భారత్ కృత్రిమ సూర్యుడు వాస్తవానికి చేరువలో కీలక ముందడుగు
ఫ్యూజన్ ఎనర్జీ పరిశోధనలో భారత శాస్త్రవేత్తల కొత్త మైలురాయి; శుభ్రమైన విద్యుత్ లక్ష్యానికి కీలకంగా భావిస్తున్న ప్లాస్మా ప్రయోగాలు
భారత్ అభివృద్ధి చేస్తున్న కృత్రిమ సూర్యుడికి సంబంధించిన ఫ్యూజన్ ఎనర్జీ పరిశోధన ఈ వారం మరో కీలక దశకు చేరింది. గుజరాత్లోని గాంధీనగర్ సమీపంలో ప్లాస్మా రిసెర్చ్ కేంద్రంలో జరుగుతున్న టోకమాక్ ఆధారిత ప్రయోగాలు, భవిష్యత్తులో కార్బన్ రహిత విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మార్గం చూపే ప్రయత్నాల్లో ముందడుగుగా అధికారులు చెప్పారు.
భారత్లో కృత్రిమ సూర్యుడు అని విస్తృతంగా పిలుస్తున్న ఈ పరిశోధన సూర్యుడిలో జరిగే న్యూక్లియర్ ఫ్యూజన్ ప్రక్రియను భూమిపై నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో పునరావృతం చేయడమే లక్ష్యంగా సాగుతోంది. అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద హైడ్రోజన్ ఐసోటోపులను ప్లాస్మా స్థితిలో నిలుపుతూ, అణు కేంద్రకాలు కలిసే సమయంలో విడుదలయ్యే శక్తిని వినియోగించాలనే సూత్రం దీనికి ఆధారం. ఈ ప్రయత్నం వాణిజ్య విద్యుత్ ఉత్పత్తికి వెంటనే దారి తీసే దశలో లేకపోయినా, ప్లాస్మా నియంత్రణ, మాగ్నెటిక్ కాన్ఫైన్మెంట్, సుదీర్ఘ పల్స్ ఆపరేషన్ వంటి అంశాల్లో భారత సామర్థ్యాన్ని పెంచుతున్నదని సంబంధిత శాస్త్రవేత్తలు తెలిపారు.
ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రిసెర్చ్కు చెందిన శాస్త్రవేత్తలు తెలిపిన ప్రకారం, టోకమాక్ వ్యవస్థలో ప్లాస్మాను స్థిరంగా ఉంచడం ఫ్యూజన్ పరిశోధనలో ప్రధాన సవాలు. సూర్యుడిలో గురుత్వాకర్షణ ఒత్తిడి కారణంగా జరిగే ఫ్యూజన్ను భూమిపై పునరావృతం చేయాలంటే, కోట్ల డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత ఉన్న ప్లాస్మాను ఏ గోడను తాకకుండా శక్తివంతమైన మాగ్నెట్ ఫీల్డ్లతో నియంత్రించాలి. ఈ కారణంగా సూపర్కండక్టింగ్ మాగ్నెట్లు, వ్యాక్యూమ్ వ్యవస్థలు, క్రయోజెనిక్ టెక్నాలజీ, అధునాతన కంట్రోల్ సిస్టమ్లు మొత్తం ప్రాజెక్ట్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
“ఫ్యూజన్ ఎనర్జీ పరిశోధనలో ప్రతి స్థిరమైన ప్లాస్మా డిశ్చార్జ్ ఒక శాస్త్రీయ డేటా పాయింట్ మాత్రమే కాదు, ఇంజినీరింగ్ విశ్వసనీయతకు కూడా పరీక్ష,” అని ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రిసెర్చ్కు చెందిన ఒక సీనియర్ శాస్త్రవేత్త గాంధీనగర్లో ఇటీవల జరిగిన సాంకేతిక సమీక్షలో చెప్పారు. “లక్ష్యం ఒక్కరోజులో విద్యుత్ ఉత్పత్తి కాదు; ముందు అధిక ఉష్ణోగ్రత ప్లాస్మాను నమ్మకంగా, పునరావృతంగా నియంత్రించడం,” అని ఆయన అన్నారు.
