జోజరి నదిపై నిర్మాణాలకు సుప్రీంకోర్టు మధ్యంతర నిషేధం
నది అంచు నుంచి 100 మీటర్ల పరిధిలో నిర్మాణాలు, ఫ్లడ్ లైన్కు ఇరువైపులా 500 మీటర్లలో ప్రమాదకర పరిశ్రమలు, కాలుష్య కార్యకలాపాలపై ఆంక్షలు
రాజస్థాన్లోని జోజరి నది (Jojari River) పరిరక్షణకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు కీలక మధ్యంతర ఆదేశాలు జారీ చేసింది. నది అంచు నుంచి 100 మీటర్ల పరిధిలో నిర్మాణాలు, అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను తాత్కాలికంగా నిషేధించింది.
అదే సమయంలో నది ప్రస్తుత High Flood Line లేదా ప్రస్తుత ప్రవాహ మార్గానికి ఇరువైపులా 500 మీటర్ల పరిధిలో ప్రమాదకర పరిశ్రమలు, కాలుష్యానికి కారణమయ్యే కార్యకలాపాలను చేపట్టకుండా ఆంక్షలు విధించింది.
జోజరి నది కేసు ఎందుకు కీలకం?
ఈ వ్యవహారం “In Re: 2 Million Lives At Risk, Contamination In Jojari River, Rajasthan” అనే suo motu పర్యావరణ కేసుగా కొనసాగుతోంది.
పశ్చిమ రాజస్థాన్లో పారిశ్రామిక కాలుష్యంపై దృష్టి సారించిన సుప్రీంకోర్టు 15 సెప్టెంబర్ 2025న ఈ కేసు విచారణను ప్రారంభించింది. ముఖ్యంగా జోధ్పూర్, పాలి, బాలోత్రా ప్రాంతాలకు సంబంధించిన కాలుష్య సమస్యలు ఈ కేసులో ప్రస్తావనకు వచ్చాయి.
నిర్మాణాలపై 100 మీటర్ల నిషేధం
సుప్రీంకోర్టు విధించిన మధ్యంతర ఆంక్షల ప్రకారం జోజరి నది అంచు నుంచి 100 మీటర్ల పరిధిలో నిర్మాణాలు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టకూడదు.
అదేవిధంగా నది ప్రస్తుత High Flood Line లేదా Flow Pathకు ఇరువైపులా 500 మీటర్ల పరిధిలో ప్రమాదకర పరిశ్రమలు, నదిని కలుషితం చేసే కార్యకలాపాలపై నిషేధం అమల్లో ఉంటుంది.
ఈ ఆంక్షలు శాశ్వతంగా విధించినవి కావు. నది పరిసరాల్లో High Flood Line, పర్యావరణ బఫర్ జోన్లను శాస్త్రీయంగా గుర్తించే ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు ఇవి కొనసాగుతాయి.
High Flood Line ఎందుకు ముఖ్యం?
నది వరదల సమయంలో నీటి మట్టం ఎంతవరకు పెరిగే అవకాశం ఉందో గుర్తించడానికి **High Flood Line (HFL)**ను ఉపయోగిస్తారు.
జోజరి నది పరిసరాల్లో వరద ముప్పు ఉన్న ప్రాంతాలు, పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతాలను శాస్త్రీయంగా గుర్తించిన తర్వాతే అక్కడ నిర్మాణాలు, అభివృద్ధి కార్యకలాపాలకు సంబంధించి తదుపరి నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
జోజరి, బండి, లూని నదులపై ప్రభుత్వానికి ఆదేశాలు
7 ఆగస్టు 2026న సుప్రీంకోర్టు రాజస్థాన్ ప్రభుత్వానికి మరో కీలక ఆదేశం జారీ చేసింది.
జోజరి, బండి (Bandi), లూని (Luni) నదుల్లో కాలుష్య సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు ఏడు రోజుల్లో Integrated Coordination Group ఏర్పాటు చేయాలని ఆదేశించింది.
ఈ బృందానికి రాష్ట్ర Chief Secretary నాయకత్వం వహించాలి. కాలుష్య సమస్యలను సమన్వయంతో పరిష్కరించడం, నదుల పునరుద్ధరణకు అవసరమైన చర్యలను ముందుకు తీసుకెళ్లడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
అదనంగా, కాలుష్యానికి గురైన నదీ వ్యవస్థల పునరుద్ధరణ కోసం స్వతంత్ర River Commission లేదా River Rejuvenation Authority ఏర్పాటు చేయాలని కూడా కోర్టు ఆదేశించింది.
అయితే Integrated Coordination Group అనేది ప్రభుత్వ అంతర్గత సమన్వయ వ్యవస్థ మాత్రమేనని, ఇది ఇప్పటికే ఉన్న High-Level Ecosystem Oversight Committee అధికారాలను అధిగమించదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
పశ్చిమ రాజస్థాన్లో నదీ కాలుష్యంపై ఆందోళన
జోజరి, బండి, లూని నదులు పశ్చిమ రాజస్థాన్లోని నదీ వ్యవస్థలో కీలక భాగాలు. పారిశ్రామిక కాలుష్యం, నదీ ప్రవాహ ప్రాంతాల్లో అనియంత్రిత అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటి అంశాలు ఈ ప్రాంతంలో తీవ్ర ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.
సుప్రీంకోర్టు తాజా ఆదేశాలు నదీ కాలుష్య నియంత్రణతో పాటు floodplain పరిరక్షణ, పర్యావరణ పునరుద్ధరణపై దృష్టి సారిస్తున్నాయి.
ముందున్న కీలక దశ
ఇప్పుడు జోజరి నది పరిసరాల్లో High Flood Line, ecological buffer zonesను శాస్త్రీయంగా గుర్తించే ప్రక్రియ కీలకంగా మారింది. ఈ డీమార్కేషన్ పూర్తయిన తర్వాత నది పరిసరాల్లో నిర్మాణాలు, పరిశ్రమలు, ఇతర అభివృద్ధి కార్యకలాపాలపై తదుపరి నిర్ణయాలకు మార్గం సుగమం కానుంది.
