అప్పటి పాకిస్థాన్ విదేశాంగ మంత్రి బిలావల్ భుట్టో జర్దారీ హాజరయ్యారు. అప్పటి నుంచి భారత్‌లో పాకిస్థాన్‌కు చెందిన మరో సీనియర్ మంత్రి పర్యటించే అవకాశం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశమైంది.
ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీ ఈ ఫోరమ్‌కు హాజరైతే, 2023 తర్వాత భారత్‌ను సందర్శించే పాకిస్థాన్ సీనియర్ మంత్రిగా నిలుస్తారు. అయితే ఆయన పర్యటనపై పాకిస్థాన్ నుంచి అధికారిక నిర్ధారణ ఇంకా వెలువడలేదు.
ఎస్‌సీఓ ఫోరమ్‌ను ఎందుకు నిర్వహిస్తున్నారు?
2026 అక్టోబర్ 20న తజికిస్థాన్ రాజధాని దుశాన్‌బేలో జరిగిన ఎస్‌సీఓ ప్రభుత్వాధినేతల మండలి సమావేశంలో భారత రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ ఈ ఏడాది చివర్లో భారత్ తొలి సివిలైజేషనల్ డైలాగ్ ఫోరమ్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తుందని ప్రకటించారు.
ఈ కార్యక్రమం ద్వారా సభ్య దేశాల మధ్య చారిత్రక, సాంస్కృతిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయాలని భారత్ భావిస్తోంది. కళలు, సాహిత్యం, సంప్రదాయాలు, నాగరికతల మధ్య సంబంధాలపై చర్చలకు ఈ వేదిక అవకాశం కల్పించనుంది.
ఎస్‌సీఓలో ప్రస్తుతం చైనా, భారత్, రష్యా, పాకిస్థాన్, ఇరాన్, బెలారస్, కజకిస్థాన్, కిర్గిజ్‌స్థాన్, తజికిస్థాన్, ఉజ్బెకిస్థాన్ సహా మొత్తం పది సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి.
ఉగ్రవాదంపై భారత్ వైఖరిలో మార్పు లేదు
ఎస్‌సీఓ సమావేశంలో రాజ్‌నాథ్ సింగ్ ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడంలో ద్వంద్వ ప్రమాణాలకు తావుండకూడదని స్పష్టం చేశారు. ఉగ్రవాదానికి నిధులు సమకూర్చడం, మద్దతు ఇవ్వడం లేదా ఆశ్రయం కల్పించడం వంటి చర్యలను సమష్టిగా ఎదుర్కోవాలని భారత్ తన వైఖరిని పునరుద్ఘాటించింది.
అంటే, పాకిస్థాన్‌కు ఆహ్వానం పంపినప్పటికీ ఉగ్రవాదంపై భారత్ తన అధికారిక వైఖరిని మార్చుకుందని చెప్పడానికి ఆధారాలు లేవు. సాంస్కృతిక సంబంధాల కోసం ఏర్పాటు చేస్తున్న బహుళపక్ష వేదికలో పాల్గొనాలని ఆహ్వానించడం, భద్రతా అంశాల్లో దేశం అనుసరించే విధానం వేర్వేరు అంశాలు.
భారత్–పాక్ సంబంధాలపై ఎలాంటి ప్రభావం ఉండొచ్చు?
ఎస్‌సీఓ వేదికపై ఇరు దేశాలు పాల్గొనడం వల్ల బహుళపక్ష చర్చలకు అవకాశం ఏర్పడవచ్చు. అయితే ఈ ఆహ్వానం ఒక్కటే ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో పెద్ద మార్పుకు సంకేతమని భావించడం తొందరపాటు అవుతుంది.
పాకిస్థాన్ ఈ ఆహ్వానాన్ని అంగీకరిస్తుందా? మంత్రి ఔరంగజేబ్ ఖాన్ ఖిచీ ఢిల్లీకి వస్తారా? ఈ సమావేశం ద్వారా సాంస్కృతిక సంబంధాల పరంగా ఎలాంటి చర్చలు జరుగుతాయి? అన్న అంశాలపై తదుపరి పరిణామాలు స్పష్టతనివ్వనున్నాయి.
ప్రస్తుతం మాత్రం, ఇరు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఎస్‌సీఓ వేదికపై సభ్య దేశాలన్నింటినీ కలుపుకుని ముందుకు వెళ్లేందుకు భారత్ ఆహ్వానం పంపిన పరిణామంగా దీనిని చూడవచ్చు.