ఉత్తర్ప్రదేశ్ విభజనపై రాజ్భర్ వ్యాఖ్యలతో మళ్లీ చర్చ
4 ప్రాంతాలుగా రాష్ట్ర పునర్విభజన అంశం రాజకీయ వర్గాల్లో వేడెక్కింది; 2011లో మాయావతి ప్రభుత్వం తీర్మానం చేసింది. ఉత్తర్ప్రదేశ్ను త్వరలో 4 భాగాలుగా విభజిస్తారని, వాటిలో పూర్వాంచల్కు తన సామాజిక వర్గానికి చెందిన ముఖ్యమంత్రి ఉంటారని మంత్రి, ఎన్డీఏ మిత్రపక్ష నేత ఓపీ రాజ్భర్ చేసిన వ్యాఖ్యలతో రాష్ట్ర పునర్విభజనపై పాత రాజకీయ, పరిపాలనా చర్చ మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది.
సుహెల్దేవ్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ అధ్యక్షుడు, ఉత్తర్ప్రదేశ్ మంత్రి ఓం ప్రకాశ్ రాజ్భర్ చేసిన వ్యాఖ్యలు అధికార కూటమిలోనూ, ప్రతిపక్ష వర్గాల్లోనూ చర్చకు దారితీశాయి. దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రాన్ని పరిపాలన సౌలభ్యం, ప్రాంతీయ అభివృద్ధి పేరుతో చిన్న రాష్ట్రాలుగా విభజించాలనే డిమాండ్ కొత్తది కాదు. అయితే అధికారంలో ఉన్న ఎన్డీఏ మిత్రపక్ష నాయకుడే సమీప భవిష్యత్తును సూచించేలా మాట్లాడటం వల్ల ఈ అంశానికి కొత్త రాజకీయ ప్రాధాన్యం వచ్చింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారుల ప్రకారం, ఇలాంటి చర్చల్లో సాధారణంగా పశ్చిమ ఉత్తర్ప్రదేశ్ లేదా పశ్చిమ ప్రదేశ్, మధ్య ఉత్తర్ప్రదేశ్ లేదా అవధ్, బుందేల్ఖండ్, పూర్వాంచల్ అనే 4 విస్తృత ప్రాంతాలను ప్రస్తావిస్తారు.
రాజ్భర్ చేసిన వ్యాఖ్యల్లో పూర్వాంచల్ ప్రస్తావనే ఎక్కువ దృష్టిని ఆకర్షించింది. తూర్పు ఉత్తర్ప్రదేశ్గా పిలిచే ఈ ప్రాంతం జనాభా, వలసలు, ఆర్థిక వెనుకబాటు, లఖ్నవూతో భౌగోళిక దూరం వంటి అంశాల ఆధారంగా చాలాకాలంగా వేరే రాష్ట్రం డిమాండ్ను చూసింది. ఈ ప్రాంతంలో సామాజిక వర్గాల సమీకరణ రాజకీయంగా కీలకమైనందున, పూర్వాంచల్కు తన వర్గానికి చెందిన ముఖ్యమంత్రి ఉంటారని రాజ్భర్ చెప్పిన వ్యాఖ్య రాష్ట్ర పునర్విభజనను కేవలం పరిపాలనా చర్చగా కాకుండా సామాజిక, ఎన్నికల రాజకీయాల పరిధిలోకి తీసుకొచ్చింది. అయితే ఇప్పటివరకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గానీ, కేంద్ర ప్రభుత్వం గానీ ఉత్తర్ప్రదేశ్ విభజనపై ఏదైనా అధికారిక ప్రక్రియ ప్రారంభించినట్టు ప్రకటించలేదు.
“ఈ ప్రాంతాలు విస్తృత భౌగోళిక, సామాజిక-సాంస్కృతిక ప్రాంతాలు మాత్రమే; ప్రతిపాదిత రాష్ట్రాల కోసం అధికారికంగా గీసిన సరిహద్దులను ఇవి సూచించవు,” అని ఒక అధికారి చెప్పారు. ఈ వ్యాఖ్యతో పరిపాలనా స్థాయిలో చర్చకు వచ్చే ప్రాంతీయ గుర్తింపులు, రాజ్యాంగ ప్రక్రియలో అవసరమయ్యే అధికారిక సరిహద్దులు రెండూ వేర్వేరు దశలని స్పష్టమవుతోంది. ఉత్తర్ప్రదేశ్ వంటి పెద్ద రాష్ట్రాన్ని విభజించాలంటే జిల్లాల కూర్పు, రాజధానుల ఎంపిక, ఉద్యోగుల విభజన, ఆస్తులు, అప్పులు, హైకోర్ట్ పరిధులు, పోలీస్ మరియు పరిపాలనా నిర్మాణాలపై విడివిడిగా నిర్ణయాలు అవసరం. అందువల్ల రాజకీయ ప్రకటనలు వెంటనే రాష్ట్ర నిర్మాణానికి దారి తీసే ప్రక్రియ కావు.
