ఐస్క్యూబ్కు నోబెల్ చర్చతో మళ్లీ వెలుగులోకి వచ్చిన అంతరిక్ష న్యూట్రినోల వేట
దక్షిణ ధ్రువంలో మంచు లోతుల్లో పనిచేస్తున్న ఐస్క్యూబ్ పరిశీలన కేంద్రం, విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ఘటనల జాడలను వెతుకుతోంది
నోబెల్ భౌతికశాస్త్ర చర్చల్లో న్యూట్రినో పరిశోధన మళ్లీ ప్రధానంగా నిలవడంతో, దక్షిణ ధ్రువంలోని ఐస్క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ ప్రాముఖ్యం ఈ వారం శాస్త్ర వర్గాల్లో చర్చకు వచ్చింది. బాహ్య అంతరిక్షం నుంచి వచ్చే న్యూట్రినోలను గుర్తించడం ద్వారా విశ్వంలోని తీవ్రమైన శక్తి ఘటనలను అర్థం చేసుకోవడమే దీని లక్ష్యమని శాస్త్రవేత్తలు చెప్పారు.
ఐస్క్యూబ్ అబ్జర్వేటరీ అంటార్కిటికాలోని మంచు పొరలలో సుమారు 1 కిలోమీటర్ క్యూబ్ పరిమాణంలో ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక డిటెక్టర్. న్యూట్రినోలు దాదాపు పదార్థంతో పరస్పర చర్య చేయకుండా ప్రయాణించే ఉపపరమాణు కణాలు కావడంతో, వాటిని గుర్తించడం అత్యంత కష్టమైన శాస్త్రీయ పని. అయితే అరుదుగా అవి మంచులోని అణువులతో ఢీకొన్నప్పుడు వెలువడే సూక్ష్మ కాంతి సంకేతాలను ఐస్క్యూబ్ సెన్సర్లు నమోదు చేస్తాయి. ఈ సంకేతాల దిశ, శక్తి ఆధారంగా న్యూట్రినోలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తారు.
“న్యూట్రినోలు విశ్వంలోని మూసివున్న ప్రాంతాల నుంచి నేరుగా సమాచారం తీసుకొచ్చే ప్రత్యేక దూతలు,” అని ఐస్క్యూబ్ సహకార బృందానికి చెందిన భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఒకరు మాడిసన్లో జరిగిన శాస్త్ర సమావేశంలో చెప్పారు. “కాంతి, రేడియో తరంగాలు లేదా ఎక్స్రేలు చేరలేని పరిస్థితుల్లో కూడా న్యూట్రినోలు ప్రయాణించగలవు,” అని ఆయన అన్నారు.
న్యూట్రినోల పరిశోధనలో కీలకమైన మలుపు 2017లో నమోదైంది. ఆ సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 22న ఐస్క్యూబ్ అత్యధిక శక్తి గల న్యూట్రినో సంకేతాన్ని గుర్తించింది. ఆ సంకేతం దిశను పరిశీలించిన ప్రపంచవ్యాప్త టెలిస్కోప్ నెట్వర్క్, దూరంలోని బ్లేజార్ గెలాక్సీ నుంచి వచ్చిన కాంతి మార్పులతో దానిని అనుసంధానించింది. ఒకే ఖగోళ ఘటనను న్యూట్రినోలు, కాంతి ఆధారంగా పరిశీలించిన ఈ విధానాన్ని మల్టీ-మెసెంజర్ ఆస్ట్రానమీగా శాస్త్రవేత్తలు వర్ణించారు.
HIGHLIGHTS
- ఐస్క్యూబ్ దక్షిణ ధ్రువంలో మంచు లోతుల్లో ఉంది
- 2017 సెప్టెంబర్ 22న కీలక న్యూట్రినో గుర్తింపు జరిగింది
- న్యూట్రినోలు పదార్థంతో చాలా అరుదుగా పరస్పర చర్య చేస్తాయి
- మల్టీ-మెసెంజర్ ఆస్ట్రానమీకి ఐస్క్యూబ్ కీలక సాధనం
“ఆ సంకేతం కేవలం ఒక కణాన్ని గుర్తించడం మాత్రమే కాదు; అది ఖగోళ శాస్త్రానికి కొత్త మార్గం తెరిచింది,” అని ఐస్క్యూబ్ బృందానికి చెందిన మరో పరిశోధకుడు విలేకరులతో మాట్లాడుతూ చెప్పారు. “విశ్వ కిరణాల మూలాలను అన్వేషించడంలో న్యూట్రినోలు చాలా ముఖ్యమైన ఆధారాలు అందిస్తున్నాయి,” అని ఆయన అన్నారు.
భూమిని నిరంతరం దాటుతున్న న్యూట్రినోల సంఖ్య అపారంగా ఉన్నా, వాటిలో ఎక్కువ భాగం గుర్తించబడవు. సూర్యుడు, భూమి వాతావరణం, సూపర్నోవాలు, బ్లాక్హోల్ల సమీప ప్రాంతాలు, గెలాక్సీల కేంద్రాలు వంటి చోట్ల న్యూట్రినోలు ఉత్పత్తి కావచ్చు. ఐస్క్యూబ్ లక్ష్యం ముఖ్యంగా అధిక శక్తి గల అంతరిక్ష న్యూట్రినోలను గుర్తించడం. ఇవి విశ్వ కిరణాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలపై కొత్త సమాచారం అందిస్తాయని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
“ఒక న్యూట్రినో ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది అన్నది తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం, కానీ ప్రతి విశ్వసనీయ సంకేతం విశ్వ పటంలో ఒక కొత్త గుర్తు వేస్తుంది,” అని అమెరికాలోని విస్కాన్సిన్ విశ్వవిద్యాలయ శాస్త్రవేత్త ఒకరు చెప్పారు. “ఇలాంటి డేటా ఎక్కువైతే, అత్యధిక శక్తి గల కణాల మూలాలను మరింత స్పష్టంగా గుర్తించవచ్చు,” అని ఆయన అన్నారు.
నోబెల్ చర్చల్లో ఈ రంగం ప్రస్తావన రావడం, కణ భౌతికశాస్త్రం మరియు ఖగోళ శాస్త్రం మధ్య పెరుగుతున్న అనుసంధానాన్ని చూపిస్తోందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. న్యూట్రినోలపై పరిశోధనలు ఇప్పటికే భౌతికశాస్త్రంలో అనేక ప్రాథమిక ప్రశ్నలకు మార్గం చూపాయి. అయితే ఐస్క్యూబ్ వంటి భారీ ప్రయోగాల ద్వారా ఇప్పుడు అదే కణాలు విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ఘటనలను అధ్యయనం చేసే సాధనాలుగా మారుతున్నాయి.
ఇకపై ఐస్క్యూబ్ డేటాను మరింత విస్తరించేందుకు అప్గ్రేడ్ ప్రణాళికలపై శాస్త్ర బృందాలు పనిచేస్తున్నాయి. మరిన్ని సెన్సర్లు, మెరుగైన డేటా విశ్లేషణ పద్ధతులు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా టెలిస్కోప్లతో వేగవంతమైన సమన్వయం తదుపరి దశలో కీలకమని పరిశోధకులు తెలిపారు. కొత్త సంకేతాలు నమోదైనప్పుడు వాటి దిశను వెంటనే ఇతర పరిశీలన కేంద్రాలకు పంపే విధానం మరింత బలపడనుంది. తదుపరి పరిశోధనలలో న్యూట్రినోల మూలాలను నిర్ధారించడం, విశ్వ కిరణాల జన్మస్థానాలను గుర్తించడం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉండనున్నాయి.