భారత్లో ఈ రంగానికి కేంద్రంగా గుజరాత్లోని ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రిసెర్చ్ ఉంది. ఇక్కడి ఆదిత్య టోకమాక్, స్టెడీ స్టేట్ సూపర్కండక్టింగ్ టోకమాక్ వంటి ప్రయోగ వ్యవస్థలు ఫ్యూజన్ ప్లాస్మా ప్రవర్తనపై దేశీయ డేటాను సమకూరుస్తున్నాయి. శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, ఫ్యూజన్ రియాక్టర్ పనిచేయడానికి అవసరమైన పరిస్థితులు సాధించడం ఒకే యంత్రం పని కాదు; భౌతిక శాస్త్రం, మెటీరియల్స్ సైన్స్, హై పవర్ ఇంజినీరింగ్, డేటా విశ్లేషణ, రియల్ టైమ్ కంట్రోల్ కలిసిన దీర్ఘకాలిక కార్యక్రమం.
ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రాధాన్యం భారత్ విద్యుత్ అవసరాల నేపథ్యంలో మరింత పెరుగుతోంది. పెరుగుతున్న డిమాండ్, వాతావరణ మార్పు లక్ష్యాలు, దిగుమతి ఇంధనాలపై ఆధారాన్ని తగ్గించాలనే విధాన లక్ష్యాల మధ్య శుభ్రమైన, అధిక శక్తి సాంద్రత కలిగిన ప్రత్యామ్నాయాలపై పరిశోధనకు కేంద్రం మద్దతు పెరుగుతోంది. ఫ్యూజన్ రియాక్షన్లో కార్బన్ ఉద్గారాలు నేరుగా లేవని, దీర్ఘకాలంలో అణు విభజనతో పోలిస్తే వ్యర్థాల స్వరూపం భిన్నంగా ఉంటుందని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. అయితే దీనిని వాణిజ్య విద్యుత్గా మార్చడం ఇంకా ప్రపంచవ్యాప్తంగా పూర్తిగా సాధించని లక్ష్యమే.
HIGHLIGHTS
- భారత్ టోకమాక్ ఆధారిత ఫ్యూజన్ పరిశోధనను ముందుకు తీసుకెళ్తోంది
- గాంధీనగర్ సమీపంలోని ప్లాస్మా రిసెర్చ్ కేంద్రం కీలకం
- ప్లాస్మా నియంత్రణ ఫ్యూజన్ ప్రయోగాల్లో ప్రధాన సవాలు
- శుభ్రమైన విద్యుత్ లక్ష్యానికి ఫ్యూజన్ దీర్ఘకాల ప్రత్యామ్నాయం
- వాణిజ్య వినియోగానికి ఇంకా అనేక సాంకేతిక దశలు మిగిలున్నాయి
“ఫ్యూజన్ రియాక్టర్ను కేవలం శాస్త్రీయ కలగా చూడకూడదు; ఇది బహుళ తరాల ఇంజినీరింగ్ కార్యక్రమం,” అని పరమాణు శక్తి విభాగానికి చెందిన ఒక అధికారి న్యూఢిల్లీలో జరిగిన సమీక్ష సమావేశంలో చెప్పారు. “దేశీయ టెక్నాలజీ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, అంతర్జాతీయ ప్రయోగాల నుంచి నేర్చుకోవడం, భారత అవసరాలకు తగిన భవిష్యత్ డిజైన్లను సిద్ధం చేయడం ప్రస్తుతం ప్రధాన ప్రాధాన్యాలు,” అని ఆయన అన్నారు.
