రాష్ట్రపతి పాలనలో యూటీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లకు అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశాల్లో పాల్గొనే అవకాశం
పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీ యూటీలకు సంబంధించిన నిబంధనలను సవరించిన రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము
రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో ఉన్నప్పుడు పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశాలకు హాజరయ్యేలా అంతర్రాష్ట్ర మండలి ఆర్డర్, 1990ను రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము సవరించారు. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ సెప్టెంబర్ 9న నోటిఫై చేసిన ఈ సవరణ సెప్టెంబర్ 13న ప్రచురితమైంది.
సవరించిన నిబంధనల ప్రకారం, అసెంబ్లీలు ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో రాజ్యాంగ వ్యవస్థ విఫలమై రాష్ట్రపతి పాలన విధించిన సందర్భంలో సంబంధిత లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశాలకు ఆహ్వానించాలి. ఇప్పటివరకు రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 356 ప్రకారం రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో ఉన్నప్పుడు గవర్నర్ హాజరయ్యే నిబంధన మాత్రమే స్పష్టంగా ఉండేది. తాజా సవరణతో అసెంబ్లీ ఉన్న 3 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలైన పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీకి ప్రత్యేక చట్టపరమైన ప్రస్తావన జోడించబడింది. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నోటిఫికేషన్లో ఈ మార్పు అంతర్రాష్ట్ర మండలి ఆర్డర్, 1990లోని సంబంధిత ప్రొవైజోను భర్తీ చేస్తుందని పేర్కొన్నారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారుల ప్రకారం, ఈ సవరణ పరిపాలనా స్పష్టత కోసం తీసుకొచ్చినది. రాష్ట్రపతి పాలనలో ప్రజాప్రతినిధి ప్రభుత్వం పనిచేయని సమయంలో, ఆయా యూటీల పరిపాలనకు రాజ్యాంగపరంగా బాధ్యత వహించే లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్కు మండలి చర్చల్లో స్థానం కల్పించడం దీని ఉద్దేశం. అంతర్రాష్ట్ర మండలి ప్రధానంగా కేంద్రం, రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మధ్య విధాన, పరిపాలనా, సహకార అంశాలపై చర్చించే వేదికగా పనిచేస్తుంది. ఈ మండలిలో ప్రధాన మంత్రి, అన్ని రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, నిర్దిష్ట కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రతినిధులు, కేబినెట్ హోదా గల 6 కేంద్ర మంత్రులు సభ్యులుగా ఉంటారు.
కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ సెప్టెంబర్ 9న జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్ ప్రకారం, “రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 356 కింద జారీ చేసిన ప్రకటన ఏ రాష్ట్రానికి సంబంధించి అమల్లో ఉన్నప్పుడు, ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్ను మండలి సమావేశాలకు హాజరుకావాలని ఆహ్వానించాలి” అనే నిబంధన కొనసాగుతుంది. అదే ప్రొవిజన్లో తదుపరి భాగాలుగా పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీకి సంబంధించిన ప్రత్యేక పరిస్థితులు చేర్చబడ్డాయి. దీంతో కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పాలన చట్టాల్లోని వేర్వేరు నిబంధనలను అంతర్రాష్ట్ర మండలి నిర్మాణంతో సమన్వయపరిచినట్లు అధికారులు తెలిపారు.
పుదుచ్చేరి విషయంలో, గవర్నమెంట్ ఆఫ్ యూనియన్ టెరిటరీస్ యాక్ట్, 1963లోని సెక్షన్ 51 కింద ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు పుదుచ్చేరి లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను మండలి సమావేశాలకు ఆహ్వానించాలి. నోటిఫికేషన్లో, “గవర్నమెంట్ ఆఫ్ యూనియన్ టెరిటరీస్ యాక్ట్, 1963లోని సెక్షన్ 51 కింద ఒక ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంత లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను మండలి సమావేశాలకు హాజరుకావాలని ఆహ్వానించాలి” అని పేర్కొన్నారు. ఈ నిబంధన పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ రద్దు, సస్పెన్షన్ లేదా రాజ్యాంగ యంత్రాంగ వైఫల్యంతో సంబంధం ఉన్న కేంద్ర జోక్యం సమయంలో వర్తించనుంది.
