నేపాల్ వరదల తర్వాత ఉత్తర బెంగాల్కు హిమాలయ వరదల ముప్పుపై దృష్టి. సిక్కింలో గ్లేషియల్ సరస్సులు, హ్యాంగింగ్ గ్లేసియర్లు, కొండచరియల ముప్పులతో తీస్తా పరివాహక ప్రాంతంలో ముందస్తు హెచ్చరికలపై డిమాండ్లు పెరుగుతున్నాయి
నేపాల్లో ఇటీవల సంభవించిన భారీ ఫ్లాష్ ఫ్లడ్ తరువాత, ఉత్తర బెంగాల్లో హిమాలయ నదుల వరద ముప్పుపై ఆందోళనలు మళ్లీ పెరిగాయి. సిక్కిం ఎత్తైన ప్రాంతాల్లోని గ్లేషియల్ సరస్సులు, హ్యాంగింగ్ గ్లేసియర్లు, కొండచరియలు తీస్తా సహా పలు నదుల ద్వారా దిగువ ప్రాంతాలకు ఆకస్మిక ప్రమాదాన్ని తెచ్చిపెట్టవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ఉత్తర బెంగాల్కు ఈ ముప్పు ప్రత్యక్షంగా సంబంధించింది, ఎందుకంటే తీస్తా బేసిన్కు సిక్కిం ఎత్తైన ప్రాంతాల నుంచి నీరు చేరుతుంది. అక్కడ అధిక ప్రమాదం లేదా అత్యధిక ప్రమాదం కేటగిరీల్లో ఉన్న గ్లేషియల్ సరస్సులు ఉన్నాయి. సిక్కిం ప్రభుత్వానికి చెందిన బహుశాఖ బృందం ఇటీవల చేసిన పరిశీలనలో, 4,800 మీటర్ల ఎత్తులోని చుమిలాంచా సరస్సులో సుమారు 5 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల నీరు ఉన్నట్లు అధికార వర్గాలు తెలిపాయి. ఈ సరస్సుపై 1 కిలోమీటర్ పొడవైన హ్యాంగింగ్ గ్లేసియర్ ఉండటం ప్రమాద సూచికగా భావిస్తున్నారు. సిక్కిం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ డిపార్ట్మెంట్ దానిని కేటగిరీ-ఏ హై రిస్క్ సరస్సుగా వర్గీకరించినట్లు వర్గాలు తెలిపాయి.
సిక్కిం ప్రభుత్వ మైన్స్ అండ్ జియాలజీ డిపార్ట్మెంట్ మాజీ జియాలజిస్ట్ త్సెరింగ్ తాషి మాట్లాడుతూ, నేపాల్ ఘటనతో హ్యాంగింగ్ గ్లేసియర్ల ప్రమాదం మరింత స్పష్టంగా కనిపించిందని అన్నారు. “ఎత్తైన వాలుపై నిలిచిన మంచు మాస్లు కూలిపోతే అవలాంచ్లు, డెబ్రిస్ ఫ్లోలు దిగువకు దూసుకెళ్లవచ్చు. కానీ హజార్డ్ అసెస్మెంట్లలో అవి తరచూ పట్టించుకోబడవు,” అని ఆయన చెప్పారు. ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ మౌంటెన్ డెవలప్మెంట్లో క్లైమేట్ అండ్ ఎన్విరాన్మెంటల్ రిస్క్స్ హెడ్ చియాంగ్గోంగ్ ఝాంగ్ మాట్లాడుతూ, నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దు సమీపంలోని ల్హెండే ఖోలా నదిలో ఐస్ అవలాంచ్ నేపాల్ వరదకు కారణమై ఉండవచ్చని, అయితే సంఘటనల క్రమంపై దర్యాప్తు కొనసాగుతోందని చెప్పారు.
సిక్కింలో గ్లేషియల్ ప్రమాదం ఇప్పటికే 2023లో స్పష్టమైంది. ఉత్తర సిక్కింలోని సౌత్ ల్హోనాక్ సరస్సులోకి పెద్ద మొత్తంలో రాయి, మంచు పడడంతో సరస్సు తెగి, తీస్తా ద్వారా భారీ వరద దిగువకు దూసుకెళ్లింది. నేషనల్ డిజాస్టర్ మేనేజ్మెంట్ అథారిటీ ఆ వరదను 20 మీటర్ల ఎత్తైన డిస్ప్లేస్మెంట్ వేవ్గా వివరించింది. ఆ వరద సిక్కింలో హైడ్రోపవర్ ఆస్తులు, నివాస ప్రాంతాలను దెబ్బతీసిన తరువాత పశ్చిమ బెంగాల్లోని దార్జిలింగ్, కాలింపాంగ్ జిల్లాలకు చేరి విస్తృత నష్టం కలిగించింది. ఆ అనుభవం తర్వాత తీస్తా బేసిన్లో ఉన్న ప్రమాదాలపై శాస్త్రీయ పరిశీలనను వేగవంతం చేయాల్సిన అవసరం పెరిగిందని అధికారులు చెబుతున్నారు.