భారత్ అంతర్జాతీయ ఫ్యూజన్ సహకారంలో కూడా భాగస్వామి. ఫ్రాన్స్లో నిర్మాణంలో ఉన్న అంతర్జాతీయ థర్మోన్యూక్లియర్ ఎక్స్పెరిమెంటల్ రియాక్టర్ ప్రాజెక్ట్లో భారత్ భాగస్వామ్యం, దేశీయ పరిశ్రమలకు అధునాతన భాగాల తయారీ అనుభవం ఇచ్చిందని అధికారులు తెలిపారు. ఈ భాగస్వామ్యం ద్వారా భారీ వ్యాక్యూమ్ వెసెల్ భాగాలు, క్రయోసిస్టమ్లు, పవర్ సప్లైలు, కూలింగ్ వ్యవస్థలు వంటి రంగాల్లో భారత సంస్థలు పని చేశాయి. అలాంటి అనుభవం దేశీయ కృత్రిమ సూర్యుడు కార్యక్రమానికి పరోక్ష బలం ఇస్తుందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
అయితే శాస్త్రవేత్తలు అతి త్వరిత అంచనాలపై జాగ్రత్త సూచిస్తున్నారు. ఫ్యూజన్ ప్రయోగంలో ప్లాస్మాను వెలిగించడం ఒక దశ మాత్రమే; దానిని తగిన సాంద్రత, ఉష్ణోగ్రత, సమయ పరిమాణంలో నిలబెట్టడం మరింత క్లిష్టం. అదనంగా, రియాక్టర్ గోడలకు తట్టుకునే పదార్థాలు, న్యూట్రాన్ ప్రభావం, వేడి తొలగింపు, ట్రిటియం నిర్వహణ, భద్రతా ప్రమాణాలు వంటి అంశాలు ఇంకా గణనీయ పరిశోధన కోరుతున్నాయి. అందువల్ల తాజా పురోగతిని వాణిజ్య ఫ్యూజన్ విద్యుత్ ప్రారంభమైందిగా కాకుండా, ఆ దిశలో అవసరమైన శాస్త్రీయ మెట్లలో ఒకటిగా చూడాలని వారు చెప్పారు.
“ప్రజలకు కృత్రిమ సూర్యుడు అనే పేరు ఆకర్షణీయంగా వినిపించినా, ప్రయోగశాలలో ఇది అత్యంత క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్లాస్మా ఫిజిక్స్ పని,” అని ఇన్స్టిట్యూట్కు చెందిన మరో పరిశోధకుడు చెప్పారు. “ఏ ఫలితమైనా మళ్లీ మళ్లీ పునరావృతమైతేనే అది రియాక్టర్ డిజైన్కు ఉపయోగపడుతుంది. అందుకే మాకు వేగం కంటే విశ్వసనీయత ముఖ్యం,” అని ఆయన అన్నారు.
విధాన పరంగా కూడా ఈ పరిశోధనకు దీర్ఘకాలిక ప్రాధాన్యం ఉంది. భారత్ 2070 నాటికి నెట్ జీరో లక్ష్యాన్ని ప్రకటించిన నేపథ్యంలో సోలార్, విండ్, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, అణు విద్యుత్తో పాటు ఫ్యూజన్ పరిశోధనను కూడా శక్తి భద్రతకు సంబంధించిన దీర్ఘ శ్రేణి ఎంపికగా చూస్తోంది. ప్రస్తుతం ఫ్యూజన్ నుండి గ్రిడ్కు విద్యుత్ సరఫరా చేసే దశ రాలేదని అధికారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. కానీ ప్రాథమిక పరిశోధన ఇప్పుడు బలపడితే, రాబోయే దశాబ్దాల్లో దేశం స్వతంత్ర డిజైన్లు, సాంకేతిక సరఫరా గొలుసు, శిక్షణ పొందిన మానవ వనరులతో ముందుండగలదని వారు చెబుతున్నారు.
తదుపరి దశలో ప్లాస్మా పల్స్ల వ్యవధి, స్థిరత్వం, ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణపై మరిన్ని పరీక్షలు కొనసాగనున్నాయి. పరిశోధన బృందాలు ప్రస్తుత డేటాను విశ్లేషించి, మాగ్నెట్ కంట్రోల్, హీటింగ్ వ్యవస్థలు, డయాగ్నస్టిక్ పరికరాల పనితీరును మెరుగుపరచనున్నాయి. పరమాణు శక్తి విభాగం, ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రిసెర్చ్ రాబోయే సమీక్షల్లో ప్రోగ్రామ్ పురోగతిని పరిశీలించనున్నాయి. వాణిజ్య ఫ్యూజన్ ఇంకా దూర లక్ష్యంగానే ఉన్నా, తాజా ముందడుగు భారత్ను కృత్రిమ సూర్యుడు వాస్తవానికి మరింత దగ్గర చేసింది.
