ఇద్దరు పిల్లల నిబంధనల పునఃసమీక్ష అవసరం: సుప్రీంకోర్టు
స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో అనర్హత విధించే చట్టాల చెల్లుబాటుపై విస్తృత ధర్మాసనం పరిశీలనకు సుప్రీంకోర్టు నివేదించింది
స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో పోటీకి ఇద్దరి కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు ఉన్నవారిని అనర్హులుగా చేసే నిబంధనల ప్రాసంగికతపై సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. మారుతున్న జనాభా ధోరణులు, తగ్గుతున్న సంతానోత్పత్తి రేటు నేపథ్యంలో ఈ చట్టాల రాజ్యాంగబద్ధతను పెద్ద ధర్మాసనం పునఃపరిశీలించాల్సి ఉందని తెలిపింది.
జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ, జస్టిస్ అలోక్ అరాధేలతో కూడిన ధర్మాసనం, మహారాష్ట్రలోని అమరావతి డివిజన్‌కు చెందిన మంగళ భీమ్‌రావ్ ఇంగ్లే కేసు విచారణ సందర్భంగా ఈ అంశాన్ని ప్రస్తావించింది. ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారనే కారణంతో గ్రామ పంచాయతీ సర్పంచ్‌పై విధించిన అనర్హత వేటును సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్‌లో, జనాభా నియంత్రణ పేరుతో స్థానిక ప్రజాప్రాతినిధ్యాన్ని పరిమితం చేసే చట్టాల ఉద్దేశం ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో తిరిగి పరిశీలనకు అర్హమని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. “ఇద్దరు పిల్లల నిబంధన తన ప్రాసంగికతను కోల్పోయిందా అనే ప్రశ్నను ఇప్పుడు గంభీరంగా చూడాలి,” అని ధర్మాసనం విచారణలో వ్యాఖ్యానించింది.
గతంలో జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించడం లక్ష్యంగా ఈ తరహా నిబంధనలు రాష్ట్ర చట్టాల్లో ప్రవేశించాయని కోర్టు గుర్తుచేసింది. అయితే ప్రస్తుతం దేశంలో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు సుమారు 1.9కి తగ్గినట్లు అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయని ధర్మాసనం పేర్కొంది. “జనాభా విస్ఫోటనం అన్న ఆందోళన నుంచి, తగ్గుతున్న సంతానోత్పత్తి రేటు మరియు వయోవృద్ధుల సంఖ్య పెరుగుదల వంటి కొత్త సవాళ్ల వైపు చర్చ మారుతోంది,” అని జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ విచారణ సందర్భంగా అన్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో, 2003లో జావేద్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ హర్యానా కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును కూడా పెద్ద ధర్మాసనం పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టు తెలిపింది. ఆ తీర్పులో, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఇద్దరి కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు ఉన్నవారిపై అనర్హత విధించే హర్యానా చట్టాన్ని రాజ్యాంగబద్ధమని సుప్రీంకోర్టు అప్పట్లో నిర్ధారించింది. “2003లో ఉన్న పరిస్థితులు, ఇప్పుడు ఉన్న జనాభా వాస్తవాలు ఒకేలా ఉన్నాయా అన్నది పరిశీలనీయ అంశం,” అని జస్టిస్ అలోక్ అరాధే అన్నారు.
HIGHLIGHTS
- ఇద్దరు పిల్లల నిబంధనపై సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు
- భారత్‌లో సంతానోత్పత్తి రేటు సుమారు 1.9కి తగ్గింది
- 2003 జావేద్ తీర్పు పునఃపరిశీలనకు సూచన
- మంగళ భీమ్‌రావ్ ఇంగ్లే పిటిషన్‌పై విచారణలో వ్యాఖ్యలు
- అంశం పెద్ద ధర్మాసనం ముందుకు వెళ్లనుంది
ధర్మాసనం వ్యాఖ్యలు స్థానిక సంస్థల చట్టాలపై విస్తృత ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. పంచాయతీలు, మున్సిపల్ సంస్థల్లో పోటీ చేయడానికి అర్హతలను నిర్ణయించే అధికారం రాష్ట్రాలకు ఉన్నప్పటికీ, ఆ నిబంధనలు ప్రాథమిక హక్కులు, సమానత్వ సూత్రం, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యంపై ఎలా ప్రభావం చూపుతున్నాయన్నది ఇప్పుడు ప్రధాన ప్రశ్నగా మారింది. “స్థానిక పాలనలో ప్రజాప్రాతినిధ్యాన్ని నిరోధించే నిబంధనలకు ప్రస్తుత సామాజిక, జనాభా పరిస్థితులతో సంబంధం ఉందా అన్నది పరీక్షించాలి,” అని ధర్మాసనం పేర్కొంది.
మంగళ భీమ్‌రావ్ ఇంగ్లే తరఫున దాఖలైన పిటిషన్‌లో, పిల్లల సంఖ్య ఆధారంగా ఎన్నికైన ప్రతినిధిని పదవి నుంచి తొలగించడం ప్రజాస్వామ్య ఎంపికను దెబ్బతీస్తుందని వాదించారు. రాష్ట్ర చట్టం ప్రకారం అనర్హత విధించడమే అధికారుల నిర్ణయం కాగా, ఆ చట్టం ప్రస్తుతం రాజ్యాంగ ప్రమాణాలకు అనుగుణమా అన్నది తేల్చాల్సిన అంశమని పిటిషన్‌లో పేర్కొన్నారు. మహారాష్ట్ర స్థానిక సంస్థల చట్టాల్లోని సంబంధిత నిబంధనలు, గత సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల వెలుగులో ఈ కేసు విచారణ సాగుతోంది.
కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల జనాభా విధానాలు గత 2 దశాబ్దాల్లో గణనీయంగా మారాయని న్యాయ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. మహిళా విద్య, ఆరోగ్య సేవలు, పట్టణీకరణ, ఆర్థిక పరిస్థితుల మార్పులతో కుటుంబ పరిమాణం సహజంగానే తగ్గుతోందని ప్రభుత్వ సర్వేలు చూపుతున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో శిక్షాత్మక నిబంధనలను కొనసాగించడం వల్ల, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మహిళలు, వెనుకబడిన వర్గాలు ఎన్నికల ప్రక్రియ నుంచి దూరమయ్యే ప్రమాదం ఉందన్న వాదన కూడా కోర్టు ముందు ఉంది.
అయితే పెద్ద ధర్మాసనం తుది నిర్ణయం ఇచ్చే వరకు ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న చట్టాలపై తక్షణ మార్పు ఉండదని న్యాయ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ముందున్న ప్రశ్న కేవలం ఒక సర్పంచ్ అనర్హతకే పరిమితం కాదు; జనాభా విధానం పేరుతో ఎన్నికల హక్కులపై రాష్ట్రాలు ఎక్కడ వరకు పరిమితులు విధించగలవన్న విస్తృత రాజ్యాంగ అంశాన్ని ఇది ముందుకు తెచ్చింది.
ఇప్పుడు ఈ వ్యవహారం విస్తృత ధర్మాసనం ముందుకు వెళ్లనుంది. పెద్ద ధర్మాసనం 2003 జావేద్ తీర్పు, రాష్ట్ర చట్టాల ఉద్దేశం, ప్రస్తుత జనాభా గణాంకాలు, స్థానిక ప్రజాస్వామ్య హక్కుల మధ్య సమతుల్యతను పరిశీలించిన తర్వాతే తదుపరి దిశ స్పష్టమవుతుంది.