రష్యా, పశ్చిమాసియాలో ఎనర్జీ ఇన్ఫ్రాపై దాడులతో భారత్కు సల్ఫర్ దిగుమతి సంక్షోభం
యుద్ధాలు, ఈవీ బ్యాటరీల డిమాండ్ ప్రభావంతో సల్ఫర్ దిగుమతి ధరలు 1 ఏడాదిలో 3 రెట్లకుపైగా పెరిగాయి
రష్యా, పశ్చిమాసియాలో ఆయిల్ రిఫైనరీలు, గ్యాస్ కాంప్లెక్స్లపై దాడులు పెరగడంతో 2026 సెప్టెంబర్ నాటికి భారత్లో సల్ఫర్ దిగుమతి ధరలు టన్నుకు 1,050-1,100 డాలర్లకు చేరి, డీఏపీ, ఎస్ఎస్పీ, కాంప్లెక్స్ ఫెర్టిలైజర్ల సరఫరాపై ఒత్తిడి పెంచుతున్నాయి.
దేశం యూరియా, లిక్విఫైడ్ నేచురల్ గ్యాస్ దిగుమతుల ద్వారా అధిక నైట్రోజన్ ఫెర్టిలైజర్ ఉత్పత్తిని నిలబెట్టుకుని ఆహార భద్రతకు తక్షణ ముప్పును తగ్గించినప్పటికీ, ఫాస్ఫాటిక్ ఫెర్టిలైజర్లకు కీలకమైన సల్ఫర్ ఇప్పుడు కొత్త ఆందోళనగా మారింది. ఫెర్టిలైజర్ ఇండస్ట్రీ వర్గాల ప్రకారం, ఈ ఏడాది ప్రారంభం నుంచి భారత్కు దిగుమతి అయ్యే సల్ఫర్ ల్యాండెడ్ ధరలు దాదాపు రెట్టింపై టన్నుకు 1,050-1,100 డాలర్ల పరిధికి చేరాయి. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం, పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతలు, పెర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని ఎనర్జీ ఇన్ఫ్రాపై దాడులు ప్రపంచ సరఫరా గొలుసును కుదించడంతో ఈ పెరుగుదల చోటుచేసుకుంది. ధరల పెరుగుదల డై-అమోనియం ఫాస్ఫేట్, సింగిల్ సూపర్ ఫాస్ఫేట్, 20:20:0:13, 10:26:26, 12:32:16 వంటి కాంప్లెక్స్ ఫెర్టిలైజర్ల తయారీ ఖర్చులను పెంచుతోంది.
ఫెర్టిలైజర్ ఇండస్ట్రీకి చెందిన ఒక సీనియర్ అధికారి సోమవారం న్యూఢిల్లీలో మాట్లాడుతూ, “ఫాస్ఫరస్కు ప్రాథమిక మూలం రాక్ ఫాస్ఫేట్. కానీ మొక్కలు గ్రహించగల నీటిలో కరిగే రూపంలోకి దాన్ని మార్చేందుకు సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్తో రియాక్ట్ చేయాలి. సల్ఫర్, సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ లేకుండా డీఏపీ, ఎస్ఎస్పీ లేదా 20:20:0:13, 10:26:26, 12:32:16 వంటి ప్రముఖ కాంప్లెక్స్ ఫెర్టిలైజర్లు ఉండవు” అని చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్యలు సల్ఫర్ కొరత కేవలం ఒక ముడిపదార్థ సమస్య కాకుండా, ఫాస్ఫాటిక్ ఎరువుల మొత్తం ఉత్పత్తి వ్యవస్థను ప్రభావితం చేసే అంశమని సూచిస్తున్నాయి. డీఏపీపై భారత వ్యవసాయం గణనీయంగా ఆధారపడుతుండగా, ధరల పెరుగుదల కంపెనీల కొనుగోలు నిర్ణయాలు, దిగుమతి ఒప్పందాలు, సబ్సిడీ గణాంకాలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
ప్రపంచ సల్ఫర్ ఉత్పత్తిలో కేవలం 10 శాతం మాత్రమే నేరుగా మైనింగ్ ద్వారా వస్తుండగా, మిగతా ప్రధాన భాగం పెట్రోలియం ఆయిల్ రిఫైనింగ్, నేచురల్ గ్యాస్ ప్రాసెసింగ్ ఉప ఉత్పత్తిగా లభిస్తుంది. ఆయిల్ రిఫైనింగ్ నుంచి సుమారు 56 శాతం, గ్యాస్ ప్రాసెసింగ్ నుంచి 34 శాతం సల్ఫర్ వస్తుందని ఇండస్ట్రీ అంచనాలు చెబుతున్నాయి. పర్యావరణ నిబంధనల ప్రకారం తక్కువ ఉద్గారాల ఇంధనాల తయారీ కోసం క్రూడ్ ఆయిల్, రా గ్యాస్ నుంచి సల్ఫర్ తొలగించాల్సి ఉంటుంది. అదే రికవర్డ్ సల్ఫర్ వ్యవసాయ రంగానికి కీలకంగా మారింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంవత్సరానికి సుమారు 70 మిలియన్ టన్నుల సల్ఫర్ వినియోగంలో ఫెర్టిలైజర్ రంగం వాటా దాదాపు 60 శాతంగా ఉంది.
