99TV News

    Teachers’ Day 2026: విద్య కోసం పోరాడిన 9 మంది

    Teachers’ Day 2026: భారత్‌లో విద్యా హక్కు కోసం పోరాడిన 9 మంది మార్గదర్శకులు

    ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం 2026: విద్యను సామాజిక సాధికారతగా మార్చిన 9 మార్గదర్శకులు

    సావిత్రిబాయి ఫూలే నుంచి బేగం రోకేయా వరకు, భారత విద్యా చరిత్రలో సమాన అవకాశాల కోసం పోరాడిన ప్రముఖులను గుర్తుచేసుకుంటున్న దేశం

    భారత్ శనివారం ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్న సందర్భంగా, డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ జయంతితో పాటు విద్యను మహిళలు, పేదలు, అణగారిన వర్గాలకు చేరువ చేసిన 9 చారిత్రక మార్గదర్శకుల కృషి మళ్లీ చర్చకు వచ్చింది.

    ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలలు, కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో గురువుల పాత్రను గుర్తుచేసుకునే రోజుగా పాటించబడుతోంది. 2026 సెప్టెంబర్ 5న విద్యా సంస్థల్లో నిర్వహించిన కార్యక్రమాల్లో డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ సేవలను స్మరించడంతో పాటు, భారత విద్యా వ్యవస్థను మరింత సమగ్రంగా మార్చేందుకు చారిత్రకంగా కృషి చేసిన సంస్కర్తల పేర్లు కూడా ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. 19వ శతాబ్దంలో మహారాష్ట్రలో బాలికల విద్యకు నాంది పలికిన జ్యోతిరావు ఫూలే, సావిత్రిబాయి ఫూలే నుంచి బెంగాల్‌లో ముస్లిం బాలికల విద్యను ముందుకు తీసుకెళ్లిన బేగం రోకేయా సఖావత్ హుస్సేన్ వరకు, వీరి కృషి విద్యను కేవలం అక్షరాస్యతగా కాకుండా సామాజిక సాధికారత సాధనంగా నిలబెట్టింది.

    భారత్‌లో ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 5న జరుపుకుంటారు. ఇది తత్వవేత్త, ప్రొఫెసర్, విద్యావేత్త, భారత మాజీ రాష్ట్రపతి డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ జన్మదినం. ఆయన విద్యార్థులు, సహచరులు ఆయన పుట్టినరోజును జరుపుకోవాలని కోరినప్పుడు, దానిని తన వ్యక్తిగత వేడుకగా కాకుండా ఉపాధ్యాయులకు అంకితం చేయాలని ఆయన సూచించిన సంఘటన ఈ దినోత్సవానికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను ఇచ్చింది. దేశంలో గురువు అనే పదానికి ఉన్న సామాజిక గౌరవాన్ని ఆధునిక విద్యా వ్యవస్థతో అనుసంధానించిన రోజు ఇదిగా విద్యావేత్తలు చెబుతున్నారు.

    అయితే భారత విద్యా చరిత్ర రాధాకృష్ణన్ పేరుతో మాత్రమే పరిమితం కాదు. సామాజిక అడ్డంకులు, కుల వివక్ష, లింగ వివక్ష, ఆర్థిక వెనుకబాటు, మతపరమైన సంప్రదాయాల పేరుతో ఉన్న నిరోధాలను ఎదుర్కొంటూ విద్యను విస్తరించిన అనేక మంది ముందున్నారు. జ్యోతిరావు ఫూలే, సావిత్రిబాయి ఫూలే దంపతులు 1848లో పుణెలోని భిడే వాడాలో బాలికల కోసం పాఠశాల స్థాపించడం భారత ఆధునిక విద్యా చరిత్రలో కీలక మలుపుగా గుర్తించబడుతోంది. సావిత్రిబాయి ఫూలే ఆధునిక భారతదేశపు తొలి మహిళా ఉపాధ్యాయుల్లో ఒకరుగా చరిత్రలో నిలిచారు.

    ఫూలే దంపతుల విద్యా ప్రయత్నాలు బాలికలతో మాత్రమే ఆగిపోలేదు. కుల వివక్షతో విద్యా అవకాశాల నుంచి దూరంగా ఉంచబడిన సమాజ వర్గాల పిల్లలకు కూడా పాఠశాలల తలుపులు తెరవాలనే లక్ష్యంతో వారు పుణె పరిసర ప్రాంతాల్లో పలు పాఠశాలలను నడిపారు. సంప్రదాయ పాఠశాల సమయాల్లో చదవలేని వారికి రాత్రి పాఠశాలలను నిర్వహించడం ద్వారా విద్యను పని చేసే వర్గాలకు కూడా చేరువ చేశారు. వారి పని అప్పటి సామాజిక నియమాలకు సవాలుగా నిలిచినా, భారతదేశంలో సమాన విద్యా హక్కుల ఆలోచనకు అది పునాది వేసింది.