ఉత్తర్ప్రదేశ్ పునర్విభజన దిశగా అత్యంత స్పష్టమైన అడుగు 2011 నవంబర్లో మాయావతి నేతృత్వంలోని బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ ప్రభుత్వ కాలంలో పడింది. అప్పటి ప్రభుత్వం రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో ఉత్తర్ప్రదేశ్ను పూర్వాంచల్, బుందేల్ఖండ్, అవధ్ ప్రదేశ్, పశ్చిమ ప్రదేశ్గా విభజించాలని తీర్మానం పెట్టి ఆమోదింపజేసింది. విస్తారమైన రాష్ట్ర పరిమాణం వల్ల పరిపాలన, అభివృద్ధి కష్టతరమవుతున్నాయని, చిన్న రాష్ట్రాలు ప్రాంతీయ అవసరాలపై మరింత దృష్టి పెట్టగలవని ఆ ప్రభుత్వం వాదించింది. ఆ తీర్మానం కేంద్రానికి పంపబడినా, 2012లో అధికారంలోకి వచ్చిన ములాయం సింగ్ యాదవ్ నేతృత్వంలోని సమాజ్వాదీ పార్టీ ప్రభుత్వ కాలంలో ఆ ప్రతిపాదన ముందుకు సాగలేదు.
పశ్చిమ ఉత్తర్ప్రదేశ్కు ప్రత్యేక రాష్ట్ర హోదా డిమాండ్ కూడా రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో పునరావృతమవుతూ వచ్చింది. రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ వ్యవస్థాపకుడు అజిత్ సింగ్ ప్రత్యేక పశ్చిమ ఉత్తర్ప్రదేశ్ డిమాండ్ చేసిన ప్రముఖ నాయకుల్లో ఒకరు. అదే ప్రాంతం నుంచి హరిత్ ప్రదేశ్ పేరుతో మరో డిమాండ్ కూడా కాలక్రమంలో వినిపించింది. అయితే హరిత్ ప్రదేశ్ సరిహద్దులు వేర్వేరు ప్రతిపాదనల్లో మారుతూ వచ్చాయి. చెరకు ఆధారిత వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యవసాయం, వ్యాపారం, తయారీ రంగాలు, ఢిల్లీకి సమీపం వంటి అంశాలను ఈ డిమాండ్కు మద్దతుదారులు ప్రధాన వాదనలుగా చూపారు.
HIGHLIGHTS
- రాజ్భర్ ఉత్తర్ప్రదేశ్ విభజనపై వ్యాఖ్యలు చేశారు
- 2011లో మాయావతి ప్రభుత్వం 4 రాష్ట్రాల తీర్మానం చేసింది
- పూర్వాంచల్, బుందేల్ఖండ్, అవధ్, పశ్చిమ ప్రదేశ్ పేర్లు చర్చలో ఉన్నాయి
- ఆర్టికల్ 3 ప్రకారం తుది అధికారం పార్లమెంట్దే
- రాష్ట్ర అసెంబ్లీ అభిప్రాయం అవసరం, సమ్మతి తప్పనిసరి కాదు
2011లో చర్చకు వచ్చిన ప్రాంతీయ కూర్పు ప్రకారం పశ్చిమ ప్రదేశ్లో సహారన్పూర్, ముజఫర్నగర్, షామ్లీ, బాఘ్పత్, మీరట్, హాపూర్, బిజ్నోర్, మోరాదాబాద్, రాంపూర్, అమ్రోహా, బులంద్షహర్, సంభల్, బరేలీ, బదాయూ, పీలిభీత్, షాజహాన్పూర్, అలీగఢ్, ఏటా, ఫర్రుఖాబాద్, మథుర, హాథ్రస్, ఆగ్రా, ఫిరోజాబాద్, గౌతమ్ బుద్ధ నగర్, ఘాజియాబాద్ వంటి జిల్లాలు, అలాగే కాస్గంజ్, కన్నౌజ్, మైన్పురి భాగాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఈ కూర్పు పశ్చిమ ప్రాంతం వ్యవసాయ, పట్టణ, పారిశ్రామిక స్వభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని అప్పటి చర్చల్లో వాదించబడింది. అయితే జిల్లాల విభజనలో కొన్ని ప్రాంతాల సామాజిక, ఆర్థిక అనుబంధాలు సంక్లిష్టంగా ఉండటంతో తుది సరిహద్దులపై ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడలేదు.
