99TV News

    PM-KUSUM 2.0: రైతులకు సౌర విద్యుత్ భరోసా.. భూగర్భ జలాలపై కొత్త సవాళ్లు

    PM-KUSUM 2.0: Solar power assurance for farmers... new challenges regarding groundwater.

    PM-KUSUM 2.0: రైతులకు సౌర విద్యుత్ భరోసా.. భూగర్భ జలాలపై కొత్త సవాళ్లు

    న్యూఢిల్లీ: వ్యవసాయ రంగంలో డీజిల్ వినియోగాన్ని తగ్గిస్తూ, రైతులకు సౌర విద్యుత్‌ను అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే లక్ష్యంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ప్రధానమంత్రి కిసాన్ ఉర్జా సురక్షా ఏవం ఉత్థాన్ మహాభియాన్ (PM-KUSUM) కీలక దశకు చేరుకుంది. గత ఐదేళ్లలో ఈ పథకం కింద 25 లక్షలకు పైగా సౌర పంపుల ఏర్పాటుకు సబ్సిడీ అందించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది. అయితే, సౌర విద్యుత్‌తో పంపింగ్ ఖర్చు దాదాపు లేకపోవడం వల్ల భూగర్భ జలాల అధిక వినియోగం పెరిగే ప్రమాదం ఉందన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

    2019లో ప్రారంభమైన PM-KUSUM

    కేంద్ర నూతన, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో 2019లో PM-KUSUMను ప్రారంభించారు. 2024లో ఈ కార్యక్రమాన్ని మరింత విస్తరించారు.

    రైతులకు ఇంధన, నీటి భద్రత కల్పించడం, గ్రామీణ ఆదాయాలను పెంచడం, వ్యవసాయాన్ని డీజిల్ ఆధారితం కాకుండా చేయడం, కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యాలు.

    ప్రారంభంలో 2026 మార్చి నాటికి 34,800 మెగావాట్ల సౌర సామర్థ్యాన్ని జోడించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. అనంతరం పథకం గడువును 2027 మార్చి 31 వరకు పొడిగించారు.

    మూడు ప్రధాన భాగాలు

    భాగం ప్రధాన లక్ష్యం

    కాంపోనెంట్ A 10,000 MW వికేంద్రీకృత గ్రిడ్ అనుసంధానిత సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్లు

    కాంపోనెంట్ B 14 లక్షల స్టాండలోన్ ఆఫ్-గ్రిడ్ సౌర వ్యవసాయ పంపులు

    కాంపోనెంట్ C 35 లక్షల గ్రిడ్ అనుసంధానిత వ్యవసాయ పంపుల సోలరైజేషన్

    కాంపోనెంట్ A కింద రైతులు బంజరు లేదా సాగుభూముల్లో 500 KW నుంచి 2 MW వరకు సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేసి.. స్థానిక డిస్కమ్‌లకు విద్యుత్ విక్రయించడం ద్వారా ఆదాయం పొందవచ్చు.

    కాంపోనెంట్ Bలో గ్రిడ్ సౌకర్యం లేని ప్రాంతాల్లో డీజిల్ పంపులకు బదులుగా సౌర పంపులను ఏర్పాటు చేయడం లక్ష్యం.

    కాంపోనెంట్ Cలో ఇప్పటికే ఉన్న గ్రిడ్ అనుసంధానిత వ్యవసాయ పంపులను సోలరైజ్ చేస్తారు. ఇందులో Individual Pump Solarisation (IPS), Feeder Level Solarisation (FLS) విధానాలు ఉన్నాయి.

    సబ్సిడీ ఎలా ఉంటుంది?

    సాధారణ రాష్ట్రాల్లో B, C కాంపోనెంట్లకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 30 శాతం సెంట్రల్ ఫైనాన్షియల్ అసిస్టెన్స్ (CFA) అందిస్తుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కనీసం 30 శాతం భరిస్తుంది. మిగిలిన 40 శాతంలో రైతు వాటా ఉంటుంది. ఇందులో గరిష్ఠంగా 30 శాతం వరకు బ్యాంకు రుణం ద్వారా సమకూర్చుకోవచ్చు.

    ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, దీవి కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో కేంద్ర సహాయం 50 శాతానికి పెరుగుతుంది. దీంతో రైతు భరించాల్సిన వాటా 20 శాతానికి తగ్గుతుంది.

    పథకం పురోగతి

    2026 ఆగస్టు నాటికి..

    • దాదాపు 11.49 లక్షల ఆఫ్-గ్రిడ్ సౌర పంపులు ఏర్పాటు

    • 15.89 లక్షలకు పైగా పంపులు ఫీడర్ స్థాయి సోలరైజేషన్ పరిధిలోకి

    • సుమారు 1,726 MW వికేంద్రీకృత సౌర సామర్థ్యం ఏర్పాటు

    • 21.77 లక్షలకు పైగా రైతులకు ప్రయోజనం

    లభించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది.