ఉక్రెయిన్ రష్యన్ ఆయిల్ రిఫైనరీలు, గ్యాస్ కాంప్లెక్స్లపై దీర్ఘ శ్రేణి డ్రోన్, మిస్సైల్ దాడులను 2025 ఆగస్టు ప్రాంతంలో గణనీయంగా పెంచిన తర్వాత సరఫరా అనిశ్చితి వేగంగా పెరిగిందని ఇండస్ట్రీ వర్గాలు తెలిపాయి. అదే సమయంలో ఇరాన్ కూడా సౌదీ అరామ్కో, ఖతార్ఎనర్జీ, అబుదాబి నేషనల్ ఆయిల్ కంపెనీ వంటి పెర్షియన్ గల్ఫ్ సంస్థల ఎనర్జీ ఇన్ఫ్రాపై ఒత్తిడి పెంచడంతో గ్లోబల్ సల్ఫర్ మార్కెట్ మరింత కుదించుకుపోయింది. 2025 డిసెంబర్ నాటికి భారత్లో ల్యాండెడ్ సల్ఫర్ ధరలు టన్నుకు 500 డాలర్లు దాటాయి; అమెరికా-ఇరాన్ ఘర్షణ తర్వాత అవి మరింత పెరిగాయి. ఈ పరిణామం ఇప్పటికే రాక్ ఫాస్ఫేట్, ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ దిగుమతులపై ఆధారపడుతున్న భారత ఫెర్టిలైజర్ కంపెనీల వ్యయ నిర్మాణాన్ని మరింత సున్నితంగా మార్చింది.
“ఇప్పుడు సంక్షోభ పరిస్థితి ఉంది. సల్ఫర్ దిగుమతి ధరలు టన్నుకు సుమారు 1,070 డాలర్లు, సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ధరలు 330-350 డాలర్ల వద్ద ఉన్నాయి. 2 నెలల క్రితం అవి వరుసగా 1,150 డాలర్లు, 420 డాలర్లను కూడా తాకాయి” అని అదే ఫెర్టిలైజర్ ఇండస్ట్రీ అధికారి చెప్పారు. గతంలో సల్ఫర్ ఒక ఉప ఉత్పత్తిగా తక్కువ ధరలకు అందుబాటులో ఉండేదని, 2019, 2020లో అనేక నెలల్లో టన్నుకు 100 డాలర్ల కంటే తక్కువ ధరలు కూడా కనిపించాయని ఆయన వివరించారు. సల్ఫర్ మండే స్వభావం ఉన్న పదార్థం కావడంతో ఎక్కువకాలం నిల్వ చేయడం సులభం కాదని, అందువల్ల సరఫరా అంతరాయం వచ్చినప్పుడు ధరలు త్వరగా స్పందిస్తాయని ఇండస్ట్రీ చెబుతోంది.
HIGHLIGHTS
- సల్ఫర్ ల్యాండెడ్ ధర టన్నుకు 1,050-1,100 డాలర్లు
- భారత వార్షిక సల్ఫర్ వినియోగం 3.8-3.9 మిలియన్ టన్నులు
- ఫెర్టిలైజర్ రంగం వాటా 2-2.1 మిలియన్ టన్నులు
- నికెల్ సంబంధిత యాసిడ్ డిమాండ్ 2025లో 16 మిలియన్ టన్నులు
- రష్యా, చైనా ఎగుమతి నియంత్రణలు సరఫరాను మరింత కుదించాయి
భారత్ వార్షిక సల్ఫర్ వినియోగం 3.8-3.9 మిలియన్ టన్నులుగా ఉండగా, అందులో ఫెర్టిలైజర్ రంగం అవసరం 2-2.1 మిలియన్ టన్నులు. దేశీయ ఆయిల్ రిఫైనరీల నుంచి కొంత సల్ఫర్, హిందుస్తాన్ జింక్ లిమిటెడ్, బిర్లా కాపర్ వంటి రాజస్థాన్, గుజరాత్లోని స్మెల్టింగ్ కాంప్లెక్స్ల నుంచి కొంత సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ లభిస్తున్నప్పటికీ, మొత్తం అవసరాల్లో పెద్ద భాగం దిగుమతులపైనే ఆధారపడి ఉంది. “సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ విషయంలో నిల్వ, డిస్పోజల్ సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. 2020లో జపాన్, దక్షిణ కొరియాలోని నాన్-ఫెరస్ మెటల్ స్మెల్టర్ల నుంచి టన్నుకు మైనస్ 20 డాలర్ల ఫ్రీ-ఆన్-బోర్డ్ ధరకు కూడా దిగుమతి చేసుకున్నాం” అని ఇండస్ట్రీ అధికారి చెప్పారు. ఈ పరిస్థితి ఇప్పుడు పూర్తిగా మారిపోయిందని ఆయన అన్నారు.