కేంద్రం రూపొందించిన గ్లేషియల్ లేక్ అట్లస్ గంగా బేసిన్లో 4,707 గ్లేషియల్ సరస్సులను మ్యాప్ చేసింది. ఈ బేసిన్ నది ఉద్భవ ప్రాంతం నుంచి హిమాలయ పాద ప్రాంతాల వరకు సుమారు 2.5 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని కవర్ చేస్తుంది. నేషనల్ గ్లోఫ్ రిస్క్ మిటిగేషన్ ప్రోగ్రామ్ హిమాలయ రాష్ట్రాల్లో 195 హై రిస్క్ గ్లేషియల్ సరస్సులను గుర్తించింది. జూలైలో విడుదలైన తాజా సిక్కిం ప్రభుత్వ అంచనా ప్రకారం రాష్ట్రంలో సుమారు 320 గ్లేషియల్ సరస్సులు ఉండగా, వాటిలో 14 హై రిస్క్ కేటగిరీలో ఉన్నాయి. ఉపగ్రహ చిత్రాలు, మెషీన్ లెర్నింగ్ ఆధారంగా జరిగిన అధ్యయనం సిక్కింలో 492 సరస్సులను గుర్తించగా, వాటిలో 406 సరస్సులు కనీసం ఒక దశలో 0.01 చదరపు కిలోమీటర్ పరిమాణాన్ని చేరుకున్నాయని తెలిపింది.
HIGHLIGHTS
- చుమిలాంచా సరస్సు 4,800 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది
- సరస్సులో సుమారు 5 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల నీరు
- సిక్కింలో 14 గ్లేషియల్ సరస్సులు హై రిస్క్
- తీస్తా బేసిన్లో 18.6 శాతం ప్రాంతం అధిక ముప్పులో
- సిక్కింకు కేంద్ర గ్లోఫ్ ప్రోగ్రామ్ కింద రూ. 40 కోట్లు
సౌత్ ఏషియన్ ఫోరం ఫర్ ఎన్విరాన్మెంట్ వ్యవస్థాపక ట్రస్టీ, క్లైమేట్ క్రిటిక్, రిస్టోరేషన్ ఎకాలజిస్ట్ దిపాయన్ డే మాట్లాడుతూ, రిస్క్ అసెస్మెంట్ను సిక్కిం గ్లేషియల్ సరస్సులకే పరిమితం చేయకూడదని చెప్పారు. ఎత్తైన ప్రాంతాల్లోని ఇతర నీటి వనరులు, పర్మాఫ్రాస్ట్ కరగడం కూడా దిగువ ప్రాంతాలపై ప్రభావం చూపవచ్చని ఆయన అన్నారు. “పర్మాఫ్రాస్ట్పై ఉన్న ఈ సరస్సులు ఉత్తర బెంగాల్కే కాదు, అస్సాం, సిక్కింకీ కూడా సంభావ్య ముప్పు,” అని డే చెప్పారు. ఆయన అంచనా ప్రకారం భూటాన్లో 1,000కిపైగా పర్మాఫ్రాస్ట్ సరస్సులు ఉండటంతో, ఆ ప్రాంతాలపై కూడా సమగ్ర పరిశీలన అవసరమని ఆయన అన్నారు.
తీస్తా బేసిన్లో కొండచరియల ప్రమాదం కూడా పెద్ద సవాలుగా మారింది. స్ప్రింగర్ నేచర్ ప్రచురించే పీర్ రివ్యూడ్ జర్నల్ డిస్కవర్ ఎన్విరాన్మెంట్లో జూలైలో ప్రచురితమైన అధ్యయనం 8,341 చదరపు కిలోమీటర్ల తీస్తా బేసిన్ను పరిశీలించింది. 1,151 చారిత్రక ల్యాండ్స్లైడ్ల డేటా, భూభాగం, వర్షపాతం, జియాలజీ, భూ వినియోగం వంటి అంశాల ఆధారంగా 963.94 చదరపు కిలోమీటర్లు హైలీ ససెప్టిబుల్గా, 583.92 చదరపు కిలోమీటర్లు వెరీ హైలీ ససెప్టిబుల్గా వర్గీకరించింది. ఇవి కలిపి అధ్యయన ప్రాంతంలో 18.6 శాతంగా ఉన్నాయి. 2024లో మరో అధ్యయనం తీస్తా బేసిన్ను 35 ఉప బేసిన్లుగా విభజించి, 17 ఉప బేసిన్లను ల్యాండ్స్లైడ్లకు అధిక ముప్పు గలవిగా గుర్తించింది.