    2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే ఏర్పాటు లేదా సోలరైజ్ చేసిన 25 లక్షల పంపుల్లో సుమారు 13.93 లక్షల పంపుల పనులు పూర్తయ్యాయి. మహారాష్ట్రలో ఒకే నెలలో 49,500 సౌర పంపులను ఏర్పాటు చేసి గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డు సాధించినట్లు పేర్కొంది.

    రాష్ట్రాలకు, డిస్కమ్‌లకు ఆర్థిక ఉపశమనం

    వ్యవసాయ విద్యుత్ సబ్సిడీల కోసం రాష్ట్రాలు ఏటా రూ.లక్ష కోట్లకు పైగా ఖర్చు చేస్తున్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. సౌర పంపులు, గ్రిడ్ సోలరైజేషన్ ద్వారా ఈ భారాన్ని తగ్గించడంతో పాటు విద్యుత్ ప్రసార నష్టాలను కూడా తగ్గించే అవకాశం ఉంది.

    అదే సమయంలో డీజిల్ వినియోగాన్ని ఏటా సుమారు 138 కోట్ల లీటర్ల మేర తగ్గించే అవకాశం ఉందని అంచనా. దీనివల్ల పెట్రోలియం దిగుమతి బిల్లుపై కూడా ప్రభావం పడుతుంది.

    అయితే.. భూగర్భ జలాలపై ఆందోళన

    PM-KUSUMలో అతిపెద్ద సవాలు ఇదే. సౌర విద్యుత్‌తో పంపింగ్‌కు అయ్యే అదనపు ఖర్చు చాలా తక్కువగా ఉండటంతో.. రైతులు అవసరానికి మించి నీటిని తోడే అవకాశం ఉంది.

    ప్రత్యేకించి ఇప్పటికే భూగర్భ జలాలు అధికంగా వినియోగిస్తున్న ప్రాంతాల్లో ఇది ఆక్విఫర్లపై మరింత ఒత్తిడిని పెంచవచ్చని నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

    అంతేకాదు, వరి, చెరకు వంటి అధిక నీటి అవసరమున్న పంటలకు MSP, ప్రభుత్వ కొనుగోలు విధానాలు ప్రోత్సాహం ఇస్తున్న పరిస్థితుల్లో.. ఉచితంగా లభించే సౌర శక్తి అధిక నీటి వినియోగాన్ని మరింత పెంచే ప్రమాదం ఉందన్న వాదన ఉంది.

    PM-KUSUM 2.0లో ఏం చేయాలి?

    భూగర్భ జలాల పరిస్థితిని పరిగణనలోకి తీసుకుని సౌర పంపుల సబ్సిడీని ప్రాంతాల వారీగా కేటాయించాల్సిన అవసరం ఉందని సూచనలు ఉన్నాయి.

    అధికంగా భూగర్భ జలాలను వినియోగిస్తున్న ప్రాంతాల్లో అధిక సామర్థ్యం కలిగిన సౌర పంపుల ఏర్పాటుపై పరిమితులు విధించవచ్చు. మరోవైపు నీటి లభ్యత ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో సౌర పంపులు రైతులకు వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యాన్ని పెంచవచ్చు.

    అలాగే సౌర పంపులతో పాటు డ్రిప్, స్ప్రింక్లర్ వంటి సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం, తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటల వైపు రైతులను మళ్లించడం, వాటర్-యూజర్ అసోసియేషన్లు, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థల ద్వారా సామూహికంగా సౌర వ్యవస్థలను నిర్వహించడం వంటి చర్యలు ఉపయోగపడవచ్చు.

    వాటర్-ఎనర్జీ-అగ్రికల్చర్ సమన్వయం కీలకం

    PM-KUSUM కేవలం సౌర విద్యుత్ పథకంగా కాకుండా నీరు-ఇంధనం-వ్యవసాయం అనే మూడు అంశాల అనుసంధానంగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. సౌర శక్తి ద్వారా రైతుల ఆదాయం, ఇంధన భద్రత పెరగడంతో పాటు.. భూగర్భ జలాల పరిరక్షణ కూడా జరిగేలా విధానాలను రూపొందించాల్సి ఉంటుంది.

    శుభ్రమైన ఇంధన మార్పును వేగవంతం చేస్తూనే.. భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడి పెరగకుండా ప్రాంతానుసారమైన విధానాలు, నీటి పొదుపు ప్రోత్సాహకాలు, సూక్ష్మ సాగునీటి పద్ధతులు, పంటల వైవిధ్యీకరణపై PM-KUSUM 2.0లో దృష్టి పెట్టడం కీలకం.