నెట్ జీరో పోర్టల్, వాతావరణ కార్యాచరణ డ్యాష్బోర్డ్ను భారత్ ప్రారంభించింది
ముంబయిలో వరల్డ్ ఓజోన్ డే సందర్భంగా 2 డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లను కేంద్ర మంత్రి కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ ఆవిష్కరించారు
కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వశాఖ బుధవారం ముంబయిలో ఇండియా నెట్ జీరో పోర్టల్, నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ డ్యాష్బోర్డ్ను ప్రారంభించింది. వరల్డ్ ఓజోన్ డే 2026 సందర్భంగా కేంద్ర సహాయ మంత్రి కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ ఈ 2 డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లను ఆవిష్కరించారు.
వాతావరణ మార్పులపై భారత్ చేపడుతున్న చర్యల అమలు, స్వచ్ఛంద నెట్ జీరో లక్ష్యాల ప్రకటన, వాటి పురోగతి నమోదుకు ఈ ప్లాట్ఫారమ్లు ఉపయోగపడతాయని కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వశాఖ తెలిపింది. ఇండియా నెట్ జీరో పోర్టల్ ద్వారా దేశంలోని సంస్థలు, కంపెనీలు, ఇతర యూనిట్లు తమ నెట్ జీరో కమిట్మెంట్లను స్వచ్ఛందంగా నమోదు చేసుకోవచ్చు. అదే సమయంలో నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా జాతీయ వాతావరణ మిషన్ల అమలుపై మంత్రిత్వశాఖలకు ఒకే డిజిటల్ వేదికపై సమగ్ర సమాచారం అందుబాటులోకి వస్తుంది.
ఈ రెండు ప్లాట్ఫారమ్ల ఆవిష్కరణను వాతావరణ పాలనలో డేటా ఆధారిత విధానాన్ని బలోపేతం చేసే చర్యగా అధికారులు వివరించారు. నెట్ జీరో పోర్టల్లో నమోదు చేసుకునే సంస్థలు తమ స్కోప్ 1, స్కోప్ 2 గ్రీన్హౌస్ గ్యాస్ ఉద్గారాలను తెలియజేయాలని ప్రోత్సహించబడతాయి. స్కోప్ 3 ఉద్గారాల నివేదిక మాత్రం స్వచ్ఛందంగానే ఉంటుంది. సంస్థలు ప్రకటించే లక్ష్యాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే విధంగా పోర్టల్లో కనిపిస్తాయి. తద్వారా దేశంలో స్వచ్ఛంద వాతావరణ కమిట్మెంట్లకు ఒక సమీకృత రిపాజిటరీ ఏర్పడుతుందని మంత్రిత్వశాఖ అధికారులు చెప్పారు.
కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల శాఖ సహాయ మంత్రి కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ ముంబయిలో బుధవారం జరిగిన కార్యక్రమంలో మాట్లాడుతూ, “వాతావరణ చర్యలను పారదర్శకంగా, కొలిచే విధంగా ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు డిజిటల్ సాధనాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి” అని చెప్పారు. వరల్డ్ ఓజోన్ డే సందర్భంగా ఈ పోర్టల్లు ప్రారంభించడం ప్రతీకాత్మకంగా కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. “దేశం ప్రకటించిన నెట్ జీరో లక్ష్య సాధనలో ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు, సంస్థలు, పౌర సమాజం కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉంది” అని ఆయన అన్నారు.
మంత్రిత్వశాఖ ప్రకారం, ఇండియా నెట్ జీరో పోర్టల్లో నెట్ జీరో లక్ష్యాలను ప్రకటించే సంస్థలకు పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వశాఖ నుంచి అక్నాలెడ్జ్మెంట్ లభిస్తుంది. ఈ అక్నాలెడ్జ్మెంట్ అనేది సంస్థ స్వచ్ఛంద ప్రకటనను నమోదు చేసినట్లు తెలియజేసే పరిపాలనా గుర్తింపుగా ఉంటుంది. పోర్టల్లోని సమాచారాన్ని ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా సంస్థల వాతావరణ కమిట్మెంట్లపై పారదర్శకత పెరుగుతుందని, పురోగతిని సమయానుకూలంగా అప్డేట్ చేయడానికి వాటికి అవకాశం ఉంటుందని అధికారులు తెలిపారు.
