ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ప్రపంచాన్ని వేగంగా మారుస్తోంది. ఉద్యోగాలు, విద్య, వైద్యం, బ్యాంకింగ్‌తో పాటు ప్రభుత్వ సేవల్లోనూ ఏఐ వినియోగం పెరుగుతోంది. అయితే ఈ సాంకేతిక విప్లవం అందరికీ సమాన అవకాశాలను కల్పిస్తుందా? లేక ఇప్పటికే ఉన్న లింగ అసమానతలను మరింత పెంచుతుందా? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పుడు చర్చకు వస్తున్నాయి.
ఏఐ వ్యవస్థల రూపకల్పన, అభివృద్ధి, విధాన నిర్ణయాల్లో మహిళలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం లేకపోతే, ఈ సాంకేతికత వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు వారికి సమానంగా అందకపోవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. మహిళలను కేవలం ఏఐ వల్ల ప్రభావితమయ్యే వ్యక్తులుగా కాకుండా, ఆ సాంకేతికతను రూపొందించే, అభివృద్ధి చేసే, నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియలో భాగస్వాములుగా చూడాలని సూచిస్తున్నారు.
ప్రపంచ లింగ సమానత్వ సూచీలో భారత్ స్థానం ఎంత?
వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం (WEF) విడుదల చేసిన 2026 గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ ఇండెక్స్‌లో భారత్ 148 దేశాల్లో 131వ స్థానంలో నిలిచింది. దేశంలో విద్య, ఆరోగ్యం వంటి రంగాల్లో పురోగతి కనిపిస్తున్నప్పటికీ, మహిళల ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, ఉద్యోగ అవకాశాలు, నాయకత్వ స్థానాలు, నిర్ణయాధికారంలో ఇంకా అంతరాలు ఉన్నాయని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.
ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాల విభాగంలో భారత్ 145 ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో 143వ స్థానంలో ఉందని నివేదిక ఆధారంగా వెల్లడైంది. భారత్ లింగ సమానత్వ స్కోరు 64.5 శాతంగా ఉండగా, ప్రపంచ సగటు 69.2 శాతంగా ఉంది.
ప్రస్తుత వేగంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పూర్తి లింగ సమానత్వాన్ని సాధించడానికి సుమారు 120 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చని WEF అంచనా వేసింది. దక్షిణాసియాలో ఈ లక్ష్యానికి దాదాపు 149 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చని పేర్కొంది. భారత్‌కు ప్రత్యేకంగా ఇంత సమయం పడుతుందని నివేదిక అంచనా వేయలేదు. అయితే దేశం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు, ప్రాంతీయ పరిస్థితులు ఈ అంశంపై ఆందోళనలను పెంచుతున్నాయి.
ఏఐ రంగంలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం ఎందుకు ముఖ్యం?
ఏఐ వ్యవస్థలు పెద్ద మొత్తంలో డేటా ఆధారంగా పనిచేస్తాయి. ఆ డేటాలో గతంలో ఉన్న సామాజిక అసమానతలు, వివక్ష ప్రతిబింబిస్తే, వాటి ఆధారంగా రూపొందే అల్గారిథమ్‌లు కూడా అదే పక్షపాతాన్ని కొనసాగించే ప్రమాదం ఉంది.
ఉదాహరణకు, ఉద్యోగ నియామకాల్లో ఏఐను ఉపయోగించినప్పుడు పాత నియామక డేటాలో పురుషులకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఉంటే, కొత్త అభ్యర్థులను అంచనా వేసే వ్యవస్థ కూడా పురుషుల వైపు మొగ్గు చూపే అవకాశం ఉంటుంది. వైద్యం, బ్యాంకింగ్, రుణాల మంజూరు, విద్య వంటి రంగాల్లోనూ పక్షపాతంతో కూడిన డేటా మహిళలకు అన్యాయం కలిగించవచ్చు.