ధరల పెరుగుదలకు యుద్ధాల వల్ల ఏర్పడిన సరఫరా షాక్ మాత్రమే కారణం కాదని ఇండస్ట్రీ విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల బ్యాటరీల తయారీలో ఉపయోగించే మెటీరియల్స్కు అవసరమైన నికెల్ ప్రాసెసింగ్ కూడా సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ డిమాండ్ను పెంచింది. లేటరైట్ ఓర్ల నుంచి నికెల్ను తీసి మిక్స్డ్ హైడ్రాక్సైడ్ ప్రెసిపిటేట్గా మార్చేందుకు అధిక పీడన యాసిడ్ లీచింగ్ ప్లాంట్లు విస్తరిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రపంచంలో అతిపెద్ద నికెల్ నిల్వలు కలిగిన ఇండోనేషియాలో ఈ డిమాండ్ వేగంగా పెరిగింది. నికెల్ సంబంధిత సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ అవసరం 2021లో 3.5 మిలియన్ టన్నుల నుంచి 2025లో 16 మిలియన్ టన్నులకు ఎగసిందని ఇండస్ట్రీ అంచనాలు చెబుతున్నాయి.
“డిమాండ్ వైపు ఇండోనేషియా, సరఫరా వైపు యుద్ధాలు — ఈ 2 అంశాలు కలిసి భారత్కు ప్రతికూలంగా పనిచేస్తున్నాయి” అని ఫెర్టిలైజర్ ఇండస్ట్రీ అధికారి చెప్పారు. రష్యా తన దేశీయ ఫెర్టిలైజర్ ఉత్పత్తిని కాపాడేందుకు సల్ఫర్, సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ఎగుమతులపై నిషేధం విధించగా, చైనా కూడా సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ఎగుమతులపై పరిమితులు పెట్టిందని ఇండస్ట్రీ వర్గాలు తెలిపాయి. ఈ ఎగుమతి నియంత్రణలు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో అందుబాటు పరిమాణాన్ని తగ్గించాయి. ఫలితంగా భారత దిగుమతిదారులు గల్ఫ్, ఆఫ్రికా, తూర్పు ఆసియా సరఫరాదారుల మధ్య పోటీగా కొనుగోళ్లను జరపాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఇండియన్ ఫార్మర్స్ ఫెర్టిలైజర్ కోఆపరేటివ్, కొరమాండల్ ఇంటర్నేషనల్, పరదీప్ ఫాస్ఫేట్స్ లిమిటెడ్ వంటి సంస్థలు సల్ఫర్, రాక్ ఫాస్ఫేట్ దిగుమతులపై ఆధారపడి ఉన్న ఇంటిగ్రేటెడ్ ఫెర్టిలైజర్ తయారీ యూనిట్లను నిర్వహిస్తున్నాయి. ఈ యూనిట్లలో సల్ఫర్ను ముందుగా సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్గా మారుస్తారు; ఆ యాసిడ్ను రాక్ ఫాస్ఫేట్తో రియాక్ట్ చేసి ఎస్ఎస్పీ లేదా ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ తయారు చేస్తారు. ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ను తరువాత డీఏపీ, ఇతర అధిక ఫాస్ఫరస్ కాంప్లెక్స్ ఫెర్టిలైజర్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. ఒక టన్ను సల్ఫర్ నుంచి సుమారు 3 టన్నుల సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ఉత్పత్తి అవుతుంది; ఈ ప్రక్రియలో వెలువడే వేడిని బాయిలర్ల ద్వారా హై-ప్రెషర్ స్టీమ్, పవర్ ఉత్పత్తికి కూడా వినియోగించవచ్చు.