నెట్ జీరో అంటే గ్రీన్హౌస్ గ్యాస్ ఉద్గారాలు మరియు వాటి తొలగింపుల మధ్య సమతుల్యత సాధించడం ద్వారా నికర ఉద్గారాలను 0 స్థాయికి చేర్చడం. భారత్ 2070 నాటికి నెట్ జీరో ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని సాధించాలని జాతీయంగా ప్రకటించింది. ఈ నేపథ్యంతో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలు తమ దీర్ఘకాలిక ఉద్గార తగ్గింపు వ్యూహాలను స్పష్టంగా ప్రకటించడం, వాటిపై వార్షిక లేదా దశలవారీ అప్డేట్లు ఇవ్వడం వాతావరణ పాలనలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది.
HIGHLIGHTS
- సెప్టెంబర్ 16, 2026న ముంబయిలో 2 ప్లాట్ఫారమ్లు ప్రారంభం
- కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ వరల్డ్ ఓజోన్ డే సందర్భంగా ఆవిష్కరణ
- నెట్ జీరో లక్ష్యాల నమోదు కోసం కేంద్ర పోర్టల్
- 2008లో నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ ప్రారంభం
- భారత్ నెట్ జీరో లక్ష్యం 2070
నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ డ్యాష్బోర్డ్ మంత్రిత్వశాఖల పర్యవేక్షణకు, మిషన్ల అమలు స్థితి అంచనాకు రూపొందించబడింది. ఈ డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ కింద ఉన్న జాతీయ మిషన్ల పురోగతిని ఒకే చోట పరిశీలించవచ్చు. మిషన్ స్థాయిలో గ్యాప్లు ఎక్కడున్నాయో గుర్తించడం, అవసరమైన సమన్వయం చేపట్టడం, అమలు వేగాన్ని అంచనా వేయడం వంటి అవసరాలకు ఇది ఉపయోగపడుతుందని మంత్రిత్వశాఖ అధికారులు చెప్పారు. డేటాను మంత్రిత్వశాఖల మధ్య పంచుకోవడానికి, విధాన నిర్ణయాల్లో సమన్వయాన్ని మెరుగుపరచడానికి డ్యాష్బోర్డ్ సహకరిస్తుందని వారు తెలిపారు.
కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వశాఖ ప్రతినిధి బుధవారం ముంబయిలో మాట్లాడుతూ, “నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా మిషన్ల అమలు, పురోగతి, లోటుపాట్లపై సమగ్ర డిజిటల్ వీక్షణ అందుతుంది” అని చెప్పారు. “పర్యవేక్షణను క్రమబద్ధం చేయడం, మంత్రిత్వశాఖల మధ్య సమన్వయాన్ని మెరుగుపరచడం ఈ డ్యాష్బోర్డ్ ప్రధాన ఉద్దేశం” అని ఆయన తెలిపారు. మిషన్ స్థాయిలో వచ్చే ఇన్పుట్లు భవిష్యత్తు విధాన నిర్ణయాలకు దోహదపడతాయని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.