అవధ్ ప్రదేశ్ ప్రతిపాదనలో లఖ్నవూ, ఉన్నావ్, రాయ్బరేలీ, సీతాపూర్, లఖింపూర్ ఖేరీ, హర్దోయి, బారాబంకీ, అయోధ్య, సుల్తాన్పూర్, అమేథీ, బహ్రైచ్, శ్రావస్తి, గోండా, బలరాంపూర్, మైన్పురి, ఇటావా, కాస్గంజ్ భాగాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా లఖ్నవూ రాజకీయ, పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉన్నందున ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. బుందేల్ఖండ్ ప్రతిపాదిత రాష్ట్రంలో ఝాన్సీ, జాలౌన్, లలిత్పూర్, హమీర్పూర్, మహోబా, బందా, చిత్రకూట్ జిల్లాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. అయితే బుందేల్ఖండ్ భౌగోళిక ప్రాంతం మధ్యప్రదేశ్లోని కొన్ని జిల్లాలకు కూడా విస్తరించడంతో, ప్రత్యేక బుందేల్ఖండ్ రాష్ట్రం ఆలోచన మరింత క్లిష్టమవుతుంది.
పూర్వాంచల్ పేరుతో చర్చకు వచ్చిన తూర్పు ప్రాంత కూర్పులో ప్రయాగ్రాజ్, వారణాసి, జౌన్పూర్, ఘాజీపూర్, బల్లియా, ఆజమ్గఢ్, మౌ, గోరఖ్పూర్, దియోరియా, కుషీనగర్, మహారాజ్గంజ్, సంత్ కబీర్ నగర్, సిద్ధార్థ్నగర్, బస్తీ, అంబేడ్కర్ నగర్, మిర్జాపూర్, సోన్భద్ర, చందౌలి, కౌశాంబీ, ఫతేహ్పూర్, ప్రతాప్గఢ్, కాన్పూర్ దేహాత్, కాన్పూర్ నగర్ వంటి జిల్లాలు విస్తృతంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. పూర్వాంచల్ అనుకూల సంస్థలు ఈ ప్రాంతం జనాభా భారం, ఆరోగ్య మరియు విద్యా మౌలిక సదుపాయాల అవసరాలు, ఉపాధి కోసం ఇతర రాష్ట్రాలకు వలసలు, లఖ్నవూ కేంద్రిత పరిపాలన నుంచి దూరం వంటి అంశాలను తమ డిమాండ్కు ఆధారాలుగా చూపాయి. రాజ్భర్ తాజా వ్యాఖ్యల వల్ల అదే వాదనలు మళ్లీ చర్చలోకి వచ్చాయి.
చిన్న రాష్ట్రాలపై మద్దతుదారుల ప్రధాన వాదన పరిపాలనను నిర్వహించదగిన పరిమాణానికి తీసుకురావడమే. ఉత్తర్ప్రదేశ్ భౌగోళికంగా విస్తారమైనది, జనాభాపరంగా దేశంలోనే అతిపెద్దది, ప్రాంతాలవారీగా ఆర్థిక నిర్మాణాలు గణనీయంగా భిన్నంగా ఉన్నాయి. పశ్చిమ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం, వ్యాపారం, పరిశ్రమల మేళవింపు ఉండగా, బుందేల్ఖండ్లో నీటి కొరత, వ్యవసాయ అస్థిరత, వలసల సమస్యలు తరచూ చర్చకు వస్తాయి. పూర్వాంచల్లో పెద్ద జనాభా, ఆరోగ్య సూచికలు, ఉపాధి అవకాశాలు కీలక ప్రశ్నలుగా నిలుస్తాయి. అవధ్ ప్రాంతం రాజకీయ, పరిపాలనా కేంద్రత కలిగిన ప్రాంతంగా నిలుస్తుంది. ఈ వైవిధ్యం కారణంగా చిన్న రాష్ట్రాలు ప్రాంతీయ సమస్యల పరిష్కారానికి ఉపయోగపడతాయని అనుకూల వర్గాలు అంటున్నాయి.