జమ్ముకశ్మీర్కు సంబంధించిన సవరణ, జమ్ముకశ్మీర్ రీఆర్గనైజేషన్ యాక్ట్, 2019లోని సెక్షన్ 73 కింద రాష్ట్రపతి జారీ చేసిన ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు వర్తిస్తుంది. నోటిఫికేషన్లో, “జమ్ముకశ్మీర్ రీఆర్గనైజేషన్ యాక్ట్, 2019లోని సెక్షన్ 73 కింద జమ్ముకశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి సంబంధించి రాష్ట్రపతి జారీ చేసిన ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు, జమ్ముకశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంత లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను మండలి సమావేశాలకు హాజరుకావాలని ఆహ్వానించాలి” అని పేర్కొన్నారు. 2019లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత అప్పటి జమ్ముకశ్మీర్ రాష్ట్రం జమ్ముకశ్మీర్, లడఖ్ అనే 2 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించబడిన నేపథ్యంలో ఈ మార్పుకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.
HIGHLIGHTS
- సవరణ సెప్టెంబర్ 9న నోటిఫై అయింది
- పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీకి కొత్త నిబంధనలు
- రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 356 నిబంధన కొనసాగింపు
- అంతర్రాష్ట్ర మండలి ఆర్డర్, 1990 సవరించబడింది
- రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము సవరణ చేశారు
ఢిల్లీ విషయంలో, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 239 ఏబీ కింద ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ను అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశాలకు ఆహ్వానించాలి. ఈ నిబంధన నేషనల్ క్యాపిటల్ టెరిటరీ ఆఫ్ ఢిల్లీ పరిపాలన నిర్మాణానికి అనుగుణంగా చేర్చబడింది. ఢిల్లీలో ఎన్నికైన ప్రభుత్వం, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్, కేంద్రం మధ్య అధికారాల విభజనకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన వ్యవస్థ ప్రత్యేక స్వభావం కలిగి ఉండటంతో, రాష్ట్రపతి పాలన పరిస్థితిలో మండలి ప్రాతినిధ్యంపై స్పష్టత అవసరమని పరిపాలనా వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. ఈ సవరణ ద్వారా రాష్ట్రపతి పాలన సమయంలో ఢిల్లీ తరఫున సమావేశంలో పాల్గొనే అధికార ప్రతినిధి ఎవరన్న అంశం నిర్దిష్టమైంది.
అంతర్రాష్ట్ర మండలి ఆర్డర్, 1990 మే 1990లో జారీ చేయబడింది. దేశంలో కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలను సమన్వయపరచడం, విధాన అంశాలపై చర్చలకు సంస్థాగత వేదిక కల్పించడం, పరస్పర సహకారాన్ని పెంపొందించడం ఈ మండలి లక్ష్యాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం జూలైలో ప్రవేశపెట్టిన ప్రొవిజన్ ప్రకారం, రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 356 కింద రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో ఉన్నప్పుడు సంబంధిత గవర్నర్ హాజరయ్యే అవకాశం ఉండేది. అప్పటి జమ్ముకశ్మీర్ రాష్ట్రానికి సంబంధించి, జమ్ముకశ్మీర్ రాజ్యాంగంలోని సెక్షన్ 92 కింద గవర్నర్ జారీ చేసిన ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్నప్పుడు కూడా గవర్నర్ హాజరయ్యే నిబంధన ఉండేది. తాజా సవరణ ఆ పాత ప్రస్తావనను భర్తీ చేసి, 2019 తర్వాతి పరిపాలనా నిర్మాణానికి అనుగుణంగా కొత్త చట్టపరమైన ప్రస్తావనలను చేర్చింది.
కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసిన పత్రంలో, సవరణను రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము అధికారంతో అమలు చేస్తున్నట్లు పేర్కొన్నారు. నోటిఫికేషన్ భాషలో, అసెంబ్లీ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో ఉన్నప్పుడు లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్కు మండలి సమావేశాల ఆహ్వానం తప్పనిసరి ప్రక్రియగా మారింది. అయితే ఇది ఆయా యూటీలకు కొత్త అధికారాలు ఇస్తుందా, లేక సమావేశాల్లో ప్రాతినిధ్యం గురించి మాత్రమేనా అనే విషయంలో అధికారులు దీన్ని ప్రాసీజరల్ మార్పుగా వివరించారు. మండలి నిర్ణయాలు సలహా స్వభావం కలిగినవిగా ఉండటంతో, ఈ సవరణ ప్రధానంగా పాల్గొనడం, చర్చల్లో ప్రాతినిధ్యం, పరిపాలనా సమన్వయాన్ని ప్రభావితం చేస్తుందని చెప్పారు.
రాష్ట్రపతి పాలన అంటే ఒక రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైనప్పుడు కేంద్రం పరిపాలనను చేపట్టే రాజ్యాంగ ప్రక్రియ. రాష్ట్రాల విషయంలో ఇది ఆర్టికల్ 356 కింద అమలవుతుంది. పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్, ఢిల్లీ వంటి అసెంబ్లీ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు వాటి ప్రత్యేక చట్టాలు, రాజ్యాంగ నిబంధనలు వర్తిస్తాయి. అందువల్ల అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశాల్లో రాష్ట్రపతి పాలనలో ఎవరు ప్రతినిధిగా పాల్గొనాలి అనే అంశాన్ని వేర్వేరు చట్టపరమైన ఆధారాలతో పేర్కొనడం అవసరమైంది. తాజా మార్పు ఈ వ్యత్యాసాలను ఒకే ఆర్డర్లో స్పష్టంగా గుర్తించింది.
ఈ సవరణ రాజకీయపరంగా కూడా ప్రాధాన్యం కలిగినదిగా భావించబడుతోంది, ఎందుకంటే అసెంబ్లీ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలు, కేంద్రం నియమించిన లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు కలిసి పనిచేసే పరిపాలనా నిర్మాణం తరచూ చర్చకు వస్తుంది. అయితే సవరణ కేవలం రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో ఉన్న ప్రత్యేక పరిస్థితికే వర్తిస్తుంది. సాధారణ పరిస్థితుల్లో ముఖ్యమంత్రి లేదా సంబంధిత యూటీ ప్రతినిధుల పాల్గొనడంపై ఇప్పటికే అమల్లో ఉన్న నిబంధనలు యథాతథంగా కొనసాగుతాయి. నోటిఫికేషన్ ప్రకారం, రాష్ట్రపతి పాలన అమల్లో లేని సమయంలో ఈ కొత్త లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ హాజరు నిబంధన వర్తించదు.
మండలి సమావేశాల తేదీలు, అజెండా, పాల్గొనే సభ్యుల జాబితా కేంద్రం నిర్ణయించే ప్రక్రియలో ఉంటాయి. తాజా సవరణ అమల్లోకి రావడంతో భవిష్యత్తులో పుదుచ్చేరి, జమ్ముకశ్మీర్ లేదా ఢిల్లీలో సంబంధిత రాష్ట్రపతి పాలన ఆర్డర్ అమల్లో ఉన్న సమయంలో అంతర్రాష్ట్ర మండలి సమావేశం జరిగితే, ఆయా లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లకు అధికారిక ఆహ్వానం పంపబడుతుంది. తదుపరి మండలి సమావేశం ఎప్పుడు జరుగుతుందో, సవరించిన నిబంధన ప్రాయోగికంగా మొదటిసారి ఎప్పుడు వర్తిస్తుందో కేంద్రం జారీ చేసే సమావేశ నోటీసుల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