భారత్ ప్రభుత్వం 2008లో నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ను ప్రారంభించింది. ఇందులో 8 జాతీయ మిషన్లు ఉన్నాయి. అవి నేషనల్ సోలార్ మిషన్, నేషనల్ మిషన్ ఫర్ ఎన్హాన్స్డ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ, నేషనల్ మిషన్ ఆన్ సస్టెయినబుల్ హ్యాబిటాట్, నేషనల్ వాటర్ మిషన్, నేషనల్ మిషన్ ఫర్ సస్టెయినింగ్ ది హిమాలయన్ ఎకోసిస్టమ్, నేషనల్ మిషన్ ఫర్ ఎ గ్రీన్ ఇండియా, నేషనల్ మిషన్ ఫర్ సస్టెయినబుల్ అగ్రికల్చర్, నేషనల్ మిషన్ ఆన్ స్ట్రాటజిక్ నాలెడ్జ్ ఫర్ క్లైమేట్ చేంజ్. కొత్త డ్యాష్బోర్డ్ ఈ మిషన్ల అమలు చిత్రాన్ని డిజిటల్ రూపంలో సమీకరించేలా రూపొందించబడింది.
ఈ మిషన్లు విద్యుత్ ఉత్పత్తి, ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ, నగరాభివృద్ధి, నీటి వనరులు, హిమాలయన్ పర్యావరణ వ్యవస్థ, అటవీ విస్తరణ, వ్యవసాయం, వాతావరణ విజ్ఞానం వంటి విభిన్న రంగాలను కవర్ చేస్తాయి. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడం, అనువర్తన సామర్థ్యాన్ని పెంచడం అనే ద్వంద్వ లక్ష్యాల దిశగా ఇవి పనిచేస్తాయి. డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా ఈ రంగాల్లో జరుగుతున్న చర్యలపై ఒకే డిజిటల్ ఫ్రేమ్వర్క్ అందుబాటులోకి రావడం వల్ల విధాన సమీక్ష మరింత సులభమవుతుందని అధికారులు చెప్పారు.
కార్యక్రమంలో అధికారులు నెట్ జీరో పోర్టల్ పనితీరును కూడా వివరించారు. సంస్థలు ముందుగా పోర్టల్లో నమోదు చేసుకుని, తమ నెట్ జీరో లక్ష్యం, లక్ష్య సంవత్సరం, ఉద్గారాల సమాచారం, పురోగతి అప్డేట్లను సమర్పించవచ్చు. స్కోప్ 1 ఉద్గారాలు సంస్థ నేరుగా విడుదల చేసే గ్రీన్హౌస్ గ్యాస్లను సూచిస్తాయి. స్కోప్ 2 ఉద్గారాలు విద్యుత్, వేడి, ఆవిరి వంటి కొనుగోలు చేసిన ఎనర్జీ వినియోగం వల్ల పరోక్షంగా ఏర్పడే ఉద్గారాలకు సంబంధించినవి. స్కోప్ 3 విభాగం సరఫరా గొలుసు, ఉత్పత్తుల వినియోగం, ప్రయాణం వంటి విస్తృత పరోక్ష ఉద్గారాలను కవర్ చేస్తుంది.
మంత్రిత్వశాఖ అధికారి ఒకరు మాట్లాడుతూ, “స్కోప్ 1, స్కోప్ 2 నివేదికలను సంస్థలు సమర్పించేలా ప్రోత్సహిస్తున్నాం; స్కోప్ 3 నివేదిక స్వచ్ఛందంగా ఉంటుంది” అని చెప్పారు. “ప్రతి సంస్థ ఒకే స్థాయిలో డేటా సిద్ధత కలిగి ఉండదు కాబట్టి, పోర్టల్ స్వచ్ఛంద భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించే విధంగా రూపొందించబడింది” అని ఆయన అన్నారు. ఆయన ప్రకారం, ప్రభుత్వ లక్ష్యం సంస్థలపై అదనపు పరిపాలనా భారం మోపడం కాకుండా, వాతావరణ కమిట్మెంట్లను స్పష్టంగా, ప్రజలకు కనిపించేలా నమోదు చేయించడమే.