    సావిత్రిబాయి ఫూలేతో కలిసి పనిచేసిన ఫాతిమా షేఖ్ పేరు కూడా భారత విద్యా చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. ఆమె తొలి ముస్లిం మహిళా విద్యావేత్తలలో ఒకరుగా గుర్తించబడుతున్నారు. ఫూలే దంపతుల విద్యా ఉద్యమంలో భాగస్వామ్యమై, సామాజిక వివక్షను ఎదుర్కొన్న వర్గాల పిల్లలకు ఆమె బోధించారు. బాలికలు చదువుకోవడం అనవసరం లేదా అనుచితం అని భావించిన కాలంలో ఆమె పాత్ర ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. మహిళా విద్య కోసం హిందూ, ముస్లిం, ఇతర సామాజిక వర్గాల మద్దతు అవసరమని ఆమె కృషి చూపించింది.

    HIGHLIGHTS

    - సెప్టెంబర్ 5న భారత్ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం జరుపుకుంటుంది

    - 1848లో పుణెలో బాలికల పాఠశాల స్థాపించారు

    - 1911లో గోఖలే ప్రాథమిక విద్యా బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు

    - 1916లో బనారస్ హిందూ యూనివర్సిటీ స్థాపితమైంది

    - 1909లో బేగం రోకేయా బాలికల పాఠశాల ప్రారంభించారు

    కేరళ చరిత్రలో సేతు లక్ష్మీ బాయీ చేసిన విద్యా సంస్కరణలు కూడా ఈ సందర్భంలో గుర్తు చేసుకోబడుతున్నాయి. తిరువితాంకూర్ చివరి మహారాణిగా పాలించిన ఆమె రెజెన్సీ కాలంలో మహిళల విద్యా అవకాశాలు విస్తరించాయి. ఆమె ప్రభుత్వం ఉన్నత విద్యలో మహిళల ప్రవేశానికి, పబ్లిక్ సెక్టార్‌లో మహిళల భాగస్వామ్యానికి అనుకూల వాతావరణం కల్పించింది. సామాజిక సంస్కరణలు వ్యక్తుల ధైర్యంతో మాత్రమే కాదు, సంస్థాగత నిర్ణయాలతోనూ బలపడతాయని ఈ కాలం చూపించింది.

    డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విద్యా రంగంలో ఉపాధ్యాయుడిగా, తత్వవేత్తగా, పాలకుడిగా విభిన్న పాత్రలు పోషించారు. మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీ, మైసూరు యూనివర్సిటీ, కలకత్తా యూనివర్సిటీ వంటి ప్రముఖ విద్యాసంస్థల్లో తత్వశాస్త్రాన్ని బోధించిన ఆయన, భారతీయ తాత్త్విక ఆలోచనలను అంతర్జాతీయ వేదికలపై ప్రతిష్ఠించారు. 1952 నుంచి 1962 వరకు భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా, 1962 నుంచి 1967 వరకు రాష్ట్రపతిగా పనిచేశారు. ఆయన జయంతి ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకోవడం ద్వారా దేశం బోధన వృత్తికి గౌరవం తెలియజేస్తోంది.

    భారత మాజీ రాష్ట్రపతి ఏ.పీ.జే. అబ్దుల్ కలాం కూడా విద్యార్థులతో ఉన్న అనుబంధం కారణంగా ఉపాధ్యాయ దినోత్సవ చర్చల్లో తరచుగా గుర్తు చేసుకోబడతారు. శాస్త్రవేత్తగా, భారత 11వ రాష్ట్రపతిగా సేవలందించిన ఆయన, రాష్ట్రపతి పదవి తర్వాత కూడా బోధన, విద్యార్థి సంభాషణలను కొనసాగించారు. శాస్త్రీయ దృక్పథం, పెద్ద లక్ష్యాలు, క్రమశిక్షణతో పని చేయడంపై ఆయన విద్యార్థులను ప్రేరేపించారు. అక్టోబర్ 15న ఆయన జన్మదినం ప్రపంచ విద్యార్థి దినోత్సవంగా పాటించబడుతుంది.

    జాతీయోద్యమ కాలంలో గోపాలకృష్ణ గోఖలే విద్యను సామాజిక పురోగతికి అవసరమైన పునాది అని చూశారు. పుణెలోని ఫెర్గుసన్ కాలేజీతో అనుబంధం కలిగిన ఆయన, 1905లో సర్వెంట్స్ ఆఫ్ ఇండియా సొసైటీని స్థాపించారు. 1911లో ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌లో ప్రాథమిక విద్యను తప్పనిసరి చేసే బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. ఆ బిల్లు అప్పట్లో చట్టంగా మారకపోయినా, భారతదేశంలో నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య ఆలోచనను ప్రజా చర్చలోకి తీసుకువచ్చిన ముఖ్య ఘట్టంగా భావించబడుతోంది.

