భారత్ను స్పేస్ పవర్గా నిలిపిన ఇస్రో కీలక మిషన్లకు ప్రపంచ అంతరిక్ష వారోత్సవాల్లో ప్రత్యేక దృష్టి
ఆర్యభట నుంచి ఆదిత్య ఎల్1 వరకు భారత్ అంతరిక్ష ప్రయాణంలో 8 మైలురాళ్లు శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాలకు బలం చేకూర్చాయి
ప్రపంచ అంతరిక్ష వారోత్సవాలు అక్టోబర్ 4 నుంచి 10 వరకు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ ఇస్రో సాధించిన 8 ప్రధాన మిషన్లు దేశాన్ని అంతరిక్ష రంగంలో కీలక శక్తిగా నిలిపిన ఘట్టాలుగా మళ్లీ చర్చలోకి వచ్చాయి. ఉపగ్రహ ప్రయోగాల నుంచి చంద్రుడు, అంగారకుడు, సూర్యుడి అధ్యయనం వరకు ఈ ప్రయాణం విస్తరించింది.
1975 ఏప్రిల్ 19న ఆర్యభట ఉపగ్రహ ప్రయోగంతో ప్రారంభమైన భారత అంతరిక్ష ప్రయాణం, 2023 ఆగస్టు 23న చంద్రయాన్-3 సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్, 2023 సెప్టెంబర్ 2న ఆదిత్య ఎల్1 ప్రయోగం వరకు గణనీయమైన పురోగతిని సాధించింది. ఇస్రో అభివృద్ధి చేసిన ఉపగ్రహాలు, లాంచ్ వెహికల్స్ దేశంలోని కమ్యూనికేషన్, టీవీ ప్రసారాలు, వాతావరణ అంచనాలు, విద్యా సేవలు, శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ఆధార వ్యవస్థలుగా మారాయి. అంతరిక్ష సాంకేతికతను ప్రజల దైనందిన అవసరాలకు అనుసంధానించడంలో ఇన్శాట్ వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషించింది.
ఇస్రో ప్రయాణంలో పీఎస్ఎల్వీ ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించింది. 1994లో తొలి విజయవంతమైన ప్రయోగం తర్వాత అది భారతదేశానికి నమ్మకమైన రాకెట్గా ఎదిగింది. భారత ఉపగ్రహాలతో పాటు విదేశీ ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టడంలో పీఎస్ఎల్వీ కీలక పాత్ర పోషించింది. చంద్రయాన్-1, మంగళయాన్ వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక మిషన్లను కూడా ఇదే వేదిక అంతరిక్షంలోకి తీసుకెళ్లింది. తక్కువ ఖర్చుతో స్థిరమైన ప్రయోగ సామర్థ్యం భారత్కు అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష మార్కెట్లో విశ్వసనీయత తెచ్చింది.
2008 అక్టోబర్ 22న చేపట్టిన చంద్రయాన్-1 భారత తొలి చంద్ర మిషన్గా నిలిచింది. ఇందులో 11 శాస్త్రీయ పరికరాలు అమర్చారు. చంద్రుడి ఉపరితలంపై నీటి అణువులు, హైడ్రాక్సిల్ ఆనవాళ్లకు సంబంధించిన కీలక ఆధారాలను ఈ మిషన్ అందించింది. చంద్రుడిపై నీటి ఉనికి గురించి ప్రపంచ శాస్త్రవేత్తల అవగాహనను మార్చిన మిషన్లలో చంద్రయాన్-1 ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.
HIGHLIGHTS
- 1975 ఏప్రిల్ 19న ఆర్యభట ప్రయోగం
- 1994 నుంచి పీఎస్ఎల్వీ ప్రధాన రాకెట్గా ఎదుగుదల
- 2008లో చంద్రయాన్-1 నీటి ఆనవాళ్ల ఆధారాలు
- 2023 ఆగస్టు 23న చంద్రయాన్-3 సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్
- 2023 సెప్టెంబర్ 2న ఆదిత్య ఎల్1 ప్రయోగం
2013లో ప్రయోగించిన మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్, మంగళయాన్గా ప్రసిద్ధి చెందింది. తొలి ప్రయత్నంలోనే అంగారకుడి కక్ష్యలోకి చేరిన భారత్, ఆ ఘనత సాధించిన తొలి ఆసియా దేశంగా నిలిచింది. అంగారకుడి ఉపరితలం, వాతావరణం, అంతరిక్ష వాతావరణ పరిస్థితులపై పరిశీలనలు చేపట్టిన ఈ మిషన్ భారత ఇంజినీరింగ్ సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచానికి చూపించింది. దీని ద్వారా సంక్లిష్ట అంతర్గ్రహ ప్రయోగాలను స్వదేశీ సాంకేతికతతో నిర్వహించే శక్తి భారత్కు ఉందని రుజువైంది.
2019 జూలై 22న ప్రయోగించిన చంద్రయాన్-2లో ఆర్బిటర్, ల్యాండర్, రోవర్ ఉన్నాయి. ల్యాండర్ చంద్రుడిపై సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ సాధించలేకపోయినా, ఆర్బిటర్ పరిశోధనలు కొనసాగించడంతో మిషన్ నుంచి విలువైన శాస్త్రీయ సమాచారం లభించింది. ఆ అనుభవం చంద్రయాన్-3 రూపకల్పనకు ఉపయోగపడింది. 2023 ఆగస్టు 23న చంద్రయాన్-3 ల్యాండర్ చంద్రుడిపై విజయవంతంగా దిగడంతో, చంద్రుడిపై సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ సాధించిన 4వ దేశంగా భారత్ నిలిచింది. దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతానికి సమీపంలో నిర్వహించిన ప్రయోగాలు ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించాయి.
ఆదిత్య ఎల్1 మిషన్తో భారత్ సూర్యుడి అధ్యయనంలో కొత్త దశలోకి అడుగుపెట్టింది. 2023 సెప్టెంబర్ 2న ప్రయోగించిన ఈ మిషన్ భూమికి సుమారు 15 లక్షల కిలోమీటర్ల దూరంలోని ఎల్1 ప్రాంతం నుంచి సూర్యుడి వెలుపలి పొరలు, సౌర గాలులు, సౌర తుపాన్లను పరిశీలించే లక్ష్యంతో రూపొందింది. భూమిపై ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్, విద్యుత్ వ్యవస్థలు, నావిగేషన్ సేవలపై ప్రభావం చూపగల అంతరిక్ష వాతావరణాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో ఈ సమాచారం ఉపయోగపడుతుందని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు.
ప్రపంచ అంతరిక్ష వారోత్సవాల సందర్భంగా ఇస్రో మిషన్లపై విద్యా సంస్థలు, శాస్త్రీయ వేదికలు ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నాయి. ఆర్యభటతో ప్రారంభమైన ప్రయాణం ఇప్పుడు చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంత పరిశోధనలు, సూర్యుడి పరిశీలన, భవిష్యత్ అంతరిక్ష మిషన్ల దిశగా సాగుతోంది. రానున్న దశలో గగన్యాన్, తదుపరి చంద్ర మిషన్లు, మరిన్ని శాస్త్రీయ ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి కొత్త లక్ష్యాలుగా నిలవనున్నాయి.