అందుకే ఏఐ సాధనాలను రూపొందించే బృందాల్లో మహిళలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని నిపుణులు చెబుతున్నారు. మహిళల అవసరాలు, అనుభవాలు, సమస్యలు సాంకేతికత రూపకల్పనలో ప్రతిబింబించినప్పుడే మరింత సమానమైన వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయవచ్చని అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఏఐ ఉద్యోగాల్లో మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు
డేటా లేబెలింగ్ వంటి కొన్ని ఏఐ సంబంధిత పనుల్లో మహిళలు గణనీయంగా పాల్గొంటున్నప్పటికీ, ఏఐ మోడళ్ల అభివృద్ధి, అమలు వంటి కీలక సాంకేతిక బాధ్యతల్లో వారి ప్రాతినిధ్యం తక్కువగా ఉందని 2026 గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ నివేదికపై వచ్చిన వివరాలు సూచిస్తున్నాయి.
భారత్‌లో సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజినీరింగ్, మ్యాథమెటిక్స్ (STEM) కోర్సుల్లో మహిళా గ్రాడ్యుయేట్ల వాటా సుమారు 40–43 శాతంగా ఉందని నిపుణులు పేర్కొన్నారు. అయినప్పటికీ, ఈ విద్యా పురోగతి అంతా ఏఐ రంగంలోని ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగాలు, నాయకత్వ స్థానాల్లో ప్రతిబింబించడం లేదు.
డిజిటల్ నైపుణ్యాల్లో శిక్షణ, మార్గదర్శకత్వం, ఉద్యోగాల్లో ఎదగడానికి అవకాశాలు, సురక్షితమైన పని వాతావరణం వంటి అంశాలు మహిళల ప్రాతినిధ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. కుటుంబ సంరక్షణ బాధ్యతలు, సామాజిక పరిమితులు, అసమాన ఉపాధి అవకాశాలు కూడా వారి కెరీర్‌పై ప్రభావం చూపవచ్చు.
మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించేందుకు ఏం చేయాలి?
ఏఐ వల్ల మహిళలకు కొత్త ఉద్యోగ అవకాశాలు లభించాలంటే, వారిని సాంకేతికత వినియోగదారులుగా మాత్రమే చూడటం సరిపోదు. ఏఐ అభివృద్ధి, పరీక్షలు, నియంత్రణ, విధాన రూపకల్పనలోనూ వారి భాగస్వామ్యం అవసరం.
నిపుణులు సూచిస్తున్న ముఖ్యమైన చర్యలు ఇవి:
బాలికలు, మహిళలకు అధునాతన డిజిటల్, ఏఐ నైపుణ్యాల్లో శిక్షణ అందించడం.
ఏఐ, సాఫ్ట్‌వేర్ రంగాల్లో మహిళలకు ఉన్నత వేతన ఉద్యోగాలు, నాయకత్వ స్థానాలకు అవకాశాలు కల్పించడం.
ఉద్యోగ నియామకాలు, బ్యాంకింగ్, ప్రభుత్వ సేవల్లో ఉపయోగించే ఏఐ వ్యవస్థలను లింగ వివక్ష కోణంలో పరీక్షించడం.
గ్రామీణ ప్రాంతాలు, చిన్న పట్టణాల్లోనూ డిజిటల్ సదుపాయాలు, అందుబాటులో ఉండే శిక్షణ కల్పించడం.
ఏఐ వ్యవస్థలు తీసుకునే నిర్ణయాలకు పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం ఉండేలా చూడడం.
ప్రభుత్వాలు, సాంకేతిక సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు కలిసి పనిచేసినప్పుడే ఈ చర్యలను విస్తృతంగా అమలు చేయవచ్చని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఏఐ మహిళలకు ముప్పా? అవకాశమా?
ఏఐ తప్పనిసరిగా లింగ అసమానతలను పెంచుతుందని చెప్పలేం. సరైన డేటా, సమాన ప్రాతినిధ్యం, పక్షపాతాన్ని గుర్తించే పరీక్షలు, బాధ్యతాయుతమైన విధానాలతో అభివృద్ధి చేస్తే ఏఐ మహిళలకు కొత్త అవకాశాలను కూడా అందించగలదు.
అయితే సాంకేతికత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సమయంలో మహిళలను నిర్ణయాల నుంచి దూరంగా ఉంచితే, పాత అసమానతలు కొత్త డిజిటల్ రూపంలో కొనసాగవచ్చు. అందుకే ఏఐ అభివృద్ధిలో మహిళల భాగస్వామ్యం సామాజిక న్యాయానికి మాత్రమే కాకుండా, సాంకేతికత అందరికీ ఉపయోగపడేలా ఉండటానికి కూడా కీలకం.