దేశంలో ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ తయారీ సామర్థ్యం సుమారు 2.2 మిలియన్ టన్నులుగా ఉంది. ఇది 15-16 మిలియన్ టన్నుల ఫాస్ఫాటిక్ ఫెర్టిలైజర్ల ఉత్పత్తికి అవసరమైన 4.3-4.5 మిలియన్ టన్నుల అవసరంలో సగం వరకు మాత్రమే సరిపోతుంది. మిగిలిన అవసరం దిగుమతుల ద్వారా తీర్చుకోవాల్సి వస్తుంది. 1 టన్ను ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ ఉత్పత్తికి 2.6-2.8 టన్నుల సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ అవసరమవుతుందని ఇండస్ట్రీ వర్గాలు తెలిపాయి. అందువల్ల సల్ఫర్ లేదా సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ధరల పెరుగుదల ఒక్కో ఉత్పత్తి దశలో ఖర్చును పెంచుతూ చివరికి డీఏపీ, కాంప్లెక్స్ ఫెర్టిలైజర్ల సరఫరా లెక్కలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
“ఇఫ్కో, కొరమాండల్, పరదీప్ ఫాస్ఫేట్స్ సంస్థలు జోర్డాన్, సెనెగల్, మొరాకోలో జాయింట్ వెంచర్లు లేదా స్ట్రాటజిక్ టై-అప్స్ ద్వారా రాక్ ఫాస్ఫేట్ సరఫరాలను భద్రపరుచుకున్నాయి. కానీ సల్ఫర్ లేకుండా రాక్ ఫాస్ఫేట్ను ఫెర్టిలైజర్ తయారీలో ఉపయోగించలేరు” అని ఇండస్ట్రీ అధికారి చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్య భారత కంపెనీల విదేశీ ముడిపదార్థ భద్రతా వ్యూహంలో కొత్త బలహీనతను చూపుతోంది. రాక్ ఫాస్ఫేట్ సరఫరా ఒప్పందాలు ఉన్నా, దాన్ని ఉపయోగించడానికి అవసరమైన సల్ఫర్, సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ లభ్యత, ధరలు అనిశ్చితంగా మారితే ఉత్పత్తి ప్రణాళికలు మారాల్సి రావచ్చని వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
గతంలో రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ప్రారంభ దశలో కూడా సల్ఫర్ ధరలు 2022 మార్చి-జూన్ మధ్య టన్నుకు 400-500 డాలర్లకు పెరిగాయి. అయితే ఆ పెరుగుదల తాత్కాలికంగా నిలిచిపోయి, 2022 చివరి నుంచి 2025 ప్రారంభం వరకు ధరలు తిరిగి 200 డాలర్ల కంటే తక్కువ స్థాయికి వచ్చాయి. ప్రస్తుత పెరుగుదల మాత్రం ఎనర్జీ ఇన్ఫ్రాపై లక్ష్యిత దాడులు, ఎగుమతి నియంత్రణలు, ఈవీ బ్యాటరీల సరఫరా గొలుసు నుంచి వచ్చిన అదనపు డిమాండ్ కలయికతో నిలకడగా కొనసాగుతోందని ఇండస్ట్రీ అంచనా వేస్తోంది. భారత ఫెర్టిలైజర్ కంపెనీలు ప్రస్తుతం దీర్ఘకాలిక ఒప్పందాలు, స్పాట్ కొనుగోళ్లు, దేశీయ యాసిడ్ వనరుల వినియోగం మధ్య సమతుల్యత కోసం ప్రయత్నిస్తున్నాయి.
రాబోయే వారాల్లో రబీ సీజన్ అవసరాలు, అంతర్జాతీయ సల్ఫర్ షిప్మెంట్లు, గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని ఎనర్జీ ఇన్ఫ్రా స్థితి, రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధ తీవ్రత మార్కెట్ దిశను నిర్ణయించనున్నాయి. ఎల్నినో ప్రభావంతో ఫెర్టిలైజర్ డిమాండ్ కొంత తగ్గితే ధరలపై ఒత్తిడి తగ్గొచ్చని ఇండస్ట్రీ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. అయితే యుద్ధాలు కొనసాగితే, రష్యా, చైనా ఎగుమతి పరిమితులు సడలకపోతే, సల్ఫర్ భారత ఫెర్టిలైజర్ భద్రతలో కీలక ప్రమాద కారకంగా కొనసాగుతుందని అధికారులు చెబుతున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఫెర్టిలైజర్ కంపెనీలు వచ్చే దిగుమతి టెండర్లు, సబ్సిడీ లెక్కలు, దేశీయ సరఫరా ఒప్పందాలను సమీక్షించనున్నాయని ఇండస్ట్రీ వర్గాలు తెలిపాయి.