    సరళా దేవి చౌధురాణి మహిళా విద్య, జాతీయోద్యమం, సామాజిక సంస్కరణల మధ్య బలమైన సంబంధాన్ని నిర్మించిన ప్రముఖురాలు. ఆమె 1910లో భారత్ స్త్రీ మహామండల్‌ను స్థాపించి, మహిళల విద్య, అభివృద్ధి, సామాజిక పాల్గొనికను ప్రోత్సహించారు. బాలికల కోసం విద్యాసంస్థలను ఏర్పరచడం, వివిధ సామాజిక వర్గాల మహిళలకు అవకాశాలు కల్పించడంపై ఆమె దృష్టి పెట్టారు. వలస పాలన కాలంలో మహిళా సాధికారతకు విద్య కీలకమని ఆమె కృషి స్పష్టం చేసింది.

    మదన్ మోహన్ మాలవ్య భారత ఉన్నత విద్యా చరిత్రలో కేంద్ర స్థానంలో నిలిచారు. విద్యావేత్తగా, సామాజిక సంస్కర్తగా, జాతీయ నాయకుడిగా ఆయన బనారస్ హిందూ యూనివర్సిటీ స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. 1916లో ఏర్పడిన ఆ యూనివర్సిటీ దేశంలోని ప్రముఖ ఉన్నత విద్యాసంస్థలలో ఒకటిగా ఎదిగింది. విద్యను జాతి నిర్మాణానికి ముఖ్యమైన సాధనంగా ఆయన పరిగణించారు. మహిళల విద్యా అవకాశాలు పెరగాలనే ఆలోచనకు కూడా ఆయన మద్దతు ఇచ్చారు.

    బెంగాల్‌లో బేగం రోకేయా సఖావత్ హుస్సేన్ ముస్లిం మహిళా విద్యకు ఆది స్వరాలలో ఒకరుగా గుర్తించబడుతున్నారు. ఆమె 1909లో భాగల్పూర్‌లో ముస్లిం బాలికల కోసం పాఠశాలను ప్రారంభించారు. అనంతరం 1911లో కలకత్తాలో సఖావత్ మెమోరియల్ గర్ల్స్ స్కూల్‌ను స్థాపించారు. మహిళల విద్యకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న సంప్రదాయ అభిప్రాయాలను ఆమె సవాలు చేశారు. మహిళలు తమ కాళ్లపై తాము నిలబడటానికి, ఆర్థికంగా స్వతంత్రంగా ఉండటానికి విద్య అవసరమని ఆమె వాదించారు.

    ఈ 9 మంది మార్గదర్శకుల కృషి భిన్న ప్రాంతాలు, భిన్న కాలాలు, భిన్న సామాజిక నేపథ్యాలకు చెందినదైనా, వారిని కలిపే సూత్రం విద్యను సమాన హక్కుగా చూడడమే. కొందరు పాఠశాలలను ప్రారంభించారు, కొందరు చట్టపరమైన మార్పుల కోసం ప్రయత్నించారు, మరికొందరు ఉన్నత విద్యా సంస్థలను నిర్మించారు. వారి పనిలో ఉపాధ్యాయుడు పాఠ్యాంశం చెప్పేవాడు మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక మార్పుకు దారి చూపేవాడని భావన స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ దృక్పథమే ఉపాధ్యాయ దినోత్సవాన్ని కేవలం పాఠశాల వేడుకగా కాకుండా దేశ విద్యా ప్రయాణాన్ని పరిశీలించే సందర్భంగా మారుస్తోంది.

    విద్యా సంస్థలు ఈ రోజు నిర్వహించే కార్యక్రమాల్లో రాధాకృష్ణన్ జీవితం, గురువుల పాత్ర, సమాన విద్యా అవకాశాల అవసరంపై చర్చలు కొనసాగనున్నాయి. పాఠశాలలు, కాలేజీలు వచ్చే వారంలో ఉపాధ్యాయ సత్కారాలు, విద్యార్థి ప్రసంగాలు, చరిత్రాత్మక విద్యా సంస్కర్తలపై కార్యక్రమాలు చేపట్టనున్నాయి. 2026 ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం సందర్భంగా చారిత్రక మార్గదర్శకుల కృషిని గుర్తుచేసుకోవడం, నేటి విద్యా విధాన చర్చల్లో సమాన ప్రాప్యత, లింగ సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం వంటి అంశాలకు మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరాన్ని ముందుకు తెస్తోంది.