భారత అంతరిక్ష రంగంలో కీలక మార్పులు.. స్పేస్ స్టార్టప్ల నుంచి గగన్యాన్ వరకు కొత్త దశ
న్యూఢిల్లీ: భారత అంతరిక్ష రంగం వేగంగా విస్తరిస్తోంది. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని అంతరిక్ష కార్యక్రమాలతో పాటు ప్రైవేట్ సంస్థలు, స్టార్టప్ల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుండటంతో భారత్ స్పేస్ ఎకానమీ కొత్త దశలోకి అడుగుపెడుతోంది. 80వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రభుత్వం దేశ అంతరిక్ష సామర్థ్యాలు, ప్రైవేట్ రంగ విస్తరణ, మానవ అంతరిక్ష యాత్ర, చంద్రుడు-శుక్రుడి అన్వేషణ, అధునాతన ప్రయోగ వాహనాలపై దృష్టి సారించింది.
440కు చేరిన స్పేస్ స్టార్టప్లు
2014లో భారత్లో కేవలం ఒక స్పేస్ స్టార్టప్ ఉండగా.. 2026 ఆగస్టు నాటికి వాటి సంఖ్య సుమారు 440కు చేరింది. దేశ అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ విలువ ప్రస్తుతం సుమారు 9 బిలియన్ డాలర్లు కాగా.. వచ్చే దశాబ్దంలో ఇది 40–45 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుతుందని అంచనా.
ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులు కూడా గణనీయంగా పెరిగాయి. 2021-22లో 100.5 మిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న పెట్టుబడులు.. 2026 మార్చి నాటికి 618.5 మిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి.
ప్రైవేట్ రంగానికి మరింత అవకాశం
2020లో భారత అంతరిక్ష రంగాన్ని ప్రైవేట్ సంస్థలకు తెరిచిన తర్వాత.. ఉపగ్రహాల తయారీ, ప్రయోగ వాహనాలు, స్పేస్ అప్లికేషన్లు వంటి రంగాల్లో పరిశ్రమల భాగస్వామ్యం పెరిగింది. Indian Space Policy 2023 ద్వారా ప్రైవేట్ రంగానికి మరింత స్పష్టమైన అవకాశాలు కల్పించారు.
ISRO వాణిజ్య విభాగమైన NSIL ద్వారా సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీకి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. NSIL ఇప్పటివరకు 83 సాంకేతికతలకు సంబంధించి 118 Technology Transfer Agreements కుదుర్చుకుంది. మరోవైపు IN-SPACe ప్రైవేట్ అంతరిక్ష కార్యకలాపాలకు సింగిల్-విండో వ్యవస్థగా పనిచేస్తోంది.
నాలుగు స్వదేశీ ప్రయోగ వాహనాలు
భారత్ ప్రస్తుతం PSLV, GSLV, GSLV Mk III, SSLV వంటి స్వదేశీ ప్రయోగ వాహనాలను వినియోగిస్తోంది. ఇవి భూ పరిశీలన, కమ్యూనికేషన్, నావిగేషన్, అంతరిక్ష పరిశోధనతో పాటు వాణిజ్య ఉపగ్రహాల ప్రయోగాలకు ఉపయోగపడుతున్నాయి.
2023 జూలై నుంచి 2026 జూన్ మధ్య భారత్ 12 ప్రయోగ వాహన మిషన్లను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. శ్రీహరికోటలో ప్రస్తుతం రెండు ప్రయోగ వేదికలు పనిచేస్తుండగా.. తమిళనాడులోని కులశేఖరపట్నం భారత రెండో రాకెట్ ప్రయోగ కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.
చంద్రుడి నుంచి సూర్యుడి వరకు
చంద్రయాన్-3 విజయంతో భారత్ చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతానికి సమీపంలో సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ సాధించిన తొలి దేశంగా నిలిచింది. తదుపరి చంద్రయాన్-4 ద్వారా చంద్రుడి నుంచి నమూనాలను సేకరించి భూమికి తీసుకురావడంపై దృష్టి ఉంది.
మరోవైపు ఆదిత్య-L1 సూర్యుడిపై అధ్యయనం చేస్తుండగా.. XPoSat ఎక్స్-రే పొలరైజేషన్ ఖగోళ శాస్త్రంలో భారత్ సామర్థ్యాన్ని పెంచింది. SpaDeX ద్వారా అంతరిక్షంలో డాకింగ్, అన్డాకింగ్ సాంకేతికతను కూడా భారత్ ప్రదర్శించింది.
గగన్యాన్.. భారత మానవ అంతరిక్ష యాత్రకు బాట
భారత్ మానవ అంతరిక్ష యాత్రకు కూడా సిద్ధమవుతోంది. గగన్యాన్ ద్వారా ముగ్గురు భారతీయ వ్యోమగాములను సుమారు 400 కిలోమీటర్ల కక్ష్యలో మూడు రోజుల పాటు పంపి సురక్షితంగా భూమికి తీసుకురావడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
మొదటి మానవ రహిత ప్రయోగాన్ని 2026 నాలుగో త్రైమాసికంలో నిర్వహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకోగా.. తొలి మానవ సహిత గగన్యాన్ మిషన్ను 2027లో చేపట్టాలని భారత్ భావిస్తోంది.
భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం, శుక్రుడి అన్వేషణ
భవిష్యత్తులో 2035 నాటికి ఐదు మాడ్యూళ్లతో భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (BAS) ఏర్పాటు చేయాలని భారత్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. తొలి మాడ్యూల్ BAS-01ను 2028లో ప్రయోగించేందుకు ప్రణాళిక ఉంది.
అలాగే వీనస్ ఆర్బిటర్ మిషన్ను 2028 మార్చిలో ప్రయోగించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ మిషన్ శుక్రుడి భూగర్భ నిర్మాణం, వాతావరణం, అయానోస్ఫియర్పై అధ్యయనం చేయనుంది.
కొత్త తరం టెక్నాలజీలపై దృష్టి
భవిష్యత్ ప్రయోగాల ఖర్చును తగ్గించేందుకు పునర్వినియోగ రాకెట్ సాంకేతికతపై ISRO దృష్టి సారిస్తోంది. సెమీ-క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్, VTVL టెక్నాలజీ, పాక్షికంగా పునర్వినియోగించగల Next Generation Launch Vehicle వంటి ప్రాజెక్టులు అభివృద్ధిలో ఉన్నాయి.
మొత్తంగా చూస్తే.. ప్రైవేట్ స్టార్టప్ల విస్తరణ, స్వదేశీ ప్రయోగ వాహనాలు, చంద్రుడు-సూర్యుడి అన్వేషణ, గగన్యాన్, భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం, పునర్వినియోగ రాకెట్లతో భారత్ అంతరిక్ష రంగంలో మరింత పెద్ద లక్ష్యాల వైపు అడుగులు వేస్తోంది. తదుపరి దశలో వాణిజ్యపరంగా, శాస్త్రీయంగా, వ్యూహాత్మకంగా భారత్ తన స్థాయిని మరింత పెంచుకునే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి.
