99TV News

    లాటరీ Regulation: నిషేధమా, కఠిన నియంత్రణా?

    భారత్‌లో Lottery Regulation చర్చ: నిషేధం కంటే కట్టుదిట్ట నియంత్రణే మార్గమా?

    భారత్‌లో లాటరీలపై మరోసారి చర్చ మొదలైంది. లాటరీలను పూర్తిగా నిషేధించడం ద్వారా జూదాన్ని అరికట్టవచ్చా? లేక కఠినమైన నియంత్రణలతో చట్టబద్ధంగా నిర్వహించడం ద్వారా వినియోగదారుల రక్షణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని కూడా కాపాడవచ్చా? అనే ప్రశ్నలు ప్రధానంగా వినిపిస్తున్నాయి.

    లాటరీల వల్ల వ్యసనం, ఆర్థిక నష్టాలు, కుటుంబాలపై అప్పుల భారం వంటి సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ.. పూర్తిస్థాయి నిషేధం వల్ల అక్రమ లాటరీలు, మట్కా, సట్టా, ఆన్‌లైన్ బెట్టింగ్ వంటి కార్యకలాపాలు పెరిగే ప్రమాదం ఉందనే వాదన కూడా ఉంది.

    లాటరీలను నియంత్రించేది ఎవరు?

    భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడో షెడ్యూల్ లాటరీలకు సంబంధించి కేంద్రం, రాష్ట్రాలకు వేర్వేరు అధికారాలను కల్పించింది.

    యూనియన్ లిస్ట్‌లోని ఎంట్రీ 40 ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిర్వహించే లాటరీలకు సంబంధించి చట్టాలు రూపొందించే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఉంది. అదే సమయంలో స్టేట్ లిస్ట్‌లోని ఎంట్రీ 34 కింద బెట్టింగ్, జూదంపై రాష్ట్రాలకు శాసనాధికారం ఉంది.

    ఇక లాటరీస్ రెగ్యులేషన్ యాక్ట్, 1998 రాష్ట్రాలు నిర్వహించే లాటరీలకు కొన్ని నిబంధనలు విధిస్తుంది. టికెట్ల ముద్రణ, డ్రా నిర్వహణ వంటి అంశాలకు ఇందులో నియంత్రణలు ఉన్నాయి. ఇతర రాష్ట్రాల లాటరీల విక్రయాన్ని నిషేధించే అవకాశం రాష్ట్రాలకు ఉండగా, చట్టపరమైన నిబంధనలు ఉల్లంఘించే లాటరీలను కేంద్ర ప్రభుత్వం నిషేధించవచ్చు.

    సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఏం చెబుతున్నాయి?

    లాటరీలపై భారత న్యాయవ్యవస్థలో కూడా పలు కీలక తీర్పులు ఉన్నాయి.

    State of Bombay v. R.M.D. Chamarbaugwala కేసు, 1957లో సుప్రీంకోర్టు జూద కార్యకలాపాలను res extra commerciumగా పేర్కొంది. అంటే సాధారణ వాణిజ్య కార్యకలాపాలుగా వాటికి రాజ్యాంగ పరిరక్షణను కోరే అవకాశం పరిమితమవుతుంది.

    అలాగే B.R. Enterprises v. State of U.P., 1999 కేసులో ఒక రాష్ట్రం తన లాటరీని కొనసాగిస్తూ ఇతర రాష్ట్రాల లాటరీలను మాత్రమే ఎంపిక చేసుకుని నిషేధించడంపై సుప్రీంకోర్టు వివరణ ఇచ్చింది.

    GSTకు సంబంధించి Skill Lotto Solutions Pvt. Ltd. v. Union of India, 2020 కేసులో లాటరీలు, బెట్టింగ్, జూదానికి సంబంధించిన actionable claims GST చట్టం కింద goodsగా పరిగణించవచ్చని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.

    పూర్తిస్థాయి నిషేధంతో సమస్యలు ఏమిటి?

    లాటరీలపై నిషేధం విధించడం ద్వారా అక్రమ కార్యకలాపాలను పూర్తిగా అరికట్టడం సాధ్యమేనా అన్నదే ప్రధాన ప్రశ్న.

    లాటరీలకు డిమాండ్ కొనసాగుతున్న పరిస్థితుల్లో చట్టబద్ధమైన మార్కెట్‌ను నిషేధిస్తే.. వినియోగదారులు అక్రమ మట్కా, సట్టా, అనధికార ఆన్‌లైన్ బెట్టింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల వైపు మళ్లే అవకాశం ఉందని చర్చ జరుగుతోంది.

    ఇలాంటి అక్రమ వ్యవస్థల్లో వయస్సు ధృవీకరణ, ఆర్థిక ఆడిట్లు, వినియోగదారుల రక్షణ వంటి నియంత్రణలు లేకపోవడం మరో సమస్యగా మారవచ్చు.