అయితే వ్యతిరేక వాదనలు కూడా బలంగానే ఉన్నాయి. రాష్ట్ర హోదా కల్పించడం మాత్రమే అభివృద్ధి అసమానతలను తగ్గించదని, కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు పెద్ద పరిపాలనా మరియు ఆర్థిక పునర్వ్యవస్థీకరణ అవసరమని విమర్శకులు చెబుతున్నారు. కొత్త రాజధానులు, కార్యాలయాలు, మంత్రివర్గాలు, శాసనసభలు, హైకోర్ట్ బెంచ్లు, పోలీస్ కమాండ్ నిర్మాణాలు, రాష్ట్ర సేవల విభజన వంటి అంశాలు భారీ వ్యయం, దీర్ఘకాలిక సమన్వయం కోరుతాయి. నీటి వనరులు, విద్యుత్ పంపిణీ, ప్రభుత్వ ఆస్తులు, అప్పులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల సీనియారిటీ వంటి అంశాలు కూడా కొత్త వివాదాలకు దారి తీసే అవకాశం ఉందని పరిపాలనా వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి.
రాజ్యాంగ ప్రక్రియ ప్రకారం, ఉత్తర్ప్రదేశ్ను విభజించాలన్న ఏ నిర్ణయమైనా భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 3 ప్రకారం ముందుకు సాగాలి. ఆర్టికల్ 3 ప్రకారం పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా ఉన్న రాష్ట్రంలోని భూభాగాన్ని విడదీసి కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చు, 2 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలు లేదా వాటి భాగాలను కలపవచ్చు, రాష్ట్ర విస్తీర్ణాన్ని పెంచవచ్చు లేదా తగ్గించవచ్చు, సరిహద్దులను మార్చవచ్చు, పేరును మార్చవచ్చు. ఇలాంటి బిల్లును రాష్ట్రపతి సిఫార్సు లేకుండా పార్లమెంట్లో ప్రవేశపెట్టలేరు. ప్రతిపాదన ఏ రాష్ట్ర విస్తీర్ణం, సరిహద్దులు లేదా పేరును ప్రభావితం చేస్తే, రాష్ట్రపతి ఆ బిల్లును ఆ రాష్ట్ర శాసనసభ అభిప్రాయం కోసం నిర్ణీత కాలవ్యవధిలో పంపాలి.
అయితే ఆర్టికల్ 3లో కీలక అంశం రాష్ట్ర శాసనసభ అభిప్రాయాన్ని కోరడమే తప్ప, దాని సమ్మతిని తప్పనిసరి చేయకపోవడమే. అంటే సంబంధిత రాష్ట్ర శాసనసభ తన అభిప్రాయాన్ని తెలిపినా, తుది నిర్ణయాధికారం పార్లమెంట్కు ఉంటుంది. ఈ కారణంగా ఉత్తర్ప్రదేశ్ విభజనపై రాజకీయ ప్రకటనలు వచ్చిన ప్రతిసారి, చర్చ చివరికి కేంద్ర ప్రభుత్వ వైఖరి, పార్లమెంట్లో బిల్లు, రాష్ట్ర శాసనసభ అభిప్రాయం అనే రాజ్యాంగ దశలకు చేరుతుంది. ప్రస్తుత పరిస్థితిలో అలాంటి అధికారిక బిల్లు లేదా సిఫార్సు ప్రకటించబడకపోవడంతో, రాజ్భర్ వ్యాఖ్యలు ప్రస్తుతం రాజకీయ చర్చను మాత్రమే ముందుకు నడిపిస్తున్నాయి.
తదుపరి దశలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ స్పందన, బీజేపీ మరియు ఇతర ఎన్డీఏ భాగస్వాముల వైఖరి, ప్రతిపక్ష పార్టీల ప్రతిస్పందనలు కీలకం కానున్నాయి. మాయావతి నేతృత్వంలోని బీఎస్పీ గతంలో 2011 తీర్మానాన్ని ముందుకు తెచ్చిన పార్టీగా ఈ చర్చలో మళ్లీ రాజకీయ స్థానం తీసుకునే అవకాశం ఉంది. సమాజ్వాదీ పార్టీ, రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్, ప్రాంతీయ సంస్థలు కూడా పశ్చిమ ఉత్తర్ప్రదేశ్, పూర్వాంచల్, బుందేల్ఖండ్ అంశాలపై తమ వైఖరిని స్పష్టం చేయాల్సి రావచ్చు. అధికారిక ప్రక్రియ ప్రారంభం కావాలంటే కేంద్రం రాష్ట్రపతి సిఫార్సుతో బిల్లును తీసుకురావాల్సి ఉంటుంది; అప్పటి వరకు ఈ అంశం ఉత్తర్ప్రదేశ్ రాజకీయ అజెండాలో కొనసాగనుంది.
Read More- భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 1లో యూనియన్ ప్రాంత నిర్వచనం