తీస్తా మాత్రమే కాకుండా బాలాసన్, మహానంద, తోర్సా, జల్దాఖా వంటి నదులు కూడా హిమాలయాల steep terrain, పాదప్రాంతాల నుంచి మైదానాల్లోకి ప్రవేశిస్తాయి. అకస్మాత్తుగా నీటి ప్రవాహం పెరగడమే కాకుండా సిల్ట్, బండరాళ్లు, చెట్లు, ఇతర డెబ్రిస్ చేరితే నష్టం మరింత పెరుగుతుంది. 2022 అక్టోబర్లో మాల్బజార్ వద్ద మాల్ నదిలో వచ్చిన ఫ్లాష్ ఫ్లడ్లో 8 మంది మరణించారు. 2025 అక్టోబర్లో బాలాసన్ ఉపనది రంగ్భాంగ్ మిరిక్లోని తబాకోషి గుండా ఉద్ధృతంగా ప్రవహించి 15కిపైగా హోమ్స్టేలను ధ్వంసం చేసింది; దూధియా వద్ద బాలాసన్ వంతెన కొట్టుకుపోవడంతో 100కిపైగా టూరిస్టులు చిక్కుకుపోయారు.
ఈ వరుస ఘటనల నేపథ్యంలో ఉత్తర బెంగాల్ నదుల క్యారీయింగ్ కెపాసిటీ పెంచడంపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టింది. సాగునీటి శాఖ మాన్సూన్ తర్వాత దార్జిలింగ్, కాలింపాంగ్, జల్పైగురి, అలిపుర్దువార్, కూచ్ బీహార్ జిల్లాల్లో కనీసం 16 ప్రధాన, మధ్యస్థ నదుల్లో డ్రెడ్జింగ్ చేపట్టాలని ప్రణాళిక రూపొందించింది. “మాన్సూన్ సమయంలో డ్రెడ్జింగ్ సాధ్యం కాదు. కానీ తర్వాత పనిని వేగవంతం చేస్తాం,” అని సాగునీటి శాఖ నార్త్-ఈస్టర్న్ జోన్ చీఫ్ ఇంజినీర్ కృష్ణేందు భౌమిక్ చెప్పారు. అయితే ఫ్లాష్ ఫ్లడ్లకు ప్రధాన పరిష్కారంగా డ్రెడ్జింగ్పై ఆధారపడటం సరిపోదని డే హెచ్చరించారు. “ఫ్లాష్ ఫ్లడ్ సమయంలో డ్రెడ్జింగ్ మాత్రమే పెద్దగా ఉపయోగపడదు. గరిష్ఠంగా ప్రారంభ ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు,” అని ఆయన చెప్పారు.
ముందస్తు హెచ్చరికలు, నిరంతర మానిటరింగ్, అప్స్ట్రీమ్ రిస్క్ మ్యాపింగ్ ఇప్పుడు కీలకంగా మారాయి. సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్లకు వర్తించే నేషనల్ గ్లోఫ్ రిస్క్ మిటిగేషన్ ప్రోగ్రామ్కు కేంద్రం రూ. 150 కోట్లు కేటాయించగా, సిక్కింకు రూ. 40 కోట్లు దక్కాయి. ఈ ప్రోగ్రామ్లో హజార్డ్ అసెస్మెంట్, మానిటరింగ్, ఎర్లీ వార్నింగ్ సిస్టమ్స్, మిటిగేషన్ ఉన్నాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని సెంటర్ ఫర్ డెవలప్మెంట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ కంప్యూటింగ్ జూన్లో గ్లేషియల్ లేక్ ప్రొఫైలింగ్, రిస్క్ అసెస్మెంట్ కోసం స్వదేశీ ఆటోనమస్ సిస్టమ్ను సిక్కింకు అందజేసినట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వర్గాలు తెలిపాయి. మాన్సూన్ తగ్గిన తర్వాత డ్రెడ్జింగ్ పనులు, హై రిస్క్ సరస్సుల శాస్త్రీయ సర్వేలు, హెచ్చరిక వ్యవస్థల పనితీరుపై తదుపరి సమీక్షలు జరగనున్నాయి.