    మరోవైపు చట్టబద్ధమైన లాటరీల ద్వారా వచ్చే ప్రభుత్వ ఆదాయం కూడా నిషేధంతో తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. లాటరీ విక్రయ వ్యవస్థపై ఆధారపడే చిన్న వ్యాపారులు, విక్రేతల జీవనోపాధిపైనా ప్రభావం పడవచ్చు.

    తక్కువ ఆదాయ వర్గాలపై ప్రభావం

    లాటరీలకు సంబంధించిన మరో ప్రధాన ఆందోళన సామాజిక ప్రభావం. తక్కువ ఆదాయం ఉన్న కుటుంబాలు లాటరీల వైపు ఎక్కువగా ఆకర్షితులయ్యే అవకాశం ఉందని చర్చ జరుగుతోంది.

    త్వరిత డ్రాలు, తక్షణ బహుమతులు, భారీ జాక్‌పాట్‌ల ప్రచారం వంటి అంశాలు వరుసగా డబ్బులు పెట్టే అలవాటుకు దారితీయవచ్చని ఆందోళనలు ఉన్నాయి. దీనివల్ల కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితిపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది.

    కేరళ మోడల్‌లో ఏం జరుగుతోంది?

    లాటరీలను పూర్తిగా నిషేధించకుండా ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలో నిర్వహించే విధానానికి కేరళను ఒక ఉదాహరణగా ప్రస్తావిస్తున్నారు.

    కేరళలో లాటరీ డ్రాలను ప్రభుత్వ విభాగం ప్రత్యక్షంగా నిర్వహిస్తుంది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్ర లాటరీ వ్యవస్థ ద్వారా రూ.2,880 కోట్లకు పైగా స్థూల ఆదాయం వచ్చినట్లు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారంలో పేర్కొనబడింది.

    ఈ ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని Karunya Benevolent Fund ద్వారా ఆరోగ్య సహాయ కార్యక్రమాలకు వినియోగిస్తున్నట్లు మూలం పేర్కొంటోంది. లాటరీ పంపిణీలో వికలాంగులు, నమోదైన వీధి విక్రేతలకు కూడా అవకాశాలు కల్పిస్తున్నట్లు తెలిపింది.

    మరింత పారదర్శక నియంత్రణ అవసరమా?

    లాటరీ వ్యవస్థను కొనసాగించాలంటే నియంత్రణ వ్యవస్థ మరింత పారదర్శకంగా ఉండాలనే ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.

    డ్రా నిర్వహణ, సాఫ్ట్‌వేర్, Random Number Generators వంటి వ్యవస్థలను స్వతంత్ర సంస్థలతో ఆడిట్ చేయించడం, వినియోగదారులకు రోజువారీ లేదా నెలవారీ కొనుగోలు పరిమితులు విధించడం వంటి చర్యలను పరిశీలించవచ్చని ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.

    అదే విధంగా తప్పుదారి పట్టించే ప్రకటనలు, అప్పు తీసుకుని లాటరీ టికెట్లు కొనుగోలు చేసే విధానాలు, అధికంగా ఆకర్షించే వేగవంతమైన గేమ్‌లపై కఠిన నియంత్రణలు అవసరమనే సూచనలు ఉన్నాయి.

    అసలు చర్చ ఏంటి?

    లాటరీల విషయంలో ప్రధానంగా రెండు అంశాల మధ్య సమతుల్యత అవసరమనే చర్చ ఉంది. ఒకవైపు వ్యసనం, ఆర్థిక నష్టం, వినియోగదారుల రక్షణ.. మరోవైపు ప్రభుత్వ ఆదాయం, చట్టబద్ధమైన విక్రయ వ్యవస్థ, అక్రమ మార్కెట్ల విస్తరణను అడ్డుకోవడం.

    అందువల్ల లాటరీలపై విధానం కేవలం నిషేధం లేదా పూర్తిస్థాయి స్వేచ్ఛ అనే రెండు అంచుల్లో కాకుండా.. కఠినమైన నియంత్రణ, పారదర్శకత, వినియోగదారుల రక్షణ, బాధ్యతాయుతమైన ప్రకటనలు, సామాజిక సంక్షేమానికి ఆదాయ వినియోగం వంటి అంశాల చుట్టూ రూపొందించాలనే ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.

    లాటరీలపై భవిష్యత్ విధానంలో కీలక ప్రశ్న ఇదే: నిషేధం ద్వారా డిమాండ్‌ను పూర్తిగా తొలగించగలమా? లేక నియంత్రణ ద్వారా నష్టాలను తగ్గిస్తూ వ్యవస్థను పర్యవేక్షించగలమా?