జల్ జీవన్ మిషన్‌లో 2 ఏళ్లుగా కొత్త ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం లేదు
మహారాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తాగునీటి కొరత తీవ్రమవుతుండగా, కేంద్రం-రాష్ట్రం నిధుల వివాదం పథకంపై ప్రభావం చూపుతోంది
మహారాష్ట్రలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 85 శాతం తాలూకాలు కరువు పరిస్థితులతో తాగునీటి సమస్యను ఎదుర్కొంటుండగా, జల్ జీవన్ మిషన్ కింద గత 2 సంవత్సరాలుగా కొత్త ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం లభించకపోవడం సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రం చేసింది.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం 2025-26 నాటికి గ్రామీణ కుటుంబాల్లో 90 శాతం కుటుంబాలకు ట్యాప్ కనెక్షన్లు ఇచ్చినట్లు చూపించినా, అనేక గ్రామాల్లో నీటి సరఫరా సక్రమంగా లేక ప్రజలు ట్యాంకర్లపై ఆధారపడుతున్నారు. మొత్తం 14,678,590 గ్రామీణ కుటుంబాల్లో 13,210,394 కుటుంబాలకు కనెక్షన్లు ఉన్నట్లు నమోదు కాగా, పనిలో ఉన్న అనేక పథకాలు పూర్తికాకపోవడం, పూర్తైనట్లు చూపిన ప్రాజెక్టుల్లో సరఫరా లేకపోవడం ప్రధాన సమస్యగా మారింది.
జల్ జీవన్ మిషన్ కింద రాష్ట్రంలో మొత్తం 51,560 నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టులు ప్రణాళికలోకి వచ్చాయి. వాటిలో 26,499 పూర్తయ్యాయని, 25,061 పనులు కొనసాగుతున్నాయని అధికారులు తెలిపారు. 2019-20 నుంచి 2023-24 వరకు ఆమోదాలు వేగంగా వచ్చినప్పటికీ, 2024-2025 మరియు 2025-2026 సంవత్సరాల్లో కొత్త పథకాలకు ఆమోదాలు నిలిచిపోయాయి. 2021-22లో అత్యధికంగా 22,599 ఆమోదాలు రాగా, 2022-23లో 16,161, 2023-24లో 8,291 ఆమోదాలు వచ్చాయి.
రాష్ట్ర నీటి సరఫరా మంత్రి గులాబ్రావ్ పాటిల్ ఇటీవల మాట్లాడుతూ, “జల్ జీవన్ మిషన్ కింద ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదం ఇచ్చింది. అయితే గత 2 సంవత్సరాలుగా నిధులు అందుబాటులోకి రాకపోవడంతో నీటి సరఫరా పథకాల పనులు మందగించాయి” అని చెప్పారు. గ్రామాల్లో పైప్‌లైన్‌లు, ట్యాంకులు, ట్యాప్ కనెక్షన్లు ఉన్నా నీరు రాకపోతే పథకం ప్రయోజనం ప్రజలకు చేరదని స్థానిక సంస్థలు చెబుతున్నాయి.
HIGHLIGHTS
- 85 శాతం తాలూకాలు కరువు ప్రభావంలో ఉన్నాయి
- 2 ఏళ్లుగా కొత్త ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం లేదు
- 51,560 ప్రాజెక్టుల్లో 26,499 పూర్తయ్యాయి
- 2025-26లో మహారాష్ట్రకు రూ. 12.74 కోట్లు మాత్రమే
- 90 శాతం కనెక్షన్లు ఉన్నట్లు ప్రభుత్వ డేటా
రాష్ట్ర జలవనరుల మంత్రి రాధాకృష్ణ విఖే-పాటిల్ మాట్లాడుతూ, “కొన్ని ప్రాజెక్టులు పేపర్‌పై పూర్తైనట్లు చూపించి, పెద్ద మొత్తంలో నిధులు ఖర్చయినట్లు వెల్లడైంది. దాంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం తదుపరి నిధులను నిలిపివేసింది. ఈ అంశంపై దర్యాప్తు కొనసాగుతోంది” అని చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్యలతో పథకం అమలు, ఖర్చుల ధృవీకరణ, నేలస్థాయి పనుల నాణ్యతపై కొత్త ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.
2019 ఆగస్టు 15న ప్రారంభమైన జల్ జీవన్ మిషన్ గ్రామీణ కుటుంబాలకు శుభ్రమైన, క్రమమైన పైప్ నీరు అందించాలనే లక్ష్యంతో అమలులోకి వచ్చింది. మహిళలు దూరం వెళ్లి నీరు తెచ్చే పరిస్థితిని తగ్గించడమే ముఖ్య ఉద్దేశమని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. 2019-20 నుంచి ఇప్పటివరకు ఈ మిషన్‌పై రూ. 33,269.6 కోట్లు ఖర్చయ్యాయి. ఇందులో కేంద్ర వాటా రూ. 15,733 కోట్లు కాగా, రాష్ట్ర వాటా రూ. 20,536.6 కోట్లు.
జల్ జీవన్ మిషన్ 2.0 కింద 2025-2026లో నిధుల కేటాయింపుల్లో ఉత్తరప్రదేశ్‌కు రూ. 792.93 కోట్లు, ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు రూ. 536.53 కోట్లు, మధ్యప్రదేశ్‌కు రూ. 154.02 కోట్లు, ఒడిశాకు రూ. 65.31 కోట్లు కేటాయించగా, మహారాష్ట్రకు రూ. 12.74 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించారు. దీంతో కొనసాగుతున్న పనులకు నిధుల ప్రవాహం, కొత్త ప్రాజెక్టుల భవితవ్యం అనిశ్చితిలో పడింది.
ఆగస్టు 24, 2025 నాటికి మహారాష్ట్రలో 12,445 గ్రామ పంచాయతీలు ‘హర్ ఘర్ జల్’ పరిధిలోకి వచ్చాయని రాష్ట్ర డేటా చూపిస్తోంది. వాటిలో 8,061 గ్రామ పంచాయతీలు అధికారికంగా సర్టిఫై అయ్యాయి. అయితే సర్టిఫికేషన్, వాస్తవ నీటి సరఫరా మధ్య వ్యత్యాసం ఉందని గ్రామస్థాయి ఫిర్యాదులు సూచిస్తున్నాయి. తాగునీరు, పశువులు, సాగు అవసరాల కోసం ప్రజలు అదనపు ఖర్చులు భరించాల్సి వస్తోంది.
ఇప్పుడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పూర్తి అయినట్లు చూపిన ప్రాజెక్టుల పరిశీలన, పెండింగ్ పనుల సమీక్ష, కేంద్ర నిధుల విడుదలపై నిర్ణయాల కోసం ఎదురు చూస్తోంది. దర్యాప్తు నివేదిక తర్వాతే నిలిచిపోయిన నిధులు, కొత్త ఆమోదాలపై తదుపరి స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.