వరల్డ్ ఓజోన్ డే సందర్భంగా ఈ ఆవిష్కరణ జరగడం, పర్యావరణ పరిరక్షణలో అంతర్జాతీయ మరియు జాతీయ చర్యల మధ్య సంబంధాన్ని గుర్తుచేసిందని అధికారులు పేర్కొన్నారు. ఓజోన్ పొర పరిరక్షణపై ప్రపంచం సాధించిన సహకార అనుభవం, వాతావరణ మార్పులపై కూడా సమన్వయ చర్యల అవసరాన్ని చూపుతుందని మంత్రిత్వశాఖ వర్గాలు తెలిపాయి. భారత్లో వాతావరణ చర్యలు ప్రస్తుతం మిటిగేషన్, అడాప్టేషన్, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఫైనాన్స్, సామర్థ్య నిర్మాణం వంటి పలు అక్షాలపై కొనసాగుతున్నాయని వారు చెప్పారు.
ఇండియా నెట్ జీరో పోర్టల్ ద్వారా ప్రభుత్వం ఒక కేంద్ర డేటాబేస్ను సృష్టిస్తుండగా, నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా ప్రభుత్వ మిషన్ల పురోగతికి అంతర్గత పర్యవేక్షణను బలోపేతం చేస్తోంది. ఈ 2 ప్లాట్ఫారమ్లు వేర్వేరు ప్రయోజనాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వాతావరణ చర్యల పారదర్శకత, సమన్వయం, బాధ్యతాయుతత అనే మూడు లక్ష్యాలను పంచుకుంటాయని అధికారులు చెప్పారు. నెట్ జీరో పోర్టల్లోని స్వచ్ఛంద ప్రకటనలు ప్రైవేట్, పబ్లిక్ సంస్థల వాతావరణ లక్ష్యాలను చూపిస్తే, డ్యాష్బోర్డ్ ప్రభుత్వ మిషన్ల అమలు స్థితిని సమీకరించే పరికరంగా ఉంటుంది.
భారత్ 2070 నెట్ జీరో లక్ష్యాన్ని ప్రకటించిన తర్వాత వివిధ రంగాల్లో ఉద్గార తగ్గింపు, ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్, పునరుత్పాదక శక్తి, ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీపై విధాన దృష్టి పెరిగింది. సంస్థల స్వచ్ఛంద నెట్ జీరో ప్రకటనలు పెట్టుబడిదారులు, వినియోగదారులు, పాలసీ మేకర్లకు సంబంధిత సమాచారాన్ని అందించగలవని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. అయితే అటువంటి ప్రకటనలు ఉపయోగకరంగా ఉండాలంటే పురోగతి అప్డేట్లు సమయానుకూలంగా, పద్ధతిగా అందుబాటులో ఉండాలి. కొత్త పోర్టల్ ఈ అవసరాన్ని పరిష్కరించే దిశగా ఒక అధికారిక వేదికగా పనిచేస్తుందని అధికారులు తెలిపారు.
మంత్రిత్వశాఖ తెలిపిన ప్రకారం, వచ్చే దశలో సంస్థల నమోదు, డేటా అప్డేట్లు, మిషన్ల సమాచార సమన్వయం వంటి అంశాలపై సంబంధిత మంత్రిత్వశాఖలు, సంస్థలతో సమన్వయం కొనసాగుతుంది. పోర్టల్ల వినియోగం పెరుగుతున్న కొద్దీ వాటి డేటా నాణ్యత, సమర్పణ విధానం, పర్యవేక్షణ పద్ధతులపై మరిన్ని మార్గదర్శకాలు రావచ్చు. నెట్ జీరో కమిట్మెంట్లు ప్రకటించే భారతీయ సంస్థలు తమ పురోగతిని పోర్టల్లో నవీకరించడం, మంత్రిత్వశాఖలు డ్యాష్బోర్డ్ ద్వారా జాతీయ మిషన్ల అమలు గ్యాప్లను గుర్తించడం ఈ ప్రారంభం తర్వాత చూడాల్సిన ముఖ్య దశలుగా ఉండనున్నాయి